Birsel Glse - GAYET CDDYM! NSZ Hep ayn soru... "O metinleri siz mi yazyorsunuz?" Artk cevaplamaktan bktm. Kimi de abartyor. Olumlu cevap aldktan sonra bir kez daha kontrol etme ihtiyac hissediyor: "Gerekten mi? Hepsini mi?" ou insana gre bir kadnn mizah yazmas sfra yakn ihtimal. Onlar da dier ihtimalleri sralyorlar: "Bu programn metinleri tercme mi? Bir yazar ekibiniz mi var?" hatta "Einizden yardm alyor musunuz?!" g.a.g. programnn metinlerini kimin yazd, onlarn nasl ortaya kt sanki bir muamma. Oysa jenerikte kocaman yazyor, "Metin yazar: Glse Birsel" diye... Birok mizah yazar, izer, gazeteci dost ayn eyi syledi: Bir kadnn, stelik de eli yz dzgn bir kadnn mizah yazmas, komik olmas tuhaf geliyor insanlara. Niye ki? Benim bir sr eli yz dzgn kadn arkadam var. Hepsi ok komik. Kadnlar galiba kendi aralarnda espri yapp, glp, gldrp, hokkabazlklar yapp, sonra erkeklerin yannda zarif, iveli, cazip hallerine brnyorlar. Erkein komik olmas, kadnn glmesi lazm ya! Cazibemi yitirmek pahasna, son kez aklyorum: O metinleri de, o yazlan da, hepsini ben yazyorum. Hatta, aln ite kitabm! Atla deve de deil yani. 70'li yllarda doup bugne kadar stanbul'da yaa, zaten mecburen mizah, doutan standup'sn.
Elinde deil ki. Sen bir ey yapmyorsun. Malzeme ayana dolanyor! Sevgili hanmlar, siz de bu malzemeyle, evde deneyebilirsiniz!
EVLER, ODALAR, EYALAR VE EV KADINLARI! Siz hi ev kadn oldunuz mu? 11 "Bahar modasn grdn m? Herkes hippi olacak. Va-nilla Sky' seyrettin mi? Bence senaryo ok dalm... Sence genler niye intihar ediyor? "gibi sorularm karsnda, ev kadn arkadam Leyla eve telefon at ve "Fatma Hanm, o kftelere yeil biber de koyun. Bir de yanna patates kzartn," dedi. "A, bu hafta olmaz! nmzdeki on gn benim iin ok youn bir dnem," dedi Leyla. Nianta'nn en haval le yemei adreslerinden birinde, en civcivli vakitte makarna yiyoruz. Mterilerin yzde doksan kadn. iki ayr grup var: Pantolon ceketleriyle sakin sakin gelip ksa, hzl le yemei toplantlar yapan i kadnlar; ve koarak restorana girip vakitsizliktcn ikyet ederek oturan, uzun yemekler yiyen, yine alelacele kan, somurtkan ev kadnlar. 12 alan kadnlar, almayan kadnlar... alan bir kadnn nedense vakti daha boldur. Sizi iki toplant, bir bte grmesi, bir kokteyl parti, alveri ve yarm mlakat arasna sktrverir. Oysa bir ev kadn "O gn doluyum, manikr yaptracam," der mesela! Ev kadnlar yarm saatlik ileri bir btn gne yayma eilimindedirler. Erzak alverii, sa kestirme, arkadala kahve ime, evdeki musluun tamiri, onlar iin tam gnlk ilerdir. Ev kadnlarnn telefon konumalar da uzun srer. "Ne yaptn bugn?" denen bir i kadn, tm gn "Bildiin gibi," diyerek zetlerken, sesinde bir an nce sadede gelmenizi rica eden bir uyar tonu hissedersiniz. Ev kadn ise anlatmaya balar: "Sabah kalktm. Kahvalt ettim. Kahvaltda artk yumurta yiyorum. lgin bir rejime baladm. Onu da anlatacam. Fakat bu bizim yeni kadn yumurtay bile doru drst yapamyor. Geen gn..." Sohbet byle balar ve detaylar, tekrarlar ve
ikyetlerle rl, sonsuza dek devam edebilir. (Tabii ki belli bir kesimden sz ediyorum. Siz tarla srp, amarn klle derede ykayan, ekmeini bile kendi yapan bir kadn olabilirsiniz. Ama zaten o zaman da siz bir alan kadnsnz demektir.) le yemei yediim Leyla, 90'l yllar boyunca dergi karrken bir yandan gece hayatnn altn stne getirmi, ayn dnemde gazetelerde yaz yazm, bo zamanlarnda bir sanatnn menajerliini yapp kalan vaktinde de hobi olarak fotoraf ekmi bir arkadam. Yeni milenyuma girerken evlenip, 2000'de bir de ocuk yapnca ortalarda grnmez olmutu. Ona bir "free lance" yaz ii teklif etmek iin aradm. Randevuya gecikerek ve nefes nefese, hibir eye vakit bulamadndan ikyet ederek geldi. 90'h yllarn acar gazetecisi, gece hayatnn kraliesi Leyla, ev kadn olmutu! Evim, gzel, scak, uyuuk evim "Ev" ok gl bir eydir. Scaktr, yumuaktr, gzel kokar... Tandktr, gvenlidir, yapkandr, irindir. Size ok k, pek ii gc de olmayan bir sevgili gibidir. Aranzdaki ilikiyi belli bir mesafede tutmazsanz 24 saati sizinle geirmek ister! Uyuturucu zellii vardr. Alr gidersiniz. Btn vaktinizi birlikte harcamaya balarsnz. Bir de bakarsnz, kurallar o koymaya balam. Grip olduumda anladm bunu. Be yandan beri hafta ortalar evde oturmam biri iin ilgin bir deneyimdi. nce skntdan patladm. Dayanamayp, ateli ateli, oturup altm. kinci gn fotoraf albm yerletirme, tablolarn yerini deitirme, giysilerimi elden geirme, daha nce okuyamadm Susan Sontag'n fotoraflkla ilgili kitabna balama gibi daha hafif aktivitelere giritim. Akama doru hedeflediklerimin yarsn bitirip, kalann ertesi gne erteledim. nc gn stla yaparak geirdim. Tam kitab elime alacakken, akam oldu! Drdnc gn kendimi biraz bitkin hissettim ve genellikle televizyon seyretmeyi tercih ettim. Beinci gn sam taramak bile yorucu i gibi gelmeye balad.
Bir i kadm iin byk lks olan her eyi yapmaya baladm: endim, erteledim, vazgetim! Yavaladm. Miskinletim. Ve ev beni yuttu!
14 Milan Kundera'nm "Yavalkt gibi, durup fark etme, daha nceleri grmediin eyleri grme manasnda iyi bir yavalk deildi ama bu. Kt bir histi. Daha ok Woody Allen'n Anine Hail filminde sylediine benziyordu: "Scak, rahat ortamlar bana yaramyor. Olgunlap rmeye balyorum!" Birinci cemre dt, dolaysyla ok younum! Ben artk bir ev kadnydm ve yaplacak her kk i, zerinde dnlmesi, plan yaplmas, stres yaanmas gereken, nemli, ar, yorucu bir grevdi. e gitmeye falan da hi niyetim yoktu. Sabah programlar, Trk kahvesi, iki telefon, "Buras neden tozlu!" derken akam oluveriyordu. Zaman su gibi akyordu. Hayatnn berbatln fark eden bir eroin bamls gibi, gribim tam olarak gemeden, ama i iten gemek zereyken, panik iinde, kendimi srkleyerek ofise gittim ve ilk toplantda SLKNP UYANDIM! Leyla ise uyuyup, bir daha da uyanamamt ne yazk ki... "nmzdeki 10 gn ok doluyum," dedi. "Hayrola?" diye sordum "Babamn ortann kz evlenecek 10 gn sonra," diye aklad, daha dorusu akladm sand ve makarnasn yemeye devam etti. Ee? "Gelinlik minicik talarla ssl ve onlar teker teker sen mi dikiyorsun?", "Dn yemeini tek bama piiririm diye iddiaya m girdin?", "Nianl ifte kerpiten ev mi yapyorsun?" gibi sorular geliyor aklma. Suratma baknca anlad tabii. Ve kendine gre "biraz at": "Babamn orta ayn zamanda ok iyi arkadadr!"dedi! "Haa ondan demek!" diye cevap verdim! "Tabii, yoksa bo bir zamanm olsa seve seve. ok zledim
yaz yazmay. Ama sonra da zaten bayram girecek araya. Martta olumun doum gn var. Ardndan bahar, Bodrum'a yazla gidip gelmeler. Younum yani. Ekimde falan balasam?" "Tabii, tabii," yaptm. Ve i konusunda Leyla'dan midi kesip, bari len yemeini kurtarma umuduyla undan bundan bahsetmeye baladm. "Bahar modasn grdn m? Herkes hippi olacak, rengrenk, ok k. Vanilla Sky'da hi i yok, senaryoyu yle bir datmlar ki bir daha toparlanamyor. Genler niye intihar ediyor sence? 10 yl nce bizi zmeyenler internet anda ok mu kstlayc hale geldi? Zamanla birlikte disiplin kurallar da deimeli mi acaba? Bu arada Orhan Pamuk'un yeni kitabndan sonra herkes bayramda Kars'a gitme plan yapyormu. Hatta Gezi dergisi Kars' kapak yapacakm." Leyla dikkatli dikkatli bana bakarken, "Bir dakika," diye glmsedi, "bir telefon edeceim." Orhan Pamuk'u mu aryordu acaba? Yoksa Karsl bir arkadan m? Belki de Vanilla Sky rezervasyonunu iptal edecekti. "Fatma Hanm, o kftelere yeil biber de koyun. Bir de yanna patates kzartn," dedi ve tekrar bana dnd: "Ay ok younum. Ha ne diyordun?" Anladm ki beni hi dinlememi zaten. "Ev," dedim, "insan YUTAR, biliyor muydun?" DAINIKLIK Evler niye dalr? Ben size syleyeyim. Evler kendi balarna yaayan birer organizmadr. Ve kendi dilerini datrlar. "Bunu buraya kim attn?" diye seslenirsiniz. Kimse cevap vermez. "Bu barda sen mi buraya koyduuun?"diye barrsnz. "Yoo ben koymadm!" "Koltua kim iklet yaptrdm?" Cevap yok.
Evde yaayan herkes inkr edince, geriye tek aklama kalr: Ev kendi kendini datmakta ve kirletmektedir. Bulaklar, giysi dalan, yastklar, eski gazeteler, boalm bardak' lar, dolmu kltablalar, kt toplar, hepsi de bu alak organizmann ibirlikileridir! "DEKAR4SYON" Dekorasyon kazk bir itir. Renkleri uyduracaksn, eyalarn tarz birbiriyle gidecek, ufak meknlar ayr problem... Haydi diyelim, bunlar hallettiniz. Dekorasyonun bambaka zor bir taraf daha var: Terimlerin telaffuzu! Nedense oumuz, bununla ilgili byk mkl iinde. Dekorasyon yerine "dekarasyon", karyola yerme "kayrola", gardrop yerine "gardolap", sehpa yerine "sepha"! Telaffuz yanll mobilya isimlerinin zerine lanet gibi km! Belki de ii profesyonellere brakalm diye, i mimarlarn bize bir oyunu bu. Karmza geip yle diyebiisinler diye ii kartrmlar: "Aahahahhayy, kayrola deil ayol o, karyola! Aman, ltfen, ii bir bilene brakn, daha fazla rezil olmayn dostum. Dekorasyon kolay i deil. Bak daha telaffuz edemiyorsun!" Dekorasyon, ayn zamanda byk bir yalan. Hakikaten. Hibir ey grnd gibi deil. Plastik meyveler, kuma iekler, eskitilmi ama eski olmayan masalar, ahap grnml plastik dolaplar. Kimi kandryoruz ki? Sanki mutfaktaki ksede yllardr duran o ananas herkes gerek zannediyor. Dekorasyonla uramayn. Evi kendi haline brakn, o tarzn bulur! BEN TAMRC DELM Evle ilgili problemler insann hayatn karartabilir. Akan bir musluk, bir elektrik problemi, badana zaman, tahamml etmek iin elik gibi sinirler gerektiren dnemlerdir. Diyelim ki bir ey bozuldu, tamirci ardnz.
Tamirci gelir, yaklar ve tamir edilecek yere, kafasn tek yana eerek bakar. yle uzun, bo bir baktr ki bu, sanki arkasndan yle diyecektir: "Ben tamirci deilim ki, ben msrcym. Eve de yanllkla girdim. Bu ne?" Daha uyank olanlarnsa, kapdan girdikleri anda bile yzlerinde endieli bir ifade vardr. Alete bakp, biraz elleyip yle yaparlar: "Uhuuu, f, k k k!" Problem byktr ve pahaldr yani! imdiye kadar yle bir tamirci grmedim: "Aaa, ok kolay, hi problem deil. Hatta bana gerek yok, uray evirin, tamam!" Yaadm sre de greceimi sanmam. HANG "USTA"f Ev ii aksiliklerin, bozulan aletlerin iki kt taraf vardr. Bir, genellikle gece, pazar gn, bayram gibi en uygunsuz zamanlarda meydana gelmeleri. iki, bunlar dzeltmek iin eve usta arma zorunluluu. Usta" kelimesi ilk ne zaman kullanlm bilmiyorum. Ama ben bu kelimenin szlk anlamn hak eden, hak etmeyi brakn, uzaktan artran bir ustayla bile henz karlamadm! 77 18 Genellikle olan udur: Evdeki arza, asla basit ve sk grlen bir problem deildir ustaya gre. Sorun damlatan bir musluk bile olsa usta unu yapar: "k k k. Hay Allah ya!" Bu "Hay Allah ya" size midir, musluu imal ede-ne midir, ilk kez takana mdr, bilinmez. Ama her ihtimale kar, sessiz ve itaatkr, azck da trsm, yle' ce beklersiniz. "imdi, zaten bu musluklardan artk yok! 'Yani bunlar o kadar eski ki, siz buray gompile olarak deitirin daha kolay." Komple. Daha dorusu "gompile!" Ustalarn en sevdii laflardan biridir. Ya musluk eski modeldir, ya cvatas bulunmaz, ya lavabonun ekli yznden damlatmaktadr, ya da evin su tesisat doutan problemlidir. Siz tm lavaboyu, hatta banyoyu, daha da iyisi evi "gompile" de-itirseniz, yani ustaya byk kolaylk olur!
Psikolojik salnz iin ev aksiliklerinden mmkn olduu kadar kamaya aln. BEY4Z ESY4 Ev hayatnda beyaz eyalara neredeyse canl muamelesi yaplr. Belki de koltuk, masa gibi eyalardan farkl olarak, aslnda bizim yapmamz gereken ileri stlendikleri iin byledir. Ev kadnlaryla bulak makineleri arasnda duygusal bir ba vardr, rnein. Ben isim takanlar bile grdm. Yemei yakan frnlara her zaman ok kzlr, sanki bu onlarn su-uymu gibi. Bazen frna kar bar, kfr, kapan hzla arparak kapatmak gibi szl ve fiziksel tacizlerde de bulunulur! Bu, baz beyaz eyalarn, dier ev mblelerinden farkl olarak, hareket etmesinden, ses karmasndan da kaynaklanyor olabilir. Elektrik sprgesi, amar makinesi bu gruptandr mesela. zellikle de eski amar makineleri. Hatrlarsanz tvvist yaparak alrlard! Hatta evin ocuklar bu makinelerin zerine oturtularak elendirilir, bylece bir tala iki ku vurulmu olurdu. Bu makineler zaman zaman sadece dans etmekle kalmaz, banyoyu da dolaarak tefti ederlerdi. E imdi byle bir eye "eya" diyemeyiz. Bugne geldiimizde, makinelerin de insanlarla ayn deiime uradklar grlyor. Artk fiziksel glerinden ok beyinlerini kullanyorlar. Programlanan frnlar, kokulan birbirine kartrmayan buzdolaplar, beyazlarla renklileri ayran amar makineleri... Hepsinin iinde birer bilgisayar var; ve bu yapay zekyla, korkarm bir sre sonra, bize hizmet etmeyi reddederek, kendi hayatlarn kuracaklar. O zaman, ite o taciz grm frnn intikamn korkuyla bekliyorum! SANATILAR STES! Site hayat zellikle ehirlilerin yabanc olmad bir kavram. Bir sr apartman bir araya getirirsiniz, ortaya uyduruk bir tenis kortu, baheye benzer bir yeillik veya kapya bir beki, oldu sana site.
Baz siteler de ok lks tabii. Spor salonlar, havuzlar, meditas-yon odalar! Ama btn sitelerin ortak zellii iddial isimler, iinde konak", "saray", "kk" gibi laflarn getii siteler, drt am aac yznden "koru, orman," ad alanlar... Ama en nemlisi de toplu meslek gruplarnn isim verdii siteler. Mesela Sanatlar Sitesi. 19 20 Byk hayal krkl! insan zannediyor ki, bu siteden ev alnca yle bir hayat olacak: Site iinde sabah yryne kacaksnz, "Aa Hlya Avar, gnaydn, nassnz? Ooo Cem Ylmaz, n'aber abi?" Bakkalda Gher-Sher Pekine!, tenis kortunda Yldz Kenter. Herkes balkona km, resim, heykel falan yapyor. Maalesef byle bir ey yok. Ayrca byle bir durum gerek olsa, Sanatlar Sitesi dnda, dier alternatifler olduka skc olurdu. Mesela Kabzmallar Sitesi, Hesap Uzmanlar Sitesi, Karbratr Toptanclar Sitesi... 24 saat, 365 gn bir bayii toplants havas, ki kbus gibi bir ey... YAASIN, DETERJAN! Bir sr reklamda ayn mesaj veriliyor. Dnyann en berbat eyi geliyor bana, arabana arpyorlar, evin yklyor szgelimi, "Bo ver, sen bir gazoz i," diyorlar! Manyak mym ben? Gazozun sras m? Reklam insanlar ok kolay mutlu olan cinsten. zellikle de ev kadnlar. Mutfaa giriyorlar, bakyorlar ki bomba dm! Yzlerce iren bulak, yerler le. Normal artlarda, benim bildiim, ev kadnlarnn ev ahalisini kltan geirecei bir durum! Sonra bu kadn, tezghn stnde bulak deterjann gryor ve glmeye balyor. Ben bu noktada "Tamam," diyorum, "kadn kafay syrd!"
Hayr. Kadn deterjan grnce, "Oh, i bitti," diye seviniyor. Pardon, bu mutluluun kayna nedir? Siz bulaklar deterjan-sz, sade suyla m ykamay dnyordunuz? Bulak makinen bile yok kardeim! Sen brak her eyi, bu herifi terk et, pilini prtn topla, ek git, kendine yeni bir hayat kur. Her ekilde bundan daha iyi olur. Reklam insanlar, silkinin ve kendinize gelin! Hayattan daha ok ey bekleyin. TEMZLK MERAKLISI TEYZELER Temizlikle ilgili hafif ruhsal bozukluklar nedense daha ok kadnlarda grlyor. Maalesef! Daha ar ve daha bilinli vakalar tedavi grp kurtuluyorlar. Ama hafif durumlar ne yazk ki toplumda bizimle i ie yayorlar. Temizlik merakls teyzeleri, evlerinde girilmeyen odalar, kullanlmayan eyalar ve koltuk rtlerinden tanrsnz. Bu tr, canllarn kullanmna kapal oda ve eyalarn sebebi temizliktir. Ayakkab karlr, terlik giyilir, her eye el srlmez, el bezi verilir. Oturup iki laf edemezsiniz; nk teyze haldan ip, oradan buradan toz zerrecikleri ve en kts zerinizden sa toplamaktadr! Bu teyzelerle d dnyaya klmaz. nk kendi steril ortamlarndan ktklar anda, hayat hem size hem kendilerine zehir ederler. Bir yere girersiniz. Hemen antadan kolal mendil kar: "Uff, le gibi kokuyor." Restorana gidersiniz. Tabak, bardak incelenir. Suratta hep ayn eki ve tedirgin ifade vardr. Yemek smarlarsnz keyifle, teyze atlr: 'Ay bilmem ki ne yesem, bunlarn mutfa da pistir!" Garson yemei getirir: "Bu ocuklar ellerini de ykamyorlardr." Fenalk geirmek iten deil! Bir de zel bir hareket vardr. Yukardaki laflan ederken sol eli, yzn hemen yannda el sallar gibi iki kere sallayp, sonra ayn elle az kapatma hareketi! Deneyiniz! Bu hareket, "Artk ben ucundan sylyorum, geride kalan felaketleri sen tahayyl et," anlamndadr ve teyzelerin tekelindedir.
21 Yani bu harekete elik etsin diye yle diyemezsiniz: "Ayy, ne ok e-mail gelmi." Yok. Olmaz. O hareketi laykyla yapabilmeniz iin dolma sarabilmeniz, farkl kanepe kolu rts eitlerine sahip olmanz ve temizlik konusunda ciddi takntlarnzn olmas gerekir. 22 LER,GLER, OFSLER VE ALIMA HAYATI Aylaklk hakkm istiyorum! En youn gnler, sabahlan bir elimde cep telefonu, bir elimde kalem, kucamda ktlar ve databankm-la, birileriyle tartarak, stres iinde, dkknlarn nnden geerken, eski eya satan amcalar^ gnein altnda, koltuklara yaylm, gnn ilk Trk kahvesini iiyor oluyorlar! Muhtemelen cumhuriyetin ilan edildiinin bile farknda deiller! Kskanlktan atlyorum. 25 iki arkadamla le yemeindeyiz. Biri reklamc, dieri fnans sektrnde. iten, gten, skklktan, stresten ve bayram tatilinde uzak bir adaya gidip bir daha dnmemekten bahsediyorduk ki, u or-taya 26 alan kadnlar olarak, mz de, Amerikan Gzeli filminin ayn yerine taklmz: Stres ve sorumluluktan fenalk geirip, her eyi brakan iadam ve aile babas Kevin Spacey'nin, hamburgerciden i isterken, "Hiyerari veya cret umurumda deil. Sadece en az sorumluluk isteyen pozisyona talibim!" dedii sahne. Baylmz o replie! Sonra teker teker dkldk. Yaplacak iler listesi! mz de stresten kurtulamyoruz. Cumartesi gnleri de, stelik kendi isteimizle, almak zorunda kalyoruz, genellikle yorgunuz ve hayatmzn bir dneminde doya doya yapmak istediimiz eyler var. Mesela: le yemeinde, saati kontrol etmeden tatl ve kahve smarlayabilmek.
Kuafre acele etmeden gitmek, beklerken ikide bir saate bakp huzursuzlanmadan dedikodu dergisi okuyabilmek. Hafta ortas alverie kmak. Ajanda, cep telefonu, kartvizitlik, telefon rehberi gibi eyalari evde unutabilmek ve bunu fark edince kalp krizi geirmemek. Hatta unuttugunu fark etmemek! Evde oturup btn gn kitap okuyabilmek. Sabah kalkp, bugn ne yapsam diye dnebilmek. Ve belki de en nemlisi, aylaklk lks. Dolanp durup, oturup kalkp, oradan oraya yatp, tembellik yapmak. Oscar Wilde ne demi? "Kesinlikle hibir ey yapmamak, dnyann en zor eyidir, en zor ve en entelektel!" Sorumluluklar, tarihler, toplantlar, i yazmalar trafiinde, hibir eyi karmadan, herkesten hzl komaya alarak yaayan bizler, en gergin gnlerde hayalini kurduumuz ilerden bahsetmeye baladk sonra. Finans arkadam bir kitap dkkn amak istiyor. Reklamc olan, tekel bayii hayal ediyor! "Stres yok, pazarlama yok, reklam yok. Fiyat belli, talep belli, al, sat, ne gzel!" diye aklad sebebini! Eski eya satsam? Benim planm baka. Ben her sabah ie giderken nnden getiim sra sra eski eya satan dkknlardan bir tanesini devralmay kuruyorum. zellikle gneli gnlerde, kullanlm sehpa, lamba, vr zvr satan bu adamlar, eski koltuklan kapnn nne koyup, ak havada srekli ay kahve ierek etraf seyredip, dkkndan dkkna muhabbet ediyorlar. Zannediyorum Osmanl'dan beri, nesiller boyu ayn ii yapmlar. Hatta belki cumhuriyetin ilan edildiini bile bilmiyorlar! Muhtemelen dkknlar babadan kalma, sat artrmak gibi bir hedef de yok. Daha dorusu sat rakamlar, talep ve cirolar, kader-ksmet dengesine oturtulmu! En youn gnler, sabahlar bir elimde cep telefonu, bir elimde kalem, kucamda ktlar, dergiler ve databankmla, birileriyle tartarak, stres iinde, bu dkknlarn nnden geerken, amcalar, gnein altnda, koltuklara yaylm, gnn ilk Trk kahvesini iiyor oluyorlar! KISKANLIKTAN ATLIYORUM! Ev kadnlaryla i kadnlarn karlatran, evin insan yutma-syla ilgili yazm tahminimin zerinde ilgi grd. Ben Ev Kadnlarn Koruma ve Gzelletirme Dernei'nden (!) knama
beklerken, zellikle ev kadnlar, e-mailler, hatta telefonlarla, yazy ok beendiklerini, erteledikleri planlarn gerekletirmeye karar verdiklerini ilettiler. Umarm yazdan, i kadnlarnn hayatnn bir gl bahesi olduu sonucu kmamtr. nk deil. Geen yazmdan sonra bedbaht olan ev kadnlarnn yaadklar hayatn ok da fena olmadn bilmeleri iin yazlmtr... Ve i kadnlar... Tatil yapamyorsanz zlmeyin. Koyun kapnn nne bir koltuk. Sabahtan akama kadar ay iip etraf seyredin! ok iyi gelecek. 28 Vakit olsa dkkn sizin!
Oturdum, enmeden hesapladm. Kitap okumak, sinemaya gitmek, arkadalarla grmek, kocamla ilgilenmek, gezip tozmak, salk kontrollerimi yaptrmak, dergi okumak, televizyona bakmak veya ylece bolua bakmak iin gnde sadece bir buuk saatim var! E-mail'lere niye cevap yazamadm matematiksel olarak kantlam bulunuyorum. Okuyucular ve g.a.g. seyircileri bozuk atp duruyor: "Size kere e-mail ektim, hl ltfedip bir cevap yazmadnz. Teessf ederim, insan nl olunca byle oluyor demek ki!" rastladm en yaygn sinirlenme kalb. zellikle "nl olma" blmndeki hayal gcne hayranm. Gzmn nne geliyor: Altn rengi, saten bir tuvalet giymiim. Ayn renklerdeki kocaman salonumda krmz kadife bir Josephine koltua uzanmm. Caz alyor. nmdeki pufun zerinde de havyarl kanepeler var. Elimde bir bardak ampanyayla menajerime (o kimse) emki-riyorum! "Glse Hann ltfen ( deil, dikkat edeniz, apkal u). Hayranlarnz cevap bekliyor gnlerdir." "Offf. ok skldm ekerim. Okuyucu paralar, seyirci paralar! Beklesinler ayol! Onlarla m uraciim. Ayrca bu ampanya da snd. Nbetiler!" Umberto Eco (ki kendisinin romanlarn, zellikle Faucoult-'nun Sarkac 'm fenalk geirerek bitiremeyen ben, makale ve denemelerinin hastasymdr) bir yazsnda, bir yln dakika dakika nasl geirdiini hesaplamtr. Sonu olarak bu byk yazar, akademisyen ve dnre, kendisi iin, gnde sadece l saat 40 dakika kalmtr. Eh fena da deil. E-mail'lere neden cevap veremediimi burada, ayn yntemi kullanarak yantlayacam.
"alan, ada, bakml ve evli bir kadn" olmann tm gereklerini de yerine getirmeye alarak. Dersimiz: aritmetik Siz de bu gruptansanz, gelin birlikte toplayalm: Bir yl 365 gn, yani 8760 saat. Gnde sekiz saat uyku, 2920 saat. Kahvalt yirmi dakika, le yemei bir saat, akam yemei l saat 20 dakika diyelim. Ylda aa yukar 970 saat eder. Du, sa kurutma, tuvalet, di fralama vesaire, gnde yarm saatten, 182,.S saat, Sabah giyinmek, akam soyunmak, sabahlar ne giyeceine karar vermek, gnde 40 dakikadan, 243 saat. Gnde yedi saat alma, yani full time bir i, Hafta sonunu saymayalm, haydi bayram, ylba, yllk izm, 220 gn altk diyelim, 1540 saat eder. 29 30 imdi kadn olmann farkn yaayalm, bir sr angaryayada kadn spor yapar, kuafre gider, makyaj yapar. Spor: Haftada gn bir saatten, 156 saat. Kuafr: Sadece kesimden kesime, boyadan boyaya uradnz varsayarsak, manikr, pedikr ve dier mecburi ve can skc bakmlarla, iki ayda bir drt saatten, ylda 24 saat. Makyaj, bakm: Nemlendirici, makyaj, gnde yarm saat, akam silmesi ve gece bakm, on be dakika. Ylda toplam 274 saat! Alveri: Zevk iin yaplan deil, mecburiyi hesaplayalm. Erzak alverii ve hediyeler de dahil, haftada ten, 156 saat. Ev sorumluluklarna gelelim. Evli bir kadn ya bu. Temizlik, yemek yapma, derleme toplama: En iyi ihtimali, bir yardmc olduunu dnelim. Yine de ufak tefek iler, sofra kurma kaldrma, udur budur, gnde bir buuk saatten 547,5 saat. Trafik: e gidi geli, en anslmz iin bile, gnde bir saatten, ylda 220 saat.
Gazete okumak: Haber alma zgrl. Gnde yarm saatten, 182,5 saat. Yani, evli, ocuksuz, stelik de yardmcs olan, herhangi bir alan kadnn, sadece gerekli ileri yaptnda, ylda harcad zaman 7415,5 saat! Kendi istedii eylere ayrmak iin, iyimser tahminlerle, ylda 1344,5, gnde ise ortalama 3,6 saat kalyor. Benim de iim zor kardi! Pekiyi. imdi benim durumumu ekleyin. Normal bir iin dnda, haftada 2 ke yazs. Dnme, bilgi toplama ve yazma aamalaryla, erden haftada 6, ylda 312 saat. g.a.g.'m metinleri, haftada 4 saatten 208 saat. g.a.g.'n ekimleri, haftada 5 saatten, 260 saat. Etti, 780 saat ekstra! Ne kald? 1344.5-780=564,5 saat. Yani gnde 1,5 saat! Kitap okumak, sinemaya gitmek, arkadalarla grmek, kocamla ilgilenmek, gezip tozmak, salk kontrollerimi yaptrmak, dergi okumak, televizyona bakmak veya ylece bolua bakmak iin GNDE SADECE BR BUUK SAATM VAR! g.a.g'a haftada 100-150 aras, reklam kesine on be-yirmi, gazetedeki kemin adresine de otuz civar e-nail geliyor. Asistanm, sekreterim, hatta odam bile yok! Anlatabildim mi neden herkese cevap yazamadm? hret mhret deil yani! Bitkisel hayattayz. Halinize kredin ve bo vakitlerin tadm karn. OFSTE BAARILI OLMANIN YOLLARI Size iyerinde baarl olmann srlarn aklyorum: e ge gelmeyin, erken kmayn, bou bouna gze batar. ok dikkat ekici giyinmeyin ki, uzun le paydoslarnda yok' luunuz fark edilmesin. Kendinize bir yz ifadesi bulun. ok eleniyormu gibi gle bir yz veya sorunlarla baedemiyormu gibi stresli, mutsuz bir SU' rat olmasn. Hep nemli bir projenin ortasndaym gibi gergin, uya' nk ve ciddi bir ifade en iyisidir. Bunu ayna karsnda alp, kvam bulduunuzdan emin olunca yznze yaptrn. Toplantlarda srekli not aln. Alveri listesi yapabilirsiniz, karikatr izebilirsiniz, ama eliniz
durmasn. Ofiste dolarken, elinizde muhakkak bir iki evrak bulunsun. Masanzn zeri kitaplar, dosyalar, ktlarla kalabalk grnsn. 'Arada srada, ayda bir uygundur, patronunuzla ksa zel g' rumeler isteyin. Bu toplantlarda maa, izin ve i saatleri dnda her eyden ikyet edebilirsiniz. Daha ok i yazma ve rapor istemek, ^oordnasyon kopukluundan ikyet etmek, yeni projeler reten bir 31 bin 'm yaratma plannz, uygun konulardr. 22 Bunlar yerine getirirseniz, yapmanz gereken baka hibir ey yok. zellikle byk ofislerde, aslnda hibir ey yapmadnz kimse fark etmeyecektir. Btn gn bo oturmaktan sklrm diyorsanz, tetris oynamak, internette chat yapmak, kahve fal bakmak, magazin dergileri, tele-fon sohbeti, ofis ii ak mektubu yazp ciddiye alanlarla dalga gemek elenceli olabilir. Baz arkadalar t ii ve internet zerinden altl ganyan da tavsiye ettiler, ama ben henz denemedim. Siz nce benim tavsiye ettiklerimle balayn! LER NYE SABAH BALAR? Sabah uykusu, uykularn kraldr! zellikle gne doarken ie gidenlerin, bu grme gzleri do-larak katlacaklarn hissediyorum. Ne yazk ki iinde yaadmz ekonomik sistemde, ilerin ou sabah erken saatte balar. Sadece bununla kalmaz, nemli toplantlar da erken saatlere ko' nur. "Toplantlara zamannda gelmeniz bazen yetenek ve zeknzdan, hatta irketteki pozisyonunuzdan daha nemlidir. Diyelim ki sabah uykunuzdan ayrlamadnz ve 9'daki toplant-ya 9:20 gibi varabildiniz. Toplant odasna ge girdiinizde, sadece patronunuz ve rakipleriniz deil, geen ay acyp ie aldnz, fotokopi makinesini bile tam olarak zememi asistan dahi, size sinirli ve ukala
baklar atma hakkn kendinde bulur! Benim tavsiyem, bu durumlarda klasik bahanelerden kanmaktr. Yaknlarn hastal, trafik, hafif souk algnl, ocuklarnzla ilgili bahaneler, unutmayn ki, 1800'lerden beri kullanlmaktadr. Size tavsiyem, uydurma olamayacak kadar imknsz bir aklama bulmanzdr! Ekmekten zehirlenmek, bir sokak kedisi tarafndan srlp kuduz as yaptrmak, bindiiniz taksinin bir mafya babasnn cipiyle ar-pmas gibi, hikyesinin enteresanl gecikmeyi unutturacak bahaneler, her zaman en iyileridir. Toplant bitip patron gittikten sonra, inanan arkadalarla dalga gemekse ekstra elence salar. FOTOKOP VELN/flETMZDR! Ofislerde dettendir, her yazmann bir sr kopyas alnr. Hatta bu amala asistanlk, stajyerlik gibi pozisyonlar da yaratlmtr. "Bir kii daha almayalm, gerek var m?" diyen personel mdrne, talepte bulunan ofis alannn cevab hazrdr: "Akolsun, yahu fotokopi ekecek insan yok!" Yoktur da hakikaten. nk nedense iyerlerinde fotokopi ekmek en aalk itir! insanlar kendi kltablalarn dkerler, fincanlarn ykarlar, masalarnn stn silerler, ama fotokopi ekmezler. Kimse kendine gereken evrakn kopyasn kendisi almaz. Bu ii hiyeraride kendinden bir sonra gelene devreder. Ya eski alarda olsayd ne yapacaktk? Tabletlere, papirse falan yazyor olsaydk? Aalar kesilmi, lifler kurutulmu, rlm, papirs yaplm, gnlerce elle yazlm. ' Hmm, ok gzel Nefertiti Hanm, bunun 50 kopyasn alp arkadalara datalm!" Eee, tabii efendim, iki gne yl sonra sabah dokuzda masanzda olur!" rotokopi makinelerine hak ettikleri deeri verelim.
33 FAKS CHAZINA LM Faks icat edilmeden nce ne yapyorduk acaba? Posta idaresinin gvenilirlik ve hz sicilini gz nnde bulundurursak, herhalde birileriyle elden gnderiyorduk. Demek ki, sadece bu ileri yapan bir sr irket ii ve d, getir' gtr eleman ve ofr vard. En ufak irkette bile en az bir veya iki kii. Ne yaptmn farknda msnz? u anda Trkiye'deki isizliin sebebini buldum: Faks! Yasakla faks, isizlik oran yar yarya dsn. Genler artk internet zerinden chat yaparak arkada ve sevgili bulmaya baladlar. Yani ne demek? Gitti mi bir o kadar da hamburgerci, sinema, muhallebici, ay bahesi? Ekonomik krizin sebebini bu gavur icatlarnda arayalm! OFS "HOBLER!" Kimse kimseden ofiste bulunduu sre ierisinde yzde yz ie konsantre olmasn falan beklemiyor. Gerekleri konualm. nternette aktrmadan fal bakma, uzun kahve molalar, telefonda vrvr, uluslararas kaytarma metotlardr. Bazen aktrmadan trnann bozulmu ojesine rtu yapan falan da grlr. Ancak, ben sadece Trkiye'de ofiste rg rene rastladm! Devlet dairelerinde yaygn bir uygulamadr. "Ne yapaym, grnmez isizim. Daha dorusu o kadar grnr isizim ki, buraya baka i getiriyorum, srf bo durmayaym diye. Yani sklacama bir kazak bitiririm," demek olur. Gayet ak ve nettir.
Yani gerekli alet edevat olsa, diki dikmek, sala, reel yapmak, turu kurmak gibi aktiviteler de gerekleecek. Maksat, insan vaktini boa geirmesin! Belki de iyerlerinde dokuzdan bee almak aslnda yanl. Sabah mahmurluu, gevezelik, "g.a.g'da grdn m?" sohbeti, be ay, sigara molalar, akam st rehaveti derken, insanlarn ounun gnde ortalama bir iki saat altn (o da iyimser bir tahminle) gz nne alrsak... Bilemiyorum otoriteler ne dnr, ama mesela benim iin, 11 'le 15 aras, le yemei molas da dahil, ok uygun. Daha verimli olacama garanti veririm! ZORLUKLARA KATLANMA Her iin kendine gre zorluu, stresi vardr derler. Yalan! Bence yalan. Bir sr meslek var ki, stresin neden kaynaklandn anlamak mmkn deil. Mesela postanede, mektuplara damga basan arkadan stresi, olsa olsa geim skntsndan, zel problemlerden falan kaynaklanyordur. Yoksa iin kendisinde pek bir ey yok, itiraf edelim. "Evvet, damgay alyorum, ite mektup, doru yere basmalym, acaba basabilecek miyim, yoksa kenara m gelecek? Ah, bu strese dayanamyorum." Byle bir ey yok ki. Veya kaligraflar: "Ltfen beni bu telefondan aramayn. Benim hafta sonuna kadar btn kk a'larn iini doldurmam lazm! Sinirlendirmeyin beni! Patlayacam stresten!" iin gerginlik katsaysyla, ii yapann sinirlilii galiba ters orantl. 35 36 Beyin cerrahlar, pilotlar falan, gayet sakin, gler yzl insanlar genellikle. Ama mesela tandm btn santral memureleri ters ve gergin tipler.
Her eye sinirleniyorlar. Kardeim, stresini azalt, en kt ihtimalle yanl numaray ba' layacaksn. teki beyinle oynuyor, o n'apsn? GEREK MESLENZ NE, SYLEYN! Birok casus filminde deiik karakterler gzmze arpar. Mesela, kedeki kitapnn gzlkl, sessiz sedasz tezghtan, aslnda bizimkiler iin almaktadr ve bir sr kitabn iinde de si' lah falan sakldr. Sonra, esas ocuk veya esas kz, zel bir grev iin, garson, dans' , kasiyer klna falan girer; komedi unsuru da varsa, bu ileri be-ceremeyip bir alay salaklk yaparak acemi olduunu belli eder... Ben etraftaki birok profesyonelden pheleniyorum. Mesela spermarketlerdeki grevliler. Elbette hepsi zerine alnmasn ama, yle eyler oluyor. 'Merhaba, baharatlar ne tarafta? 'Ayy, eee, hi bilmiyorum! imdi bu kzn, kesin gizli bir grevi var! Ben marketten ktktan iki saniye sonra, silahn karp, taklalar atarak bir seri katil falan yakalyor diye mit ediyorum. nk eer gizli grevde deil de gerekten kendi iindeyse, ok zc. Sonra baz garsonlar, onlar kendini biliyor: 'Acaba bu mendeki sebzeli tavuk halama m, kzartma m? \ani nasl yaplyor? 'imdeee, tavukla yaplyor. Ve... Sebze konuyor. Hadi ya! imdi bu adam kesin casus! On dakika nce gelmi, klk deitirmi, gizli grevde. nsann bu kadar m dnyadan haberi olmaz? Bence ou kasiyerin, garsonun, elektronik dkkn alannn asl meslei bu deil.
Onlar bilgi toplamak veya binlerini takip etmek iin grevlendi' rilmiler! MESA SAATLER Mesai saatleri her meslee gre deiir. Tabii en ansllarmz, sabah dokuz akam be alp, hafta son--lan da gezip tozan ounluktur. Ancak her meslek byle deildir. Gecelen alan insanlarn ha' yatn hep merak etmiimdir. Mesela arkclar, hatta ocuk arkclar. Anne babalar nasl hallediyordur bu durumu acaba? "Kk Abdurrahman, olum, ben sana sabah olunca yatlacak demedim mi? Git uyu bakalm, ocuklar hava aydnlkken ortada do' lamaz! Gece programn var ocuum, ondan sonra serviste uyuyor' sun! ark szlerini unutacaksn, bak karmam. Git uyu bakalm, aman da aman, Allah zihin akl versin." Tabii sadece arkclardan deil vampirlerden de bahsetmek la' zm. Bence biraz hakszlk ediliyor. "Viuni zannediliyor ki, adamlarn soluk tenli olmas, pelerin giymesi falan, rknln altn izmek iin. imdi efendim, adam gece alyor, gndz uyuyor. Gne gr' myor. Yoksa istemez mi bronzlamak? iten gten vakit mi var? Ayrca tabii pelerin giyecek, gece kyafeti, abiye. Bunun souu var, kar var, Transilvanya k var. Mesleinin gerei. Eofman m giysin? Bana sorarsanz, tercih ettiim bir mesai saati yok. Neden der-en'z, saatle hibir problemim olamaz, ben mesaiye klm! 37 HER EY MAL MLK, HER EY PARA PUL! Bir istirhamm var, sevgili okuyucularm! Kriz gazeteciyi fena vurdu. Tam da Nianta'na tanp kendimizi New York Times'ta alyor
zannederken. Eskiden Gucci mterisi olan, kadn dergilerinin kzlar bile, lenleri simit-krem peynir "modas" balatmlar. Btn dergiciler de, sanki maalarla ilgisi yokmu, hakikaten bir trendmi de herkes haval olduu iin mecburen uyuyormu gibi davranyor. "Yoksa kp Park amdan 'da yiyeceiz ama, moda bu, n 'apalm! " gibisinden. iler dzeliyor, piyasalar toparlanyor falan diyoruz ama... Kriz, basn fena vurdu. zellikle de Nianta'n karargh edinmi Sabah'. Biz bu mahalleye ilk geldiimizde nasl havalydk, nasl. En bata da dergi grubu... ucci'den, Armani'den ya da gelir dzeyine gre daha hesapl maazalardan, en azndan ucuzluk zaman, gerekli gereksiz alveriler... Maa, Downtown'da le yemeklerine, Buz'da akam st ikilerine gmmeler... yice aztanlarn, sabah kahvaltsn bile Nianta kafelerinde "croissant" ve "eggs benedicf'le edip, ellerinde kapakl kt bardakta kahveyle, yrye yrye ie gelmeleri... Bir ekabirlikler, bir marklklar... Zannedersin ki New York Times'ta alyoruz! Nianta'nda kriz oldu mu imdi? Yllarca kitelli'de mecburi hizmet yaptktan sonra, ehrin en haval semtine tannca, bir Bat metropol manzaras, bir Manhattan ilzyonu yaadk. Derken kriz patlad. O, sabah kahvaltlarm bile evde etmeyen arkadam, geen gn elindeki yemek filerine ngrdayan bozukluklar katarak, getirttii tostun parasn demeye alrken, bir yandan da: "Bu Nianta'nn..." diye syleniyor. Ev deitirenler, hatta tekrar anne-babasnm yanna tananlar... Arabasn satanlar... Cep telefonunun kapanmas, kredi kartna haciz gelmesi, zaten gnlk problemlerden olmu, Eskiden Gucci mterisi olan, kadn dergilerinin kzlarysa, lenleri simit-krem peynir "modas" balatmlar. Btn dergiciler de, sanki maalarla ilgisi yokmu, hakikaten bu bir trendmi de herkes haval olduu iin mecburen uyuyormu gibi davranyor. "Yoksa kp Park amdan'da yiyeceiz ama, moda bu, n'apalm!" gibisinden. Eski Trk filmlerinin, "Biz fakir insanlarz, ama en deerli varlmz gururumuzdur" sahnesi! Okuyucularn parasyla tiyatro
Bizim g.a.g. programnn ynetmen yardmcs Dahan Kle-ge, rahmetli Altan Erbulak'm torunu. O anlatt: Altan Erbulak 70'li yllarn banda, Milliyet'te Ta Arabas isimli kesinden, okuyuculara yle bir ar yapar: "Tiyatro kuruyorum, para yetmiyor. Beni seven okuyuculardan destek istiyorum. Herkes l lira gnderse, bir sr para toplarz!" Yar aka bu arya, o kadar ok cevap gelir ki, gerekten ok ciddi bir miktar toplanr ve Kocamustafapaa evre Tiyatrosu biraz da byle kurulur! Durumun kt olduunu biraz da bu vesileyle anladm. Son gnlerde, ok houma giden bu hikyeyi, Erbulak'm esprisinin altn izmek iin herkese anlatyorum. Btn gazeteciler ayn tepkiyi veriyor. nce glyorlar, sonra aniden yzlerine ciddi bir ifade geliyor. \ Gzler tavana dikiliyor, dudaklar sessizce oynuyor. Hesap yapyorlar hesap! Herkes, espriyi bir tarafa brakp, parlak bir fikir bulmu gibi, kendi okuyucu kitlesinden ne kadar istese ka para toplayacan hesaplyor: "Benim dergim 15.000 satyor, herkes l milyon gnderseee..." "Benim yazlar kimse okumasa, 100.000 kii rahat okuyordun Hepsinden 500.000 lira gelsee..." "Sevgili okuyucular, desem, maazalarn nnden geerken vitrinlere bakamyorum, ben nasl moda dergisi yaparm, desem, 5000 kii benim moda sayfalarnn hayran olmu olsaa..." Her ey dzeliyormu, falan, bilmem. Basnn durumu vahim, ynetime duyurulur! 43 44 Avro yapma bana! sene nceydi. Kriz evveli refah gnleri. Her eyin fiyat dolar zerinden. Koltuk kaplatmak iin kuma alacam. Fiyat sordum. Sat eleman ok tecrbeli. Hani u satt ne olursa olsun, (ayakkab, elektrikli di fras, kurunkalem, ucuz viski) bir
tarafn sa elle yukarda, bir tarafn sol elle aada, sanat eseri gibi tutup gsterenlerden. "Metresi 18 ro!" dedi! "ro mu? Yapma yahu?" diye, hem sinirlenip hem glerek kendimi dar attm. imdi bu yeni paraya almaya alyoruz. Her seferinde soruyorum, "Parite kat?", "Dolar m daha deerli, bu mu?" diye... Asl problem "Euro"nun isminde. Kimi "yro" diyor, kimi "yuuro", bazs "ro"... Halbuki dorusu bakaym. Trk Dil Kurumu'nun, 21 Mays 1998 tarihli kararma gre, "Euro", Trke'ye "Avro" eklinde gemi! Avro! Rumca kkenli, argo bir kelime gibi gelmiyor mu size de? "Avro yapma bana kardeim!" veya "Alrm avronu a-aa!" denecek sanki... Ve "Euro" cinsinden fiyat syleyen btn satclara cuk oturacak! REkL/M ALELER Reklamlar gereki deildir ve gereki olmamaldr. Bir frn reklam hatrlyorum. Hikye u, standart Trk ailesinin bana gelebilecek, sradan bir olay. imdi bunlarn Japon ahlar var! Japon ah, hepimizin evindeki mutfaklar gibi, 150 metrekare' lik, yksek tavanl, tamamen metal, teknolojik mutfakta, Japon ye' mei yapyor. Hepimizin hayatndan bir kesit yani! ocuklar ok seviyor. E, btn ocuklar sever Japon yemei! O arada bir bakyorlar ki Japon ef yemei o markann frnn' da piirmi, onun iin ocuklar o kadar sevmi. Evin babas Japona bu konuda akalar yaparken kamera uzak' layor, reklam bitiyor. Bu reklamdan sonra btn Trk babalar kendilerini fakir ve ba' ansz hissettiler. "Vay be! Btn Trkiye nasl yayor, bir de bize bak. Yapamadm ben, beceremedim. Japon deil, Trk ah bile yok evde!" diye.
Reklamlar ideal hayatlar, gzel evleri, ho insanlar gsterip bize ilham verirler. Reklam dnyas ltldr ve paray pulu dnmez, ylece saar!. OLMAZ DOSTUM, BENDE DE YOk! ilikilerde, iyerinde, arkadalklarda ou zaman dndkleri' mzi sylemiyoruz. Yuvarlak laflar ve bahanelerle ii idare etmeye alyoruz. Baka ne yapacaz ki? Diyelim ki bir arkadanz sizden bor istedi: -Yani ok mecbur kalmasam asla bor istemem biliyorsun. Altyaz: Bor istiyorum, vermezsen ok ayp olacak. -Biliyorsun senin iin canm veririm... Altyaz: Hazrlkl ol, avucunuyalayacaksn. -Ama u anda benim durumum da hi parlak deil. Azck bir Param vard, onu da dn vadeliye koydum. tyaz.- U kuru param var onu da sana m vereceim, yok artk 45 -Ben seni de zor duruma sokmak istemem tabii, Ama zaten ban ka ne faiz veriyorsa, ben de borcu geri verirken onu derim. Altyaz: yle kaldn m cimri herif, bakalm imdi ne bahane bu lacaksn. -Ehh, O zaman tabii, dostluk byle gnlerde belli olur, yann gn dereyim sana paray. Altyaz :A//ah kahretsin, birka gn savsaklarm herhalde, sonra da telefonlara kmam. 'Abicim, zahmet etme, ben akam st urar alrm. Altyaz: Alnmzda enayi yazmyor, ii ansa brakmayz, kendi miz gelir, ske ske alrz. 'Nasl istersen canm kardeim. Altyaz: Pis herif. 'imdiden sa ol varol canm.
Altyaz: Ne uratrd cimri kpek, verecei kuru. yi ki hayat byle deil. yi ki insanlar tam olarak ne dndk' lerini sylemiyorlar. VESTYER NEDR ki? Gnlk hayatta birtakm uyanklar tarafndan srekli steni-yoruz. Birok rnek var. Mesela vestiyer denen olay. Bir restorana gidersiniz. Bir adam sizin paltonuzu alr, asar, i' karken de geri verir. Siz de ona mecburen para verirsiniz. imdi ben buna tam olarak niye para veriyorum, biri anlatabilir mi acaba? Yani yemei yedim, parasn verdim anladk. nk yemekleri birileri piiriyor, birileri getiriyor. Ama paltomu kendim asabilirim! Asabildiim gibi, geri de alp giyebilirim. Yani zaten, her gn evde yaadm bir ey, ne gibi bir hata yapabilirim ki? Vestiyer olay ilgin. Diyelim ki vestiyere eleman alnacak. Nasl bir beceri aranyordur ki? "Palto asabilir misin?" "Hem de ok iyi!" "Hmm. Peki askdan geri alabilir misin?" "imdi ak syleyeyim, o konuda o kadar iddial deilim. Ama asma blmnde, benden iyisi yoktur!" Bir sr byle yer var, aktrmadan kazklandmz. amar yumuatclar mesela. Kardeim amar sertletiren deterjan deil mi? Onu da siz yapmyor musunuz? Eee? Bir de, bambaka bir rnek vermek istiyorum. Kiralk ev tutarken "hava paras" diye bir ey vardr. Yani depozito deil, peinat deil, hava paras.
ite adam kazklayacaksan, byle ak ak yapacaksn. Dalgan geeceksin. Katakulli yapmadan, gz gre gre... Uyanklk byle olur. iine gelirse. LOTODAN PARA IKSA, MESELA... Lotodan para ksa ve zengin olsanz, loto yznden para ka' zandnz syler miydiniz? Ben sylemezdim. nk ok aptalca. Diyelim ki sordular: "Ne kadar gzel bir ev, ne mthi bir sanat koleksiyonunuz var stat. Syleyin bakalm, bu gen yata nereden kazandnz bu pa-ralar?" Ben yle derdim: "Bo bir zamanmda bir bilgisayar yazlm ha' zrladm, kendim elenmek iin. Sonra onu sa olsunlar Amerikal' lar beenip satn ald... te bu yani." Veya: "Matrix filmini biliyorsunuz. Hah. Senaryosunu ben eyaptm. iyi para veriyorlar valla Hollywood'da. yle oldu." Yoksa "Bilet aldm, loto kt, ansa bak abi!" iren! Loto moto gibi eylerden servet kazanan insanlarn en byk ikyeti, daha nceden var olduunu bilmedikleri, sahte akrabalarn ortaya kmasdr. Bu nasl oluyor ben anlamyorum. Yani aksi bu kadar kolay ispat-lanacak bir eyi, hangi salak arlatan deneyebilir ki? "Merhaba, lotoyu kazanmsn, duyduk ok sevindik. Bizim de elimiz biraz skmt. Ben teyzenin oluyum!" , "Benim teyzem yok ki kardeim." "Ya... Eee...Var, var. Ama sen bilmiyorsun!" Nasl yutturacaksn ki byle bir eyi? Tut ki, arlatan olarak, grmce, elti, kaynbirader gibi daha kark akrabalk ilikilerine gvenip, iin iinden uzun denklemlerle kmaya altn: "Hayati, tebrikler, lotoyu kazanmsn. Sen beni hatrlamazsn. Ben senin teyzenin, olunun,
babasnn, kaynosuyum. Ya." "Teyzemin olunun babasnn kaynosu... Babam oluyorsunuz yan! Piyango, loto falan kazanmak aslnda kolaydr, zengin olmak zordur! kRZ BZ BTRD! Kriz bizi ok deitirdi. Gazoz iesi depozitosu, bozuk para, indirim kuponu gibi, eskiden oraya buraya attmz eylere sayg gstermek gerektiini rendik. le paydosunda, kebap yerine simit yer olduk. Tatiller, Bodrum yerine balkonda gemeye balad. ilkokuldan sonra ilk defa, hangi sebzenin hangi mevsimde yetitiini renmek zorunda kaldk. O mevsimde ucuz oluyor diye. "Aaa, ne abuk fiyatlar canm, deli bunlar, deli ayol!" gibi sylen-melerin ya snr 64'ten 16'ya indi! Sava grm bir nesil gibi, her eyde pazarlk etmeye, hibir eyi atmamamaya baladk. Torunlar bize o kadar sinir olacak ki! Aslnda ok da sinir olmayabilirler. nk onlar bydnde, lke hl borlu olacak. Bizi anlayacaklardr! Grdnz gibi sadece elence program deil, mesaj da veriliyor. Hem gldryor hem dndryoruz yani. Kolay m? 49 DOSTLAR ALIVERTE GRSN. (EER HAVALI BR MAGAZAYSA TAB!) 53 Christmias in Tahtakale!
Internettetk hzl alan tek y ayn organ olan fslt gazetesi "Tahtakale 'deki eit bolluu " lehine yle bir ilemi ki, Etiler-Nianta-Boaz geninin "beyaz halk" toptan burada. Tek problem, tandklarla burun buruna gelm^ tehlikesi. Bu arada "sosyete" Tahtaka-le'ye uyunca, Tahtakale de sosyeteye uymu. Arkadalar, irenkli bir kedi merdivenini burnuna doru sallayp glyorlar: "'Davut, oolum bah bunu da tah, bunu da!" Davut'un zc-rinde krmz pantolon, beyaz manetli krmz Noel Baba gmlei, kafasnda kukuleta. Dkknn nindeki kaldrma oturmu. Oturmak dein de Trk usul "cmm". Takma sakaln enesinin altna indnni, dirsekleri dizlerinin stnde, sigara iiyor. Yer: Tahtak%e. Davut da yeryznn en bezgin Noel Baha's. Kedi merdivenini grmezlikten gelip, uzaklara bakar gibi yapp "k" yapyor. Arkadalar byk alt glmseyilerle, srarl: "Niye oolum, yahr!" Davut, Amerika'da, takma gbekler, yzlerinde makyaj, ellerinde kocaman anlarla, alveri merkezlerinde saati 20 dolardan alan, "Ho ho ho" diye barp, ocuklarla ilgilenen tiyatro rencisi Noel Baba'lara benzemiyor. Bir kere kavruk, dudaklarnn kenarnda hep bir sigara var ve arkadalarnn nezdinde karizmay darmadaan ettii iin sinirli! 54 Ancak Noel Baba'nn vatannn, Davut'un memleketine daha
yakn bir blgede olmas, onu daha otantik bir Noel Baba yapmaz m diye de dnyorum... Ayol sosyete burada! Geen yllardaki Nianta-Akmerkez ylba kalabal Tah-takale'ye tanm. Sudan ucuz amlar, ylba ssleri, paket ktlar, kapann elinde kalyor. nternetten hzl alan tek yayn organ olan fslt gazetesi yle bir ilemi ki, Etiler-NiantaBoaz geninin "beyaz halk" burada. Kalabalkta birilerini ezerken, ellerini kollarn doldururken, "Fi almazsam ne kadar?" derken ve Tahtakale'de olmann rahatlyla en bakmsz durumdayken tandklara yakalananlarn hali
grmeye deer. Elizabeth Kubler Ross'un "lm ve lmek zerine " kitabnda bahsedilen, leceini renen insanlarn srasyla verdii 5 psikolojik tepki gibi: Reddetmek: "Yok canm onlar deildir!" Kzgnlk: "Tam srasyd ha karlamann!" Pazarlk: "yle uzaktan el sallayp gesem?" Depresyon: "u halimize bak. Kriz yznden kepaze oluyoruz!" Kabullenme: "Aman, ne olacak, grd beni zaten, gidip konuaym bari." -Aah, grmedim kalabalktan. -Yaa, ben de ilk defa geldim zaten, ok anlattlar da, meraktan eyettim. -Ben daha da ilk defa geldim hatta. Tahtakale nerede bilmezdim bile! -Ben en ilk defa geldim, btn mrm boyunca! Sonra bir sr kardelii: -Ayol Akmerkez'deki amlar burada 5 milyon! -Sorma. Bak ben neler buldum... "Sosyete" Tahtakale'ye uyunca, Tahtakale de sosyeteye uymu. Davut ve arkadalarnn, tezghtarlk-hamallk-kasiyerlik, dkkn temizlii ve ay getirme ilerinin zerine, bir de metazori Noel Baba sorumluluu binmesinin sebebi bu. Dolaysyla otantik Noel Baba'lar Tahtakale'nin yeni mterilerine gcklar! Bu yeil-krmz, am aal, "Merry Christmas"l, karnna basnca Jingle Bells' syleyen oyuncaklarla dolu ve her ylkinden daha hareketli "Tahtakale yeni ylf'na uyum salam, mutlu Tah-takaleliler de var. Ben kucakladm ylba sslerinin parasn demek iin kuyrukta beklerken, maazadaki kalabal zevkle seyreden dkkn sahibi amca hem ayn iiyor hem mrldanyor: "ngl beis, ngl beis, ngl ngl beis!" Bir kelimesini bile uydurmuyorum! Tahtakale Christmas'm grmeye deer! Kahve bahane, ar ahane! Scaktan lenler, Kapahar'ya kosun! Hem se~ 55
56 rin hem de herkes sizinle akraba olduunu iddia ederek samimiyet kuracak. Gzel bir ortam ama, bir alverii, iki Trk kahvesini abartmayn! Sizi ok iyi anlyorum! Bu ehirde, yani stanbul'da yazlar tabiatyla scak ve kurak geiyor. Geceler iyi de, gndzler cehennem. Sokaklar scak, bunaltc, tozlu... Vakit geiniyor. Evler basyor, ofisler daraltyor. Haydi diyelim, ii krdnz, attnz kendinizi dar.:. k kyafetleri, haval butikleriyle Nianta bile ekilmiyor. Size tek kelime syleyeceim: Kapahar! lyorum, yelpaze getirin! Oturmuuz Nianta'nn o haval kafelerinden birine. Yanmda Sex and the City kzlarndan, yani ok gezen, ok k giyinen, ok bakml bekr arkadalarmdan biri. Gya bahedeyiz, gya tepemizde pervaneler dnyor, gya krlm buz dolu bardaklarmzdan, teorik olarak serinletici, souk ay iiyoruz. Ne yazar... Perianz. Utanmasak Blent Ersoy gibi antamzda yelpazeyle dolaacak, ikide bir karp rzgrlanacak, klimal meknlara girdiimizde "Allah- tealaya hamd- senalar olsun!" falan diyeceiz. Sohbetlerde repliklerin aras ak. Scaktan mtevelit, sorularla cevaplar arasnda uzun esler var. Dmnnn! Durumdan vazife kardm. Ertesi gn soluu, bence Ortadou ve Avrupa'nn en mthi alveri merkezinde aldk. "Soluu aldk" derken, szlk anlamnda. ar'ya girer gir-
mez Kuzey Kutbu'na gelmi gibi olduk ve hemen btn gn burada geirmeye karar verdik. Cennet'in dousu burasym! Bahanemiz de hazr: Hesapl, antika tak bakacaz.. En son ne zaman gittiniz bilmiyorum. Ama Kapahar'da ahane bir geleneksel alveri ekli var ki hi deimemi. Scak bir karlama, btn mallarn zevk iin bile olsa gsterildii bir ov, sper elenceli pazarlklar, ay kahve, hizmette zaten snr yok... Byk modern alveri merkezlerindeki ada sistem eksiksiz ve hatta fazlasyla burada var. Kredi kart, her trl dviz, hatta neredeyse takas kabul edecekler! Buna karlk, alveriin insani taraflar ve 1.snf "geyik" hi deimemi. -Eski, antika tak var m? -Oooo, buyruun, buyruun. Bakn, arnn en iyi gms biziz. -ok iyi, bravo. Eski, antika tak var m? -Allah akna size u mercanlar gsterelim, kar evladm! -Mercan istemem. Eski, antika tak var m? -Trk kahvesi ieriz deil mi? Nasl olsun? -Eski ant... Trk kahvesi mi? Ee... ok ekerli! Burada belirtmem gereken u: Benim Trk kahvesiyle ilgili, zaaf snrlarn am, maraz haline gelmi bir durumum var. Reddedemiyorum. Trk kahvesi servisi yapmayan btn restoranlarda ciddi tatszlklar karyorum. Bu adan, Kapahar benim iin bir rya! 57 58 Hanmefendiler yakn akrabam! Her dkknda racon u: Kahve ayn hemen ardndan, eer orada bir ey beenmediyseniz,
tesadfen girdiiniz dkknn sahibi, sizi alp, istediklerinize yakn bir eyleri satan ahbap dkkna gtryor. eri giriyorsunuz: - Ooooo, buyrun, buyruuuun. -Hanmefendiler benim yakn akrabam! Gereken ilgiyi gster aabey, indirim felan. Yabanc deiller. Ve yine ayn hikye. Trk kahvesi, ov, baka dkkna gtrlp akraba ss verilerek, daha dorusu "Akrabam, yani iyi insanlar, bakc deil alclar, bu kyam unutma" koduyla tantrlma... Kapalar, bence stanbul'un en renkli, en ok eitli ve en hesapl alveri merkezi. Yok yok. En son ne zaman gittiniz bilmiyorum ama, dericilerde yaplan modelleri, eski taklar, ev aksesuarlarn grnce insann akl duruyor. Bahe ve balkon iin bir sr eya, pareo olarak kullanlabilecek petemallar (biz yle yapacaz!), mercanlar, turkuaz-lar tam bu yaz iin. Nobel dll yazar Necip Mahfuz'un bir romanna da ismini vermi Han El Hali ars, Kahire'de muhakkak ziyaret edilmesi gereken yerlerdendir. Egzotik, zengin, byk ve Ortadou' nn alveri cenneti diye anlr. Kahire'ye gittiimde byk hayal krklna uradm, nk Han El Halili, Kapalar'nn bete biri, belki onda biri byklnde, karlatrnca snrl, yavan bir ar olarak kt karma. nann bu dnyaca nl Han El Halili'deki her ey ve fazlas, daha ok eitle Kapalar'da var. Onlarca dkkn dolap, zellikle Bedesten'e bir kez daha hayran kalp, kendimize "akrabalardan" oluan bir evre yaptk! Gnn sonunda Sex in the City arkadam, Abdulla'da gll, defneli doal sabunlarn arasnda kendini kaybetmiken, ben de arnn haval kahvesi Fez'de oturup (evet, inanlacak gibi deil ama) bir Trk kahvesi daha itim... Etrafta sadece turistler vard, ve biz, sanki gn birlik baka bir lkeye gitmitik... Kapahar'dan, akam st hl serinlememi bunaltc havaya karken, artk kafein yznden tiklerim vard! Kahveyi biraz azaltacam, ama Kapalar'ya ayda bir gitmeyi dnyorum. Size de iddetle tavsiye ederim. Bu metropolde, bu manzaray, zellikle bu havalarda, atlamayn...
KADINLAR VE Erkekler ne der? irkin kadn yoktur, az iki vardr. Kadnlar ne der? Mutsuzluk diye bir ey yoktur, az ayakkab vardr.. Erkeklerin futbol iin hissettiklerini, kadnlar, alveri, daha ok da ayakkab alverii iin fanatike yaarlar. ok fazla ayakkab sahibi olmak, yenisini almamak iin bir bahane saylamaz! Kadnlarn bir baka zellii de, ayakkab modelleri arasndaki mi' lirnetrik nanslar, ayakkaby yapan ustadan daha iyi fark etmeleri' dir. Bize gre hibir ayakkab birbirinin ayn deildir ve kck de' taylar, ayakkabya kars hissetiklerimizde bizi u noktalara gtrebi' lir. 'ekerim bak, sper bir ayakkab aldm. 'Hayatm, bunun aynsn sen geen sene almam miydin? 'Ne? Ne? Nasl ayns? Ne diyorsun sen? Bu en byk hakarettir! 59 60 -ite byle hayatm, bunun gibi topuklu, bej, bilekten bal. -Onun bantlar var, iren. Bu ipli. Sper, sper. Bu konuda ok spesifik olabiliriz. Bantl iren, ipli sperdir. Ucu kt iren, ucu sivri sperdir. Hayat boyu bana minnettar kalmanza yol aacak bir tavsiye vereyim: Kadnlarla ayakkablar arasna girmeyin! KEKK SUYU GELD, YADINIZ! zellikle son gnlerde iyice gzme batmaya balad. Mahalle bakkallarnda camlara ok tuhaf ktlar asyorlar. ;
Mesela: "Kekik suyu geldi", "rekotu bulunur". imdi, normalde byk sperrnarketlerde bile bulunmayacak bu garip rnler, neden sanki dev bir talep varm gibi cama aslarak duyuruluyor? Yani "Sper beyaz peynir var", "Ucuz deterjan getirdik" falan olsa tamam. Ama ayn mahalleden yzlerce kiinin ayn anda kekik suyuna ihtiya duyup, bakkalndan srarla isteyip, bakkaln da mal aldktan sonra "Yazaym da on binler dkkna akn etsin" diye "Kekik suyu geldi" ilan asmas size de biraz garip gelmiyor mu? Mahalleli yle mi toplanm? "Bu mahalle kekik suyu mahallesi, yukars bira mayaclar, deniz taraf iek poleni bamllar..." Byle bir ey mi var? Bence kahraman bakkal spermarkete kar dneminde, artk bakkallar daha aktivist. Bizim bilmediimiz gizli bir rgt kurmular, bu yazlar da onlarn haberleme kodlan. Birbirlerini sokakta gryorlar, fsr fsr, gizemli bir konuma: -Kekik suyu geldi abi, anlatabildim mi? -Hmmm. Anladm. Peki. O zaman, syle btn arkadalara, iek poleni bulunur! Eer byle bir durum varsa bakkallar destekliyorum. nk imaj hibir eydir, veresiye yourt ekmek her eydir! BLNL TKETC! Hepimiz bilinli tketici olmaya alyoruz ya. Kazklanmayaca-z, paramzla alnabilecek en iyisini alacaz. Bu amala hayatmzn en gerzek durumlarna dyoruz bazen. Marketlerde sebze meyve seenlere dikkat edin. Herkes kavun karpuzu yle bir atp tutup tok toklar. Niye? Siz biliyor musunuz niye yle yapldn? Tok tok diye bir ses knca iyi de, tak tak diye karsa bozuk kar-puz mu? Bence ou insan tam olarak bilmiyor ama dettendir diye elliyoruz.
Ayn ekilde, mesela beyaz eyalar. yi olup olmadn inceleyerek nasl anlayacaksn ki? Motorunu gremiyorsun, grsen de bir ey anlaman mmkn deil. Geriye tek seenek kalyor, kapan ap kapatmak. Buzdolab, bulak makinesi, mikrodalga frn, hepsi bu kapak ap kapatmann kurbandr. Alveri srasnda, eyalarn kapa be defa alr, kapatlr. Sanki o paraya deip demedii bu ekilde anlalr. Onun iin ben beyaz eyac olsam unu yapardm. zel programlar, salaml falan bo ver. Ama kapak sper olsun! Alrken, uzay gemilerinin iindeki kaplar gibi "trnkt" diye bir ses karsn, klar yanp snsn, tketici etkilensin. Gerisi mhim deil. 61 PARTLER, DAVETLER, NSANLAR, DOSTLUKLAR VE ALLARIN BELASI SOSYAL HAYAT! Sosyetik davetlerin pf noktalar! Ltfen dev diskoteklerin giri kaplaryla ve bayii toplantlaryla kartrmaynz! Sergi allarndan, defilelerden, nl irketlerin yldnmlerinden ve -raan 'daki dnlerin bir ksmndan bahsediyorum. Dikkatle okuyunuz! Uzman falan olduumdan deil, gzlemim iyi, o adan. Elbette burada gerek anlamyla bir sosyetiklikten bahsediyoruz. Yoksa geen gn, bizim evde alan Aye Hanm anlatyor: "Yook, yok, Glse Hanm, bu kapcnn kars turu bile yapmaz, sosyetik o!" diye. Bu tr bir sosyetiklik deil yani. Benim de bir davetten tekine, sosyal bir kelebek edasyla gezdiim falan yok tabii de, gazeteci dediin gzlem yapar. Bu sebeple u anda oturmu benim yazm okuyorsunuz, yoksa ben sizinkini okurdum, deil mi efendim? Zaten bu partilerden birkana gitmek, hepsine gitmek demektir. Uzattm, ucu kayor...
Baknz, blme de ayrdm, bir karklk olmasn diye. Giri Bir kere ge gidin! Amerikallar "fashionably late" derler. Yani haval ve moda e-, kilde gecikmek. Sizin megul ve nemli bir insan olduunuz, bu davete de ok srar ettikleri iin "ltfen" katldnz anlamna gelir. karken de ok ge kalmayn. lgn elence gecelerinizi daha samimi ortamlara saklarsnz. Davet meknna giri ok nemli. Diyelim ki stnz banz, ayakkabnz, antanz tamam. Ama davete psrk psrk girdiniz. Olmaaaaz. Her eyin bir raconu var. ncelikle nnzdeki grup sizden daha tannmsa, biraz bekleyin. Onlarn rzgrnda kalmayn. Ayrca muhtemelen onlar ieri girdiklerinde biraz durup, anta kartrr gibi yapp, etrafa bakyor gibi yapp, cemiyet fotoraflarna poz vereceklerdir. Bu esnada yol tkanacandan, tannm grup veya iftin arkasnda kek gibi beklemek, size batan kaybettirir! eri girdiinizde, bir sr insan, kim gelmi diye kafasn evirip bakacaktr. Bu noktada yapacanz en akllca i, eer kimseyi tanmyorsanz da, uzakta grdnz hayali bir arkadaa el sallamak ve hzl admlarla oraya doru yrmektir. Sakn serseri mayn gibi etrafta dolamayn veya insanlar seyrederek bir noktada durmayn. Bu, yapabileceiniz en byk hatadr. Oraya e dost ahbap grmeye veya sosyal mecburiyetler yznden deil, nlleri seyretmeye geldiiniz hemen anlalr. Yok eer hafif sosyetik ve nlyseniz, o zaman cemiyet fotoraflarnn karsnda uygulanacak en iyi strateji udur: Uzakta bir noktaya bakp glmseyin. Hem iyi karsnz hem de objektife bakarak poz vermediiniz iin "cool"luunuz bozulmaz, "N'apalm ite, ocuklar ekiyor" gibi bir durum olur. Baz cemiyet muhabirleri daha da srarcdr, illa ki deme almak isterler. Ne var ki, ounlukla sorular o anda akllarna gelir ve "Eaa, defile balamad ama, sizce giysiler nasl olacak?" gibi zek rnekleriyle karlamanz olasdr. Hi bozmayn. "Yldrm Bey her zaman ok gzel eyler yapar," diye balayn ve ne anlatmak istiyorsanz anlatn: Firma reklam, kiisel bilgiler, kitap tantm, tuttuunuz takmn propagandas... Mikrofon sizindir! Gelime Eer ieride yksek volml mzik varsa yandnz. Sohbet ihtimalini kafanzdan karn. Byle
durumlarda insanlar birbirlerinin sylediklerini tam olarak anlamasalar da mimik, jestler ve dudak okuma yntemiyle iletiim kurarlar. Almak biraz zaman alr ama reneceinizden eminim. Dikkat etmeniz gereken ey ok derin ve dall budakl sohbetlere girmemek ve karmzdakinde espri yapyor gibi bir yz ifadesi grdnzde, espriyi duymasanz da glmektir. Ne var? Siz gerekten elenmeye geldiinizi mi zannediyordunuz? Sergi allar ise daha sakindir. Yalnz burada da sohbeti abartmadan, eserler hakknda yuvarlak yorumlar yapn: "Son gnlerde grdm en orijinal iler", "ok etkilendim, hem estetik, hem artc" gibi kalplar hayatnz kurtaracaktr! Ak bfelerde iti kaktan kann, ayp oluyor! En iyisi, ok a gitmeyin ve nnde kuyruk olmas muhtemel stakoz, sui gibi yiyeceklerden vazgein. l Davetlerde insan zorlayan noktalardan biri de bir elde anta, bir elde kadeh veya tabak olduu halde insanlarn ellerini skmaktr. nc eliniz olmad iin, omza aslan antalar tercih edin, selam vermek yerine kadeh tokuturun ya da samimi olsun olmasn, herkesi yanaklarndan pn! Bu seim o ana kadar aldnz alkol miktarna bal! Byle davetlerde, birlikte durup sohbet ettiiniz insanlar da mhimdir ve davetin geri kalanmdaki prestijinizi belirler. Eer l'den 10'a bir deer vermek gerekirse, bir manken size 2, ama mesela Cem-nit Boyner ifti 9 puan civar kazandracaktr. (10 puan Clinton, Cameron Diaz gibi yabanc nllere saklyoruz.) Yalnz, dikkat! Zaman zaman ok popler davetlilerin etrafnda "hret halkalar" oluur. Bir tr "sosyete groupie"lii de diyebiliriz. Ortada be kiilik havah ve nl grup, etrafta onlar uzaktan tanyan veya sohbete katlmaya alan tereddtl glmsemeleriyle "dahil olma" abasnda on kii! Bu gruplardan, vebadan kaar gibi kan ve kendi halkanz oluturmay deneyin! Olmad, bir kede, marjinal "yalnz kovboy" veya kovboylar oynayn. Bylece davete nezaketen katldnz, aslnda u anda Tibet'te bir manastrda veya New York'ta bir iir okuma seansnda olmay tercih ettiiniz dnlr ki, bu groupie olmaktan daha iyi bir ihtimaldir. Sonu Sosyetik davetler iinizin, hayat tarznzn veya insanlarla tanma eklinizin bir parasysa devam edin. "Hibiri deil, ama nl grmek istiyorum" diyorsanz da bu frsatlar karmayn. Ama gerekten iyi vakit geirmek istiyorsanz tavsiyem udur:
Gzel yemek, arkasndan iyi bir filmi geride brakacak haval davet henz organize edilmedi! Bana inann... SOSYAL MSkl/tT Hayatta, asla iinde olmak istemeyeceiniz sosyal durumlardan bahsetmek istiyorum. Bilmem son zamanlarda banza geldi mi? Birinin elini skacakken, u veya bu sebepten, elin havada kalmas. Sarho bir arkadala birlikteyken, resmi tanidiklarla karilaip, sarhou tanitirma mecburiyeti. Sevmediiniz hediyeyi dkknda deitirmeye alrken, hediyeyi alana yakalanma. Birini davet ettiiniz yemekte, hakikaten para almay unuttuunuzu grp, belei duruma dme. Ve, bir klasik olan, birini birine tantrrken, ikisinden birinin veya daha kts, her ikisinin de, ismini unutma, ki bana olmad deil. Biz, ehirlerde, insanlarn arasnda, gruplar halinde yaayarak, hayat kolaylatrdmz zannediyoruz, palavra. GLMSEYN, EKYORUM Zordur fotoraf ekilirken poz vermek. Genellikle bu esnadaki utan ve gerginlik, insan aksi yapar. "ekiyoruuum!" duyulduunda, "Ee hadi ek!" "Yeter artk, ka tane ekeceksin?" gibi fralar atlr. Zordur objektife bakp doal glmsemek. Bir de herkes, herhalde fotorafn ekilme ann takip eden tu-haf sessizlii doldurmak iin, fotoraf ekildikten sonra, ok merak ediliyormu gibi, kendi performansn zetler: "Ay, gzm kapattm." Aaa, somurtuk ktm." 69 l "Ahhay, konuurken ektin, sesli kacak, aha ahah aha!" Kime ne? Herkes nasl olsa o
fotorafta sadece kendine bakacaktr! DOSTLUK YALAKLARI Size en yaygn dostluk yalanlarn aklyorum, karlatnzda beni hatrlayn diye: "Gel ama sklrsn." "Kesin grelim, zledim." "Dur yanmda kt yok, ben seni ararm." "Aradm ama cebin kapalyd." Ve daha klasik rneklerden: "Dnnz o kadar gzeldi ki." "Ayyy, grdm en irin bebek, Allah balasn." "Ayol, ben bu brei byle lezzetli yapamyorum ite." Ve sizi daha fazla zmemek iin sylemeyeceim birok rnek. Herkese gvenmeyin, hayat renin. GLSE KUR4LL4RI Hayatn yazl olmayan kurallarna ltfen sayg gsterelim. Yeni araba aldysanz, muhtemelen bir iki gn iinde biri arpp boyay bozacaktr. En ok beendiiniz elbisenin size uygun bedeni muhakkak kalmamtr. Bir iin bitmesi iin ek sre istemek hibir ey fark ettirmez, nk her ey gecikip yine son gne kalacaktir. Tatiller, dgnler ve yilbai geceleri asla hayal edildigi gibi gemez. Hi kimsenin evinde yeteri kadar dolap yoktur. Ak, her zaman biter, o rejimle kilo verseniz bile geri alirsiniz; ve sigara da birakilmaz, sadece ara verilir. Eer bu kurallara hazrlklysanz, mutlu olacanz kesindir. GEREK DOSTLUK! Sizin de banza benzer eyler gelmitir muhakkak: "Ya senden bir iyilik isteyeceim. Beni krmayacan biliyorum. Bak Glfe, sen benim ok yakn arkadamsn!" Hayr, deilim; iyilik miyilik de isteme. nk adm Glfe deil, Glse! Arkadalk greceli bir kavramdr. ou zaman ahbaplkla, hatta bir kere bir yerde, tanm olmakla kartrlr. Ltfen kurallar doru koyalm: Eer tandnz kiinin doru is-mini ve soyadn, ne i
yaptn, medeni durumunu, nerede otur-dn ve cep telefonunu bilmiyorsanz, o sizin arkadanz deil, tandnzdr. "Kankayz", "yaknmdr" ve "o benim canm cierim", arkada-lk kelimesinin iini bu kadar boalttmz iin icat etmek zorunda kaldmz eylerdir! zellikle mail arkadal, ve chat yapmak "arkadalk" kavramn darmaduman etmitir. Ben stanbul'dan "kozmikcimbom" ve Ada-na'dan "elvis78"in, birbirlerine bu isimlerle hitap ederek, internet zerinden yaptklar, playstation konulu sohbetlere, arkadalk ad verilmesini reddediyorum! GLSE KUR4LLARI-2 Havaalanna gideceksiniz ve ge kalmsnz. Srasyla unlar olur: Taksi bulamazsnz, trafik tkanr, bavulunuzun sap kopar. Kan ter iinde, son dakika, havaalanna vardnzda, uanzda iki saatlik rtar vardr! Bu ve bunun gibi olaylarn sebebini biliyorum. Yukarda birileri bizimle dalga geiyor. Bir tr kozmik kamera akas! Eofmann zerine pards giyip, en berbat halinizle kedeki bakkala gidersiniz ve hayatnzda kendinizi en ok beendirmek istediiniz insanla burun buruna gelirsiniz! 71 Krk ylda bir ii krp alverie karsnz ve o gn muhakkak patronunuza rastlarsnz. Yemee misafir ardnz gn, hem elektrik hem su kesilir. Ak hava dnnzde yamur yaar, hayatnzn en nemli partisinden bir gn nce grip olursunuz! Zam isteyeceiniz gn, uyuyakalp toplantya gecikirsiniz; aylar-dr beklediiniz ma balamadan drt dakika nce yayn kesilir. Hayat byledir. DANS, MZK, GECE HAYATI, ELENCE... 75 Yllar nce, bir yaz gecesi... O gece, iimizden biri k oldu, bir ift kavga etti, birimiz hayatnn ikisini ierek midesini bozdu, acid-jazz'm yeryzndeki en iyi mzik tr olduuna topluca karar verdik, dnyay tekneyle dolaan 60 yalarnda bir Fransz iftle tantk ve biz, 20'U yalarn banda olduumuz
o gece, ok elendik. Yakn bir arkadam bir yerlerden bulup karp, eski bir fotorafmz e-mail'le gndermi. kz bir erkek, bir Bodrum akam, kaldmz otelin terasnda, gevezelie yle bir dalmz ki, fotorafn ekildiinin farknda deiliz. Hibirimiz objektife bakmyoruz. Ama azmz kulaklarmzda. 76 Arkadamn zerinde rk, dore bir elbise! Bende iren bir fosforlu yeil bluz! 90'li yllarn ba. Herhalde 'Ne gzel yandk, bu parlak kyafetler de ok yakt, harika olduk!' diye dnyorduk! Ellerimizde de, iinde ne olduunu zemediimiz krmz svyla dolu martini bardaklar var. Miami'nin en fakir ama zenti mahallesinde bir parti mi? Hanedan dizisinin kk bteli bir taklidi mi? Belli deil. Aslnda, tatil kylerinin, "yi vakit geiren Alman turistler" katalog fotoraflarna da benziyor. "30 yanda olmak, rezil olmaktan iyidir! u halimize bakn!" diye yazm arkadam. "Banglade Vogue'undan bir fotoraf diye de not dm! Birbirimize gnderdiimiz e-mail'lerle, o kyafetlerin sebebini zmeye alrken, o gece de berraklamaya balad. Biz o gn tekne kiralayp haddinden fazla yanmtk. (Bu blm resimlerde de ak ve seik grnyor!) Biz o gn, akam st, Bodrum'a inip sahilde kzarm patates yemitik. Hatta gne ok gzel batyordu, ama patatesler berbatt! O gece, aslnda barmene kendi yaptrdmz, vine sulu bir kokteyl iiyorduk ve hava ok scakt. Terasn manzaras harikayd, ve 'Acaba bu gece otelde mi otur-sak?' diye dnmtk. Hayat yaa! Ama o fotoraf ekildikten az sonra, sekiz-on kii, hep birlikte dar ktk, gezdik tozduk, glme krizleri geirdik, dans ettik... O gece, iimizden biri k oldu, bir ift kavga etti, birimiz hayatnn ikisini ierek midesini
bozdu, acid-jazz'n yeryzndeki en iyi mzik tr olduuna topluca karar verdik, dnyay tekneyle dolaan 60 yalarnda bir Fransz iftle tantk, ve biz, 20'li yalarn banda olduumuz o gece, ok elendik. O kbus giysilerin iinde ok mutluyduk! Belki de hayatmzn en gzel gecelerinden biriydi. Akmerkez Beymen'de ok ilgin bulduum bir sergi balad. 71'den 81'e Beymen... Beymen'in eski mterileri, dkkndan o yllarda aldklar ve hl sakladklar giysileri armaan etmiler sergiye. Anlaryla, hikayeleriyle birlikte. Giysilerle bellek arasnda, kokularla olduu kadar olmasa da, gl bir ba olduunu dnrdm hep. Sadece gelinlikler midir nemli olan ve saklamaya deen? Ya ocukken alnan bayramlk elbise, k olduunuz gn giydiiniz krmz tirt, seerken bunalm geirdiiniz mezuniyet tuvaleti, ilk kravat, hayatnzn iine bavururken zerinizde olan siyah takm? Hatta, 23 yandayken, hayatnzn en gzel gecelerinden birinde, Bodrum'da giydiiniz ve iinde kendinizi herkesten gzel hissettiiniz, irkin, fosforlu yeil bir bluz? O daha m nemsiz? Asl ama, her iyi gn, btn detaylaryla paketleyip saklamak galiba... "Seviyeli Meyhane!" ark balyor ve mesela nakarat blm gelince arkc couyor: "Unut onu gnlm, yaz ocum!" Powerpoint bilgisayar program, tasarland gnden beri ilk defa byle bir amaca hizmet etmek iin aknlkla devreye giriyor... 77 "Bilmemneli Meyhane" elence kltrnn geldii noktay (siz de benim gibi bu konunun cahlyseniz, ve en son peete/garson ceketi yakma haberlerinde kaldysamz) ibret-i lem iin, ksa sre nce duyduklarmla aktarmak isterim. Mekn: Kimilerinin lgnca elendii, "neeli" arkclarn sahne ald, meyhanelerden biri. arkc seyircilerden istek para alyor. Sahnenin arkasnda DJ kabinindeki bilgisayara bal bir dev ekran var.
rnein Mehmet Beyler "in iin yanyor" arksn m istiyor? Ekranda hemen "MEHMET BEYLER, N N YANIYOR" yazyor. Bylece, teknoloji sayesinde deerli mteriler isteklerini peeteye yazp gnderme zahmetinden kurtuluyorlar. Peki. Ama i bununla kalmyor. ark balyor ve mesela nakarat.blm gelince arkc couyor: "Unut onu gnlm, yaz ocum!" Powerpoint tasarland gnden beri ilk defa byle bir amaca hizmet etmek iin aknlkla devreye giriyor. Ekranda nakarat: "UNUT ONU GNLM". Derken seyircilerden biri arkcy sinirlendiriyor: "Ohoo, Ylmaz Morgl bu arky daha iyi sylyor!" arkc cevap veriyor: "Yilmaz Morgl halt etsin, yaz ocum!" Powerpoint alyor, dev ekrandan herkes okuyor: "YILMAZ MORGL HALT ETSN!" Herkes lgnlar gibi eleniyor. Aynyla vki. Hatta ekrandaki son cmle tarafmdan sansrlenmitir! Dolaysyla, anladm kadaryla "Bilmemneli Meyhane" ek-risi kendi arasnda bir kapal kulp oluturmu; bu "kltr" gelitirdike gelitiriyorlar. Bir tr yzk (ya da peete) kardelii. Sizin bu saatten sonra onlarn arasna girmeniz sz konusu bile deil... YORUZ, BR EY OLMUYOR! ecek reklamlarna sinir olmuyor musunuz? Sz konusu gazozu, meyve suyunu ier imez, odaya birdenbi-re gzel kzlar, yakkl ocuklar doluuyor, bir partiler, bir elenceler. Siz iiyorsunuz... Eee hibir ey yok. Kanepe ayn kanepe, televizyon ayn televizyon, siz ayn siz. "Bak yahu, onlar buzlu iiyor, ben de kym," deseniz, nafile. Ben denedim, hibir ey olmuyor. zellikle yaz mevsiminde byk hayal krkl. Ellem dikiyor meyve suyunu, hoop, plajda samba yapmaya ba-lyor. Etrafta ahane insanlar, lks bir hayat, mzik, su kaya yapan-lar, paratle atlayanlar...
Sizinki, meyve suyunun sahtesi midir, yerlisi midir nedir, iiyor-sunuz iiyorsunuz, ayn kadife kanepe, scaktan bacanza yapm, ayn bunaltc ev, sokaktan ayn simitinin ayn sesi. ecek reklamlarn beklentisiz seyredelim, iecein tadyla yeti-nelim. DANS PST Oldum olas, dans pisti kavramna ok glerim. Dans etmek gayet ilkel bir hareket deil mi? Elini, kolunu, bacan iinden geldii gibi sallyorsun, kendini nasl hissediyorsan onu ifade ediyorsun. Bence tarihin belli bir noktasna kadar dans pisti diye bir ey yoktu. Ben Roma mparatorluu'nda geen filmlerde falan gryorum. lenler yaplyor, insanlar deli deli, sokaklarda, masalarn stlerinde, dada bayrda dans ediyorlar. Bence bu arada, bir noktada otoriter bir imparator gelmi ve iler deimi. Etrafta zabtalar dolamaya balam: "N'apyonuz lan? Ne o yle sokaklarda dans mans? Yok bundan sonra. Her eyin yeri var, gidin, yerinde dans edin." Eski Roma'da, insanlar bu cmleyi ilk defa duyunca, herhalde ok armlardr: "Her eyin bir yeri mi var? Aaa, gerekten mi?!" 79 Ve bence bu noktada sivri zekl biri ortaya kt ve dedi ki: "Dans pisti! Arkadalar, buraya bir yuvarlak iziyorum, bunun iinde dans edin. D yasak, ltfen, burada dans edilecek!" Bugn hl, insanlar masalarndan kalkarlar, ciddi ciddi piste yrrler, girince lgnca dans etmeye balarlar. Bu arada pistin di' sna tamamaya zen gsterirler. Danslar bitince de, pistten kp ciddiyetle geri dnerler. Yani bu parlak fikir sonucunda, insanolunun zgr dans haya-ti bitmitir! SIK 4KS/M YEMEKLER Yemek smarladnz, geldi, gayet lezzetli grnyor. Bir baktnz, yemein zerindeki gl domatesin hemen zerinde bir sa teli! Ber-bat bir durum... Bu sa ii aslnda ok garip. nk sa, mesela ayak gibi, insanlarn birbirlerinde dokunmak istemeyecekleri bir blge deil.
Sevgililer birbirlerinin san okar, hatta per, kzlar birbirlerinin san rerler, ocuklarn "evladm ne eker" diye sa okanr... Ama o sa, dier arkadalarn brakp tek bana gezmeye ba' lamasn. "Aaay, iren, tabakta sa var." E demin okuyordun, ne oldu? ILGIN KONSERLER Eer gerekten elenmek iin bir konsere gittiyseniz, iiniz zor' dur. Sahnedeki grup ya da sanat "Haydi, hep birlikte, haydi, her' kes ayaa kalksn!" deyince, verilecek tepki ok nemlidir! Bu ok ince bir zamanlamadr. ilk siz yapsanz, "Amma meraklym oynamaya," denme ihtimali olur! Ortalara doru katlsanz, "Bakalar yapmadan, bizim millet elenemiyor," yorumu yaplr. Hi kalkmasanz veya sonlara doru ltfen katlsanz "E niye gelmi ki buraya, elenmeyecekse?" denir. Zordur yani. Baka bir tehlike, konserlere ok da iyi tanmadnz birileriyle gitmektir. Byle bir durumda, iaret verildiinde, ilk kalkp yerinde dans edenlerden olmak iin bir dayananz varm gibi grnr. Tek ba' nza deilsinizdir, kalkarken dierini de zorla kaldrrsnz nasl olsa. Ama arada odunlar da kar! arkc anons eder: "Hep birlikte, ayaa kalkyoruz ve dans ediyoruz, haydi?" Ayaa frladnz: "Heeey. Hadi kalktm ben. Hey, hey, hey. Hadi kalk, sen de kalk!"diye yannzdakini drtklersiniz mesela... Cevap acdr!
"Yok artk. Bence sen de otur.!" ok berbat bir andr bu. Bu tipler btn salon ayakta bile olsa, n sralara "Oturur rmi' sunuuz, gremiyoruum!" diye baran cinstendir. Bunlarla konsere gitmeyin, hatta hi grmeyin. YAZLIK DSKOLAR Yaz gecelerinin tatil diskolarna gitmisinizdir. Hakikaten ho ortamlardr. Herkes yank tenli, yazlk uuan el' biseler. Popler arklar alnr, deniz l l yanar, mehtap, derken insan havaya girer. iki tane de emsiyeli renkli kokteyl imisiniz, keyifler gelmi. Dans etmek iin piste gidersiniz. Belki de bir tek siz varsnzdr, ama r' ok uygundur. ift olarak mesela slow dans etmeye balada anda, yazlk diskolarn kbuslar gelir. ocuklar! 81 82 Maalesef ehir diskolarnn aksine, bu yazlk yerlere onlar girebilirler. nk ya anne babalar da o anda oradadr ve ocuklar brakacak yer yoktur, ya da yandaki oyun parkndansa, koumak iin sizin romantik diskonuzu tercih ederler! ocuklar iin disko, pistte zplamak demektir. Siz kendinizi bir Copacabana'da geen film karesinde zannederken, nce biri gelip pistte zplar (dans etmez, dikkat ediniz, zplar) sonra birdenbire bunlar on be yirmi kii olurlar! Ardndan da her ey kontrolden kar. Bazs yere yatar, bazs arkadayla arpp alar, hemen komaca oyunu balar ve elbette size de arparlar. Ve siz, uuan ifon elbisenizi kana bulamamak iin yerinize oturursunuz! Yazlk diskolarda sk sk yaanan bu hadise, romantizmin katledildii ve elencenin bittii klasik anlardandr. SRPRZ PART Srpriz parti vardr ya Amerikan filmlerinde, imdi buralarda da
yaygnlayor. Hani evden ieri anahtarla girersiniz, her yer karanlktr, aniden klar alr, btn tandklarnz "Srpriiz!" diye barr. Bana sakn yapmayn! ok sinirlenirim. Gayet de hakl sebeplerim var. Diyelim ki doum gnm, ama unutmuum. ten eve dnyorum, perian. Tandm herkes orada, giyinmi, sslenmi gelmiler. "Srpriiz!" E kuafre bile gitmedim! stm bam rezalet. Eve de i getirmiim, programm ona gre. Ben hi yle 'Aaay, inanmyorum, ok ekersiniz!" falan demem valla. Benden alacanz en iyi tepki u olur: "Aaa, bak imdi. Bir haberim olsayd. Ufff, olmad hi byle!" Ya da diyelim ki, ben doum gnm olduunun farkndaym. Ama kimse, akam srpriz olsun diye beni kutlamyor! Annem aramyor, babam aramyor, arkadalarm sus pus. Feci bir durum. Ben yle bir bunalma girerim ki, o parti bile beni kurtaramaz! Ayrca, bakalm kimi davet ettiniz? Benim belki sadece nezaketen grtm, ama sinir olduum arkadalarm var. Sosyal ilikiler o kadar kolay m? Belki her arkada hayatn ayr bir alannda olmal ve bunlar bir araya gelmemeli! ok hassas dengeleri var bu iin. ocuk doum gn m bu?! "Hadi hep birlikte el ele tutuup, arklar syleyelim." Ne alakas var? Sonra bakalm mende ne var? Pasta neli? Ya meyveliyse? ren! Bunlar benim iin nemli detaylar. Bana srpriz yapmayn, ben kendi organizasyonumu kendim yapar, sizi arrm! 83
YEDNZ TNZ BENM OLSUN! 81 Akam ne yiyeceiz? Genlerinizi inkr etmeyin. Girin mutfaa, bir eyler piirin. Parlak bir kariyere dnmese bile, medi-tasyon olacaktr. "Aye Hanm, akama ne yemek yapacaksnz bize?" Aye Hanm bana bakyor. Sanki az nceki cmleyi Sanskrite sylemiim veya effafmm gibi bir bak bu. "Aye Hanm, evde ne malzeme var?" Ayn bak, birka saniye... Neden sonra: "Hibir ey yok efendim!" "Nasl hibir ey yok? Daha dn bir sr alveri yaptk?" Kesin effafm ve gaipten sesler geldii iin byle bakyor. Ya sabr. "Aye Hanm?" "Efendim?" "Hani dn patlcan almtk? Nerede onlar?" "BUZDOLABINDA KENDLER!" "Eh, o zaman rahatsz etmeyelim kendilerini. Biz akam darda yeriz!" Aye Hanm'm patlcanlardan "kendileri" diye sz etmesinin sebebi, sebzeye duyduu zel bir saygdan kaynaklanmyor. Aye Hanm Bulgar gmeni ve Trkeye ok yaratc katklar olabiliyor zaman zaman. Aye Hanm kafeinsiz kahveye, nereden duyduysa "kokainsiz kahve", su stcsna da nedense ingilizce "kettle" diyor! Geen gn: "Glse Hanm, siz televizyonda yle takm falan deil de, daha komik bir eyler giyseniz. Mesela Cem Ylmaz siyah tirtle alvar giyiyor, ok komik oluyor. Siz de yle yapabilirsiniz," demez mi! Ben ne bileyim Press Bey'deki Gll Hamm'n bizim evde "Aye" ismiyle altn... Aye Hanm'm, akam yemei menusu sz konusu olduunda, bo baklarnn sebebi ise,
yemek yapmaktan nefret etmesi! Belki, birka dakika anlamazlktan gelirse yorulup vazgeerim diye abalyor... nk Aye Hanm, hem kendi evinde hem profesyonel kariyerinde yllardr yemek yapyor. Ve bkm. Yemek yapmak, bence yaz yazmak, fotoraf ekmek, resim yapmak gibi. Mecburiyet haline gelince tadn yitiriyor, bur. nsanlara ve hatta kltrlere gre bu konuyla ilgili yetenek, azalp oalyor, ikii. Ben leydiykene... On yedi yamn yaz. Her ailenin bizim kuak ve ncesi kzlar iin hayalini kurduu ve ounlukla kzlarn pek de baylmadan gerekletirdii, "Piyano-Franszca-svire'de lady okulu" lemesinin son ayan da tamamlayp, bir an nce kapa niversiteye atmak zere, Lausanne'daym. Hakikaten "fnishing school" denen, bir "hanmefendi yetitirme okulu"yla kar karyayz! Daha on yedi, on yedi, on yedi yamn ahane yaznda, ay boyunca katlanmam gereken dersler, Franszca, dans ve dramay bir kenara brakrsak, sofra sanatlar, iek tasarm, protokol, grg ve etiket. Yani on yedi yanda bir gen kzn en umurunda olmayan konular! Okulda btn Avrupa ve Amerika'dan kzlar var. Dans dnda en ok heyecanlandmz husus yemek dersleri. lk ders: Alman, skandinav, Brezilyal, Perulu, talyan, spanyol ve Trk renciler olarak bir aradayz. ki gruba ayrldk, kendimiz piirip kendimiz yiyeceiz. Domates kesmenin incelikleri! Zaten nceden kaynam olan Akdeniz ikliminden gelen ekip olarak, bekliyoruz ki, bize pasta kremas, brio yapmay retecekler, akla hayale gelmedik soslu etler, deniz mahsll risotto'-lar hazrlayacaz. "lk ders: domates kesme!" demezler mi?'. Yemek retmenimiz madam gsteriyor: "Domatesi aln, tahtann zerine koyun, ba aln..." Aramzda gevezelik edip duruyoruz. Bazlarmz sklp domatesleri kesip kesip attrmaya bile
balad. Bir de baktk ki, Alman ve zellikle skandinav kzlar, dilleri dudaklarnn kenarnda, pr dikkat, madam dinleyip, onun gibi yapmaya alyorlar. Daha da tuhaf, yapamayp domatesi yamuk yumuk kesen, elini dorayan bile var! l 89 90 Norveliler yemek iin yaar, Danimarkallar yaamak iin yer, sveliler ise imek iin yermi. Sebebi ne olursa olsun, o yedikleri yemekleri kim hazrlyor, zmek mmkn deil! O gn bizim grup mantar orbas, Cordon Bleu usul et, patates presi ve eftalili tatl yapt. Kuzeyli grubun yapt salata ise yenecek gibi deildi! Anladm ki, Trkiye'de "yemek yapmay bilmemek" ile, Bat Avrupa'daki ayn deil! Onlarda, bilmeyen domates bile kesemiyor. Trk kadnna madalya veririm! Bizde kt yemek yapan, bir sr yemei yapp tuzunu az koyana denir. "Yemek piirmeyi bilmeyen" de, hi dolma sarmam insan manasnda kullanlr. Hem ou kadn yemek yapma konusunda ok yaratc ve beceriklidir, hem mutfak kltrmz ok zengindir. Son yllarda, yemek yapmak, kadnlar iin geleneksel bir zorunluluk olmaktan kp, zevkli bir hobi, bir tr meditasyon, hatta meslek olmaya balad. Ben, yemek yapmann gevetici ve stresten arndrc zelliklerinden haftada bir faydalanyorum. Genellikle spagetti trevleriyle. alan herkese tavsiye ederim! Ama ii daha ileri gtrp, zaten genlerinde var olan yetenei parlak kariyerlere dntren kadnlar da tanyorum: Senem Be-til, Defne Koryrek, Ceren Bke gibi... Ve iddia ediyorum, Trkiye'nin, belki de dnyann iyi efleri, yakn zamanda kadnlarn arasndan kacak. Sektrnzden skldysanz, bu cmleyi bir daha okuyun!
Sonradan rendiklerinizi deil, doal yeteneklerinizi baar ve paraya evirmenin zamandr belki de... Hayat Deitiren Kahvaltlar Sabah insan deilimdir. Aham yatmak, sabah bir trl kalkmak bilmem! Sabahlarla ilgili sevdiim ey, kahvaltdr. Sabah kahvaltsna baylyorum. Tatil gnleri bile, sabah yedide kendiliinden uyanan sabahlardan olmadm gibi, aslna bakarsanz, i gnleri de uyanabildiim sylenemez. Sabah insan deilimdir. Akam yatmak, sabah bir trl kalkmak bilmem! Sabahlarla ilgili sevdiim ey, kahvaltdr. Taze gazete, kahve-ay kokusu... Belki de, hayatnzn en muhteem saatlerini geireceiniz, inanlmaz bir i teklifi alacanz, hatta k olacanz gne balama dakikalar. Sabahlar, gnn geri kalan ile ilgili hayal kurmaya ak, uygun ve hatta meyillidirler. Sabahlar, iyi ihtimallerle doludur. Diner'lar yeni hayatlar vaat eder New York'tayken, kendi bama yaadm en byk keyif, baz sabahlar gidip "diner"larda kahvalt edip gazete okumakt. Bu "diner"larda gnde n, hatta bazsnda 24 saat, yiyecek her eyi bulabilirsiniz. Stl yulaf, yumurta, hamburger, salata, pancake, sebze orbas, hatta New York'ta, bunlarn ounu Yunanlar ilettii iin patlcan musakka! Eer sabahsa, siz sipari vermeden getirip fincannza kahve koyarlar. Servis hzl, yemekler asanz hi fena deildir! Benim evimin sokandaki diner'n sahibi de Yunand. Ege hari, dnyann her yerinde Yunanlar ve Trkler birbirleriyle ga~ 91 2
yet iyi anlatklar iin olsa gerek, Trk olduumu renir renmez, Mamma's Diner, ikram, indirim ve sohbette snr tanmayarak ikinci adresim oldu! Mamma's Diner'a, haftada ki- sabah, srtmda anta, okula gitmeden nce, ounlukla bir omlet ve kahve iin urar oldum. ou Amerikan filminde, yeni bir dneme balama sahnesidir bu: Kahraman, diner'n kapsndan ieri girer. Masaya oturur oturmaz, nlkl kadn garson bir bardak buzlu su getirir, kahvesini koyar, not defterine siparii yazar ve gider. Derken... Ya kahraman, karda oturanla ok mit vaat edici ekilde gz gze gelir ve hikye balar... Ya gzne, gazetedeki ilgin ve hayatn deitirecek ilan arpar... Ya diner'n yal, iman ve bilge sahibi, bir iki cmleyle hayat felsefesini alt st eder... Bazen sanat hayat deil, hayat sanat taklit ediyor ya... Ben de, sabahlar o pozlarla girdiim Mamma's Diner'da, beni (omletin yanndaki tr sote patates dnda!) bir eylerin etkilemesini, bama olaanst eyler gelmesini bekleyip durdum. Tam o dakikalarda, New York'ta, hibir eyi umursamadan renci olmann, sinema okumann, gezip tozmann ve alabildiine hayal kurabileceiniz bir dnemde olmann, yaanabilecek en olaanst ey olduunu fark etmeden... Bugn, imdi, veya saat getiyse yarn sabah, hayatn en ok ey vaat eden anlarnn, yani kahvaltlarn tadm karn! Hem hayal kurun hem de sadece peynirin, reelin deil, yaamda sahip olduunuz her eyin lezzetine varn... Yerli mal, yurdun mal! Bu arada Trk kahvesi servisi yapmayan restoranlara fena halde takm durumdaym. Yemek bitiyor... "Kahve alr msnz?" "Tabii, ok ekerli, Trk kahvesi!" Garson RKLYOR. Hafif bir yadrgama, bir tr kmseme ini deseem, "Biz Avrupa yemei yapyoruz, ne ilgisi var?" ifadesi mi desem, yle bir ey: "Trk kahvesi yok bizde efendim!" Bravo vallahi!
ok Franszsnz mon cher, akolsun dorusu! Madem yle Fransz restorannzda niye espresso, cappuccino ve macchiato var? Onlar da talyan kahvesi deil mi? Neskafe de var diyorsunuz, o ne kahvesi oluyor? Efenim? Makineyle italyan kahvelerini yapmak kolay, cezve mezve zor i diye dnyorsanz, vatanda Trk kahvesi makinesi icat etmi. Pazarda bile satlyor. Plastik, byke bir cezve. ine, suyu, ekeri, kahveyi koyup bir kere kartryorsunuz. Fie taknca, 10 saniyede, harika Trk kahvesi yapyor. Entipften bir ey, herhalde 5-10 milyondur. Ama ok baarl. talyan, Fransz, in lokantalar, kafeler, karma uluslararas mutfaklar, hatta sui'iler... Bundan sonra yandnz! Yunanistan'da, Msr'da daha kolay bulunan Trk kahvesini yapmayan restoranlar mimliyorum, kemde tehir edeceim! Sadece turistleri deil, bizi de Trkiye'de, Trk kahvesi zevkinden mahrum brakmayn. Gzm stnzde! 93 94 Simitsiz kahvaltya kahvalt demem! Bu kadar kahvaltdan bahsetmiken, unu da eklemeden geemeyeceim: Amerika'dayken diner'lardak omletler iyiydi de, bence dnyann hibir sabahnda, hibir kahvalt, Trk kahvaltsnn yerini tutamaz. Beyaz peynir, scak sokak simidi, iyi zeytin, sahanda yumurta, poaa, domates, bal ve kaymakla balanm bir gn, asla kt geemez! Maalesef Trk kahvalts her yerde bulunmuyor. Trk kahvesi yapmayan restoranlar nasl sinirime dokunuyorsa, kahvalt iin sadece gravyer, kruasan (ki onu da adam gibi yapmay beceremiyorlar!), jambonlu sandvi ve filtre kahve yapan yerleri de gitmeyerek protesto ediyorum. Gastronomi konusundaki milliyetiliim srecek...
SEBZE Baz yemekler, nfusun ounluu tarafndan sevilmezken, niye hl yaplmaya devam eder ki? Mesela kereviz? Veya bamya ya da prasa? Eminim ki bir istatistik yaplsa, insanlarn yzde doksan hayat boyunca bu tr yemeklerden vazgeebilir. Yine de, bilinmeyen bir sebeple bu yemekler evlerde yaplmaya devam eder. Sebzelerin eitliiyle ilgili, gelimi lkelerin kabul ettii bir beyanname mi var? "Btn sebzelerin, kereviz, bamya, prasa gibi, az popler olanlarn bile, evlerde en az aada belirtilmi minimum defa pimesini taahht ediyoruz. Bu, sebze haklar asndan byk bir admdr!" Trkiye bir tarihte bunu mu imzalam? Biz bunun kurban myz? N UBUKLARI in yemei dnyada ok yaygnlat. in yemei yiyenler, (Trkiye'de de byle), zellikle in ubuklarn kullanmaya zen gsteriyorlar. Daha haval bir ey nk. Yani, "Ay deiliz, daha nce de yedik, raconu rendik," ma-nasnda... Oysa benim teorime gre, in ubuklarnn icat edilme hikye-si ok baka. in, biliyorsunuz o zamanlar da kalabalk, hzl ryorlar. ikide bir de Trkler gelmi, ne kadar tatl, eki, soslu tavuk, sebzeli pilav falan varsa alp gtrmler. Zaten in Seddi'nin yapl da bu sebepten. Birdenbire ktlk tehlikesi ba gsteriyor. in imparatoru diyor ki: "Arkadalar, yle bir ey bulmalyz ki, halk yemek yiyemesin. Ama a da kalmasn, nk isyan kar. Yani, yediini sansn, fakat yemein yarsnda nedense doyup sklp braksn. Uzak Doulular, biliyorsunuz, icat konusunda ok baarl. Hemen bu ubuklarla yeme
zmn buluyorlar. O gn bugndr halk saatlerce yiyip, sonunda yorulup, taban yarsnda brakyor. Yava yava da az yemeye alyorlar... KRZ Baz yiyecekleri ne gda kategorisine sokabiliyoruz ne de uyuturucu. ikolata mesela. Temel besin maddelerinden deildir. Hayat boyu yemeseniz de gzel gzel yaarsnz. Dolaysyla gda diyemeyiz. Keyif vererek bamlla benzer bir ey yaratt halde, kanuni olduu iin uyuturucu da saylmaz. Ama bence uyuturucuya daha yakndr! Yoksa niye "ikolata krizi" diye bir ey olsun? "Ay ikolata krizim geldi, hemen ikolatal bir eyler yemem lazm!" demiyor musunuz? 95 "ehriye orbas krizi" var m? Veya "Kymal patates krizim geldi" diye bir ey duydunuz mu? .. Ya da prasa krizi? nk onlar bamllk yapmaz. Aslnda "prasa krizi" var. Akam evde prasadan baka yiyecek bir ey yoksa yaananlara prasa krizi denebilir. Bu balamda, kereviz de aile ii iddetin balangc olabilir. Ama ikolatay herkes sever. .. . DO4LA ZDE$ KETAP! Deterjan reklamlarnda giysilerdeki zor ve iren lekeleri gsterirler. Pardon ama, bunlar seyretmek zorunda myz?! Hadi imen lekesi, kahve lekesi falan tamam. Ama yemek lekesi fecidir. Ayrca hangi yemein lekesi olduu da sylenmez. O iren ey, salal kfte midir, zeytinyal fasulye midir? Yemeklerin soslar sk sk giysilere dklrken, nedense o ketap, o ieden kp tabaa dklmeyi bilemez bir trl. Neden yle yaparlar ketap ielerini? Kavanoz yapsalar ya, kakla alsak. Veya tpte satsalar. Salla, ienin dibine vur, yine salla... Olmad, bu deneyimle olgunlap, sabrn deerini anlam gibi beklemeye bala!
Bence reticiler bunu itah arnak iin yapyorlar. nce zorlannca, ketap dkldnde bir ey kazandn zannedip seviniyorsun. Halbuki bildiin domates sosu. Bu tr baz soslarn ieriine ilk baktmda, her eyin doala zde, ama yapay bir ey olmas beni derinden sarsmt! Nebati ya trevi, yumurta tozu, gda boyas, doala zde domates aromas... Bu "doala zde" iini de anlamyorum. Madem o kadar "zde", doaln niye hl yetitiriyoruz? SPAGETT WESTRN nsanlar yllardr yiyecekleri sevdikleri eylerin formunda yapyorlar: Ay eklinde rekler, boha eklinde mantlar, kalp eklinde kurabiyeler... Spagetti, yani uzun makarna hari! Allah akna, spagettiyi doadaki herhangi bir eye benzetmeye alsak, toprak solucanndan baka bir ey geliyor mu aklnza?! Bence yllar nce italya'da hamur youran bir kadn, iki dakika hava almaya km ve dndnde u manzarayla karlam: "Anne, bak hamurdan solucanlar yaptm!" "Allah kahretsin, seni. Eyvaah, akama yemek de yok. Gz kr olasca! N'apcaz? Bunlar halayp yiyeceiz mecburen. Artk zerine peynir meynir koyarz." Yalnz teorim burada tkanyor. nk nasl icat edildii tamam, ama dzgn yenmesi imknsz, ne kaa ne aza san bir yemein, en yaygn makarna eidi olmasn hibir ekilde aklayamyorum. BLC YEMEKLER Kimi yiyecekler toplumu ikiye bler: Baylanlar ve nefret edenler. Kokore byledir mesela. Bazlar iyi kokore iin ehrin teki ucuna gidebilir. Bense resmine bile bakamam. Yeil erik, ala, ikembe orbas, hatta o ok pahal havyar da byledir. insanlarn yemekle ilgili zevkleri, ocuklukta geliirmi.
Mesela eftalili mama yerken, en sevdiiniz oyuncanzla oynu-yorsanz, hayat boyu eftali severmisiniz. Peki sevilmeyenlerin srr ne? Bebek kokore yerken, televizyonda korku filmi mi balam? Ya da tam kzarm ekmeinin zerine havyar koyduu anda annesi mi barm? 97 T BEBELERE ocuklar iin ikolata hem yasak hem dldr. Belki de bu yzden sihirli bir yiyecek gibi, ok sevilir. Tabii, kakaonun buralara gelmesi, keiflerden falan sonra. !
Mesela Ortaa Avrupa'snda, elimizdeki kaynaklara gre, zel' lkle ortalama halkn elinde, yiyecek olarak patates ve lahanadan baka bir ey yok. O zaman ne derlerdi acaba ocuklara: "Aaa, yemekten nce lahana yok! nce lahanan ye, sonra lahana yersin". Veya, "Odan toplarsan, akama patatesten sonra, sana patates vereceim." ocuklar lahanasna ma m yaparlard acaba? Veya lahana alerjisi diye bir ey var myd ki? SGARA TRYAKLER Sigara icat edilmeden nce, insanlara byle bir eye baml ola-caklar sylense herhalde glerlerdi. "Bak, ileride, iinde yzlerce hikye ve grnt olan resimli kutular, dnyann btn kitaplarn okuyup btn mziklerini dinleyebilecein ekranl, tulu aletler, istediin her yere gidebilecein arabalar, uaklar olacak. Btn bunlar varken, sen, favori elence ve rahatlama metodu olarak, iine ttn sarlm ktlar yakp, dumann iine ekeceksin! Bir de zerine para vereceksin." Dverlerdi adam! ada insan, mesela reklamlarda, egzoz dumanndan, restoranlarn yemek kokusunu dar veren havalandrmalarnn nnden, hatta iek polenlerinden kap evine geliyor. Klimay
altrp, yle kanepeye uzanyor. Siz reklamn devamn grmyorsunuz. Ondan sonra sigara yakyor. Niye? Sokaktakilerden daha zararl ve iinde katran da olan bir duman iine ekmek iin! Sigara sadece zararl deil, ayn zamanda vakit alc bir ey. Gnde ka kere sigara molas verdiinizi dnn. Baka iiniz mi yok? O arada rg rn. Kurunkalemleri an. Bilmece zn. Bir ie yarasn. Sigara tiryakileri u anda sinirden bir sigara yakt, hissediyorum. BOOOZAAAA ecek reklamlarn seyrediyoruz. Binbir trl numara. "Yaamn keyfi", "hayatn anlam", "kalorisiz", "gerek meyve paral", udur budur. Sokaklarda, bfelerde satlan ieceklerin bile sat taktikleri var: "Yayk ayran", "buz gibi limonata", "gnlk st", hepsi aslnda birer reklam slogan. Dnyada reklama ihtiyac olmayan tek iecek var: Boza. Nasl satarlar bozay? "Boozaa." Boza. O kadar. Sylenecek baka hibir ey yoktur. Bozay tanmlayacak bir sfat yoktur. Boza bozadr. Ne diyebilirsiniz ki? Bej rengi boza? Oda scaklnda boza? Olmaz. Hl, reklam sloganna ihtiyac olmayan byle bir iecek yaplmad, insanlar da uyduruk merubatlar iin kendilerini paralyorlar. 99 L CATLAR, BULULAR KEFLER cat karmlar, elbette denedik! Olay u: Koskocaman bir kvet. Elips eklinde, ama geni ve uzun. Tepesinde bombeli bir kapa var. inde krmz k, dmeler ve iki kar yksekliinde su.
Bilet al, otel ayarla, alveri yap, bavul hazrla, para harca, evi kapat, anahtar komuya ver, tela et, kotur, g et... Neden? ehirleri brakp, uzaklarda tatil yapmak iin. Niye ehirleri brakmak istiyorsak bu kadar... Kendi hesabma hibir zaman metropollerden kama istei duymadm. Tam tersi, gittiim kasabalarda, yazlk kylerde zaman zaman, mesela bir krkayak, tepemde uan bir yarasa, orada olmayan bir sinema, bir kitap veya sadece grltsn aradm iin, ehirleri zledim. O yzden, kemde "En sonunda ben de ehir dndaym. Bulunduum yerde bilgisayar ve telefon yok. Haftaya yazacan" cmlelerini okuyan tandklar aknlk iinde beni aradlar: "Glse? Ne o? Kelebekler Vadisi'nde misin? Orada adrda kalnmyor mu?" in asln anlataym: Bodrum'daydm. Daha dorusu hl Bodrum'daym. Ve bildiiniz gibi buras, telefonu, bilgisayar, internet kafeleri, uydu antenleri, alveri merkezleri, gittike oalan siteleri, gittike oalan paparazzileri, gittike oalan tekneler ve kalabalk yznden denize tercih edilen havuzlar, ykselen gayrimenkul fiyatlaryla, yer yer metropol olmaya doru dev admlarla kouyor. ikyet ettiimi sanmayn. "Her ey olduu gibi kalsn, dkkn M. almasn, araba gemesin, o fakir balk ky hep yle yalnz ve fakir kalsn, biz de arada gidip denizin, sessizliin, ucuzluun keyfini karalm"c bencillerden deilim. Bodrum'u bu haliyle de ok severim. Ders: Refleksoloji "Burada telefon ve bilgisayar yok"un ne kadar palavra olduunu anlatmaya alyorum. Olay u: Koskocaman bir kvet. Elips eklinde, ama geni ve uzun. Tepesinde bombeli bir kapa var. inde krmz k, dmeler ve iki kar yksekliinde su. Debbie'yle birlikte banda dikiliyoruz. Debbie, ayan eitli noktalarnn vcuttaki organlarla ilikisinden yola karak ayak masajyla bir eit arndrma olan "ref-leksoloji" uzman. Biraz nce bir k ve mercekle gzlerimi muayene edip, salm ve kiiliim konusunda tahliller yapm: "Mideniz biraz hassas. Vcudunuzu beyniniz ynetiyor. Biraz da vcudunuzu dinleyin. Ayrca hayattaki her ey sizin kontrolnzde olamaz, biraz kendinizi brakn." Bunun ad da iridoloji!
Sonra aklna gelmi: "Kendinizi brakp, geveyeceiniz bir yer biliyorum." Ve ite orada, mucize kvetin bandayz! O iki kar yksekliindeki suyun iinde, ok zel bir tr tuzdan bol miktarda var. Yani suyun younluu deniz suyunun kat kat stnde, dolaysyla kaldrma kuvveti de ok yksek. O suya yatp kendinizi brakacaksnz, kapak kapanacak. Ses geirmeyen kvetinizde, suyun zerinde yaprak gibi yzeceksiniz. Tam bir saat! Sonra ok dinlenmi kalkacaksnz. Gazeteciyiz ya, hibir eyden eksik kalmayacaz ya. "Ben bu otele arkadalarla bir eyler imeye gelmitim, ne iim var?" falan diyen yok! "Tamam," dedim, "deneyeyim!"... Kulaklarma tkalar tkadm. Boynumun altna ime bir yastk verdiler. Suya girdim. Daha dorusu, zerine yattm! Debbie, kapa kaparken srtt: "Umarm kapal kalma fobin yoktur. Sklrsan solundaki dmeye bas, kapak alr," dedi ve "tlonk" diye kapatt. Suyun zerindeyim. Yava, ok yava hareketlerle saa sola kaydm hissediyorum. Bazen omzuma kvetin duvarlarndan biri deiyor. 10 dakikalk bir klasik mzik, sonra susuyor. Tam sessizlik. Kusursuz sessizlik... yle "Ay bizim yazlk ok sessiz"deki gibi austosbcei crlts, uzaktan ocuk alamas, patlcan biberci bar, dalga sesi falan deil... ldeki gibi. t yok. nce biraz debeleniyorum. Iklara bakyorum, sorumdaki dmeyi kontrol ediyorum. Yast dzeltiyorum. Kafam her zamanki gibi telal: Burada bir saat geirsem, sonra ksam, bir eyler isem, eve dnsem, yaz yazsam, akama yazy gesem... nternette problem kar m acaba.... Kulama su kasa tuz zarar verir mi? Bu su cilde iyi mi gelir, kurutur mu? Kz karken kapy kilitledi mi? Kilitlediyse anahtar odann neresinde? Bu kvetin havalandrma yeri u mu? Aksam yemeini ne yapsak? 106 Su Yumuack... Derken yava yava sessizlie ve hissizlie teslim oluyorum.
Yatakta yatar gibiyim ama bir farkla. Yatak sert bir eydir. O yzden tek pozisyonda yatarsanz vcudunuz tutulur. Srekli dnmek zorundasnzdr. nk sizin yataa yaptnz basknn benzerini, yatak da size yapar. Su yle deil. Yumuack. Bir sre sonra bu vcut scaklnn biraz zerinde lk suyu da hissetmemeye balyorsunuz. havada yatmaya dnyor. Mthi bir duygu. Tatil kitaplarmdan biri Engin Getan'n " Hayaf'. "Byk kent insannn sk kulland uyuturuculardan biri de hz. Ayn ey, telasz da ayn srede yaplabilir, stelik yaplacak eye ayrlan zaman ve enerjinin bir blm seferberlik srasnda tketilmeden. Ama hz, insann iindeki bolukla yzlememesi iin ada normlarn da pekitirdii ve uyuturucu nitelii kazandnda yavalatlmas zor bir ara," diyor yazar. Bense iyice yavalamm, hatta duruyorum. Hatta hatta, zaman yok ki. Aklmda kitap, kulamda nedense Aerosmith'in bir arksnn szleri: "Life's a journey, not a destination... " (Hayat bir yolculuktur, var yeri deil ...) On bir yandaym, kolej imtihanlarna hazrlanyoruz. Her gnmz planl. Okul, kurs, dev. Bir dergide My Melody isimli bir parfmn reklam fotorafn gryorum. Bir gen kz, zerinde bir kot tulumla, plak ayaklar, yan gelip kttan yaplm bir kayn iine yatm. Elleri bann arkasnda, gzler kapal ve glmsyor. Denizin ortasnda... On bir yandaym. Resme bakakalyorum. O kzn yerinde olmak iin btn plaklarm, bebeklerimi (zaten artk sevmiyorum onlar), giysilerimi veririm diye dnyorum... O gn bugndr, uykuya dalmadan, gevemek iin o resmi gzmn nne getiririm. Kvetteyim...ylesine suda yzyorum. O kt kayktaki kz gibi. Sylenenlere gre bu "Floatation tank"de geirilen l saat, 9 saat uykuya bedelmi. Bana daha da iyi geldi. Kalktmda pelte gibiydim. Hemen gazetemin "yetkililerine" bir mesaj yolladm: "Yazy yazmam mmkn deil. Yllk izin mizin, bir ey koyun. Bulunduum yerde ne telefon var, ne bilgisayar, haftaya anlatrm" diye... Sen al bunu, olduu gibi yaz gazeteye! Maksat beni okura rezil rsva etmek! Ben de, ya bir sonraki yazy kurtarmak iin Kelebekler Vadisi'ne gidip izlenimde bulunacam ya da "Sevgili okurlar, evet, ben tembelim, ne yapalm!" diye itiraf edeceim! Hahhayt!
Tabii onlar bu "floatation tank" iini hesaba katmadlar. Tatile kamadysamz zlmeyin, aln elinize sofra tuzu, doldurun kveti, kapayn kaplar, koyun bir mzik. Atlayn kt kaynza gidin... TROLEYBUSU kim CAT ETTi? Toplu tama aralar, ehirlerin kiiliidir bence. Benim bu konuda merak ettiklerimden biri, 70'li yllarda stan-bul'da yaygn kullanlan troleybslerin kimin fikri olduudur. Hatrlarsanz bu aralar, tepelerinden antenlerle kablolara ba-ydlar ve genellikle dururlard. Yani hareket ettikleri ender grlrd. Neden? E elektrik yoktu! Trkiye'nin en ok elektrik kesilen dneminde, evlere bile doru drst elektrik verilemezken ve her evde eitli ap ve ebatlar107
da mum, gaz lambas, ldak ve trevlerinin, koltuk kanepeden daha demirba bir durumda olduu yllarda, neden elektrikle alan bir toplu tama arac? Bunu, hangi geri zekl akl etti? Elektrik kesintilerinden haberi mi yoktu? Onun yoktu diyelim, kimse kp: "Kardeim manyak msn, ikide bir elektrik kesilecek, bu aletler yolun orta yerinde kalacak, keleri dnerken yollar kapa-yacak, trafik fel olacak," demedi mi? Gerekten ilgin bir belediyecilik seimidir. Derken teker teker yetmedikleri iin krkl otobsler kt. Krkl otobsler yapk ikizlere benzerler. Hep zlmm' dr. Kendilerine ait bir kiilikleri, direksiyonlar, giri k kaplar yoktur. Reklam panolar bile ortaktr. Ve ayn Siyam ikizleri gibi bir' likte hareket ettiklerinden hantal ve yavatrlar. Keleri dnemez' ler, yava giderler, yoku kamazlar, insan yrei paralanr. Toplu tama, eer metro yaygnlamazsa, ben ve benim gibiler iin malzeme olmaya devam
edecek. Bunu hissediyorum. ELEKTRONK BEBEKLER Yllardr bir eyler icat ediyorlar. Bulak makinesi, mikrodalga frn, faks. Bence bu ii yapan insanlar u anda korkun bir gerekle kar karya: cat edilecek bir ey kalmad. Bunlar da vurdular kendilerini sama sapan eylere. Mesela cebe kolaylkla sabilecek, elektronik bebekler icat ettiler. Bebee belli aralklarla yemek vermen, uyutman, sevgi gstermen gerekiyor, ihmal edersen lebiliyor bile. Byle sama sapan ey olur mu? Bak, byt, besle, uykusuz kal, sonra ne mrvvetini greceksin onun? Bir dn, bir kna gecesi mi yapabileceksin? Snnet zaten sz konusu deil! Bir askere gnderip az tadyla alayabilecek misin? Yalandnda, o ddk gibi alet mi bakacak sana? Gereksiz eyler bunlar. Robot kpeklerle ilgili dncelerim de ayn. Ben insann zeri' ne atlayp yzn yalamayan, gerekli gereksiz, elinde torba olan herkese havlamayan kpee kpek demem! Bence teknolojinin ii bitmitir. Kim, NEY, NYE CAT ETT? insanlar icat yaparken neyi, niye icat ettiklerini biliyorlar myd acaba? Benim bu konuda bir dizi sorum var. Tkenmez kalemi kirn icat etti, icat edeni brak, hangi salak tkenmez kalem adn verdi? Bu ismi verdikten sonra, kalem tken'
diinde ne yapt? Yourt nasl icat edildi? cat edilen ilk yourda, nasl yourt ma' yas katlabildi? lk mayay kim icat etti? Zeytinyal yaprak sarmasyla manty icat eden kadnn, akln-dan zoru mu vard? Yoksa ok mu sklyordu? Fotoraf makinesini icat eden insan m, fotoraflara srtarak poz verilmesi gerektii kuraln koydu? Yoksa, o ilk fotoraf ekerken, fotorafn ektii arkada, onun elinde tuhaf bir makineyle halini, ok mu komik buldu da gld ve byle bir gelenek yerleti. Elektro gitar icat eden adam, gerekten "djnvaauv" sesini akustik gitar sesinden daha ok mu beendi de, icadn piyasaya srd? emsiyeyi icat eden adam, o emsiyeyi bir yerde unuttu mu? rnekler oaltlabilir, sizi baymayaym. CAT IKARIYORUM: BOAZI DOLDURALIM Herhalde duydunuz, Boaz'a3. kpr yaplacakm. Bence byle geici zmler bizi kesmez. Dolduralm denizi olsun bitsin. 109 Yrye yrye karya gider geliriz! Kpr trafii falan kalmaz. Ayrca gemi batt, tanker patlad stresinden de kurtuluruz. intiharlar da biter. Bu Boaz bamza bela, ben size syleyeyim! Manzaral ev kalmaz, sosyal eitlik de salanr. En nemlisi de, Asya'yla Avrupa arasnda hakikaten kpr olmu oluruz! Kars'a kadar Avrupa ktasnda saylacamzdan, belki Avrupa Birlii ii de daha erken hallolur. Yani Trkiye'nin belli bal tm sorunlar zlr. Gelin "he" deyin u ie! Kocaman, para.
stelik yaz makinesinin aksine, yazc olmadan kt k da alamyorsun. kide bir kaydet ki yazlar umasn... Neymi, btn dosyalar saklayabiliyorsun. E benim ekmecem var! stelik ekmecenin aniden kp btn dosyalar silmesi diye bir ihtimal de yok. in gerei u ki, bize yllarca, dnyann en pratik fikri diye, kocaman para ve bir yazcdan oluan, sper pahal ve kullanmas daha komplike bir daktilo sattlar! Yani asl parlak fikir, mucitlere deil, yine reklamclara aitti. LLL BLGSAYARI SEVYOR MUYUZ? Bu lkede son derece yaratc fikirler vcut buluyor. Mesela u pazarda satlan, fie taknca l O saniyede Trk kahvesi yapan alet. Sonra, mekanik dolma sarma makinesi km, bilmiyorum grdnz m? Ve son haber: Gaziantep'te bir adam, asrn icad diye ortal ayaa kaldrdklar Ginger', iki sene nce oluna yapm zaten! Kesinlikle uydurmuyorum. Adam bisikleti. ocuk bisiklet istemi, "imdi uraamam, al, buna binersin, ayakta git gel," demi ve ocua Ginger yapm. Ayrca, abartmyorum, bizim Ginger yzebiliyor da. New York'ta yapnca "asrn icad", Gaziantep'te yapnca "ocua dtdt". te hayat byle bir ey, sayn seyirciler. Zaten biraz dikkat edince, Bat'dan bize gelmi bir sr harika icadn aslnda o kadar da harika olmadn gryoruz. Mesela, bilgisayar. Haydi imdi internet var, falan, ok ie yaryor. nternetten nce, biz genellikle yaz yazmak iin bilgisayar kullanyorduk. E bu ama iin pratik bir ey mi ki bilgisayar? 115 Trend gelir ho gelir.. "Trendsetting" olay herkesin harc deil sevgili okuyucular. Kolay m yle? Yeni eilimleri belirleyeceksin, yeni modann kokusunu alacaksn, yenilikleri herkesten nce sen yapacaksn,
sui'ydi, sokak ser-gisiydi, ev partisiydi, klo etekti, hibir eyden geri kalmayacaksn, bir de bu koturmada i, g, ev... Kan ter iinde uyanmm. Bir cumartesi sabah. Sabah derken, tembel bir brunch an, on bir buuk sular falan deil. Gerekten sabah. Saat sekiz buuk. Sabanc Holding binasnda, turk.net strateji gelitirme toplantsna katlmak iin beklerken, elimizde kuru pastalar, kahvelerle uyanmaya alyoruz. Beni buraya davet edenler, ayn zamanda niversiteden arkadalarm. Hafta ortas elime yle haval bir davet mektubu, yle srarl e-mail'ler ve dier katlmclar ieren o kadar haval bir liste gelmi ki, o karmaada kendimi bir cumartesi sabah Sadka Ana Salonu'nda bulmuum! Zannederim benden baka herkes ya irket sahibi ya da genel mdr. stelik de sadece bilgisayar, yazlm ve internet firmalarndan. Sohbetti, "Ay, iyi ki geldiniz"di, "g.a.g.' ok seviyoruz" faland grla gidiyor ama bende hoafn ya kesilmi. 776 Aslnda hafta ortas aklma gelmi olmas gereken bir soru, st amfstkl kurabiyeyle neskafe arasnda, aklm kurcalyor: "Ben niye buradaym?" Haftaya da beyin frtnasna bize buyurun! Elimize gnn programyla ilgili ktlar tututurulunca ac gerei anlyorum: Akam sekize kadar doluyuz! Biri atlyor: "Aslnda bu brainstorming toplantlarm, biz, bir btn hafta sonuna yayp, ehir dna giderdik eskiden. gn gece beyin frtnas. Yemek aras, yine beyin frtnas, uyku, kahvalt, haydi yine toplant! ok gzeldi vallahi. Bugn byle aceleye gelecek!" Innnn! Yahu ben bir iki saat oturup kaacaktm. Kahvalt randevum vaar, manikrm pedikrm vaar, Beyolu programm var, sinemam vaaar. "Affedersiniz, herkes bilgisayarc galiba, ben niye buradaym?" Oh, sordum kurtuldum. Ama cevap abuk ve kesin: "Sizi trendsetter kategorisinde davet ettik, toplumdaki yeni modalardan, eilimlerden haberiniz
vardr, bize byk faydanz dokunur." l "A eveet, tabii. Benim bir iki saat faydam dokunsa, sonra kasam." "Aaa, vallahi olmaz, daha le yemei yiyeceiz." "Ayrca, dier trendsetter'lar nerede? Modaclar, sanatlar, unlar bunlar?" Ksa bir sessizlik. "imdi tabii, filancay da davet edecektik, falancay da, ama internete daha aina isimler olsun istedik. O zaman da bir tek siz kaldnz." anlalyor. Bugn burada btn trendsetting ilerine ben bakacam! Ne kadar trend varsa getirin, set etmeye alrz. Sebep, ya hakikaten modac, sanat tayfasnn internete zel bir ilgi duymamas, ya da kimsenin, bir cumartesi sabah, dnp dnp bir daha uyuyaca saatlerde, portald, servis salaycyd, bu mevzularda "beyin frtnas" yapmay tercih etmemesi! Her durumda da, bizim manikr pedikr ii iptal gibi grnyor. Ellerimizde ktlar, dosyalar, kalemler, snfa girer gibi, toplant salonuna giriyoruz. Bu sanal olaylar beni aar! unu itiraf etmem gerek. Ben hakikaten kendimi, en azndan iyi bir internet kullancs zannediyordum. Hatta amatr ekilde, iptidai web-siteleri hazrlamay bildiim gibi, bir zamanlar hi de fena olmayan bir mizah sitesinin kuruluunda da ierik ve ekille ilgili katklarm olmutur. Ancaaak... rndan km sevgili okuyucular! Bu insanlar bir aldlar saz ellerine, k iin iinden kabilirsen. "Arkadalar, voice commerce ald ban gidiyor. Ayrca por-tal m servis salayc m olma karar da nemli." 777
"Elbette. Slent commerce'den de bahsetmek lazm. Online hayatlarmzda bizim gelimi CRM yaklammzn pay byk. Ama yine de multi access portal stratejisine yklenmek lazm." Hayr, ngilizce problemimiz yok ok kr ama, bu durum, Azerice dinlemek gibi. Her kelimeyi teker teker sanki anlyorsun, ama bir araya gelince, ince! "E ben bir kahve alaym," diye cevap vermek kalyor bana da. eytan diyor ki, bugne bugn trendsetter isen, konutur uzmanln, gir Bazaar dergisinin orta yerinden: "Marc Jacobs'n yapt o tavrl militer ceket, sizce yeni yksek belli pantolonlar ve Yves Saint Laurent'in kadife ve deri sandaletleriyle giyildiinde tasarm asndan bir mesaj m verir, yoksa moda kuklas olduunuzu mu gsterir?"diye sor. Bakalm ne diyecekler! Aydnlandm, rendim, ve fakat cizane be nerimi dile getirdikten sonra, strateji belirleme konusuna girmeden, yemek arasnda teekkr edip svverdim. Bu trendsetting ii zaten bal bana bir konu. Bugn trend her gece dar kmaksa, gelecek yl ev partileri moda oluyor. "in- out" listelerinin ilk yapld ocukluk gnlerimizden beri evde oturmakla dar kmak, uzun etekle ksa etek, lks yaamakla mtevaz grnmek, evlenmekle bekr olmak arasnda gidip geliyor "trendsetter" gruh! Onlar da ardlar artk. Ellemin trendsetter' da ona gre. Madonna'nn yedii, Tom Ford'un diktii, birka gn iinde dnyada hakikaten moda oluyor. Bizde yle mi ya? Sadece golf oynamakla, sui yemekle, Yoshi Yamamoto tasarm Adidas ayakkab giymekle kalmyoruz ki. Aklma Esin Maralolu'nun blucininin iinden kan i amar geliyor hemen. l Sonra tek el havada, Trke arkl, gay arkcl barlara gidip peete samak, ceket yakmak. St. Moritz'e gidip, pardon St. Mo-ritz'i igal altna alp otellerde kuzu evirttirmek. Bu rnekler sz konusuysa, bana yaktrlan trendsetter'-h aynen iade ediyorum! Trend yaratmak kolay i deil tabii.
Bir kere iki kurala muhakkak uymanz gerekir: Ender grlen ve anatomik, gastronomik ve sosyal alkanlklarmza ters bir ey olacak. (Bkz: Kalada duran pantolon, soyadan peynir, sabah bire kadar evde oturup, ondan sonra gece hayatna akmak...) Ya ok uzun zaman nce terk edilmi ya da uzun zaman tutmayacak, tuhaf bir egilim olacak. (Bkz: Eve ta firin koyup kendi ekmegini yapmak, kgit elbiseler, sevgilisiz ve esiz, asek-sel yaamak.) Bir trendin tutup tutmayacagi testini yle yapabilirsiniz: "Artik herkes..."le balayan bir cmlenin sonunu, buldugunuz abuklukla doldurabiliyor, ve bunun havali bir derginin kapagina yazildiginda yadirganmayacagini, tam tersi, sati artiracagini dnyorsaniz, siz artik bir trendsetter'smiz! "Artik herkes kebabi soguk yiyor" bak olmadi! "Artik herkes gay!" yaa, bak oldu! Trend'de mantik arama! Demek ki, trendin trend olup olmamasi, hayatta gereklemesi ihtimaline degil, kulaga nasil geldigine bagli! Takdir edersiniz ki, "herkes", kimse bu herkes, cinsel tercihlerini degitirmektense, kebabi soguk yemeyi tercih edebilir. Yani ilk trendin katilimcisi kesinlikle daha fazla olacaktir. Ama nemli olan bu degil, onu diyorum yani. Benim nasil trendsetter olduguma gelince, tamamen, i hayal 720 tinda gencecik bir muhabirken, Aktel'de beraber alitigim abla ve agabeylerimle ilgili bir konudur. Yil 1991. Aktel yeni ikmaya balami. Kadro acayip. Trkiye'nin en iyi ekibi. Ve fakat o ya grubu gazetecilerin hepsi 70'li yillarda, u veya bu ekilde bir siyasi gr sahibi olduklarindan, ogunun bir miktar ieride yatmiligi var. Yine takdir edersiniz ki, insan bir sre hapiste kaldiktan sonra, yle hemen gece hayatina, trendlere falan dalamiyor! Bu sebeplerden, Aktel'e girdigim gnden itibaren "trend, sosyete, eglence ve diger bo iler sorumlusu" ben oluverdim.
Haftanin trendi: Bikini izi! Zaten ya 19, ikyetim de yok. Her hafta toplantida soruyorlar: "Eee, ne trendler var bu ara?" diye. Ben de kendimi paralaya paralaya bir eyler bulmaya aliiyorum. O dnemin havali egilimlerinden bir hafta techno yaziyorum, bir hafta evrecilik, teki hafta Ortaky'de rock barlar. (Tabii, ite byledir, bugnn trendi, yarinin demodelik abidesi). Aradan yedi sekiz ay geti. Ben etegimde ne varsa dkmm. Her hafta trend bulunur mu? Bir toplantida "Tamam," dedim, "bu kadar benden. Bir ay bekleyelim bari, sonra yine bir eyler ikar." Ortalik kariti. O esnada Vivet Kanetti, mthi bir fikir getirdi: "Kendi trendimizi kendimiz yaratalim!" "Mesela?" "Meselaaa, bikini izi! Hani yanarsin da, bikinin altindaki blgeler beyaz kalir. Onu moda edelim!" Birka erkek de "A hakikaten, ok seksi olur hatta," der demez, Vivet aldi sazi eline: "Tabii ayol. Nedir ki? Niye bu kadar abartiyorsunuz? N'o-lacak? Biz trend yaratmayacagiz da kim yaratacak?" Toplantida bazilari onaylayarak hep bir agizdan konumaya baladi. Ben, ie bilimsel yaklaarak itiraz ediyorum: "Yok ki byle bir trend! Bir tane yapan bulun bakalim, yok ki yle bir ey," diye. Beni destekleyenlerle, Aktel'in kendi trendini "yaratmasi" gerektigini dnenler ikiye ayrildi! Kavga dv, i, karilikli "Sizin kompleksiniz var" sulamalarina kadar gitti ve neyse ki, "Underground Lezbiyenler" haberinin gndeme gelmesiyle duruldu! O bikini haberi asla yapilmadi. Herhalde benim itirazlarim ve pratik zorluklar yznden. Plajlar henz dolmamiti ve zannederim grsel malzeme eksikligi vardi! Ama imdi bazi dergileri elime alinca, "Hah," diyorum, "ite bunlar yapmi!"
Insan trendin kendine gelmesini beklememeli. Inek trende bakilir gibi bakilmaz, herkesi bo vereceksin, kendi trendini kendin set edeceksin. Bu yazinin en manali mesaji da buydu gerekten! INTIHARLARI 80'li yillardi, vvalkman'ler yeni ikmiti. yle bir sylenti ikti: "O vvalkman'ler var ya. Insanlari yalniz-liga itiyormu. Uzun sre kullananlar sonunda intihar ediyorlarmi." Herkes dnmeye baladi... VValkman, yani kulaklikli kasetalar bunu yapabiliyorsa kimbilir telesekreter ne yapar? "Ya da yogurt makinesi?! zellikle kadinlarin iini kolaylatiran yenilikler, ev hanimlari ta-rafindan mucize gibi karilanir. Merdaneli amair makinesi iktiginda kadinlar yle dedi: "Mut-ni bir bulu. Oh be, iimizin yarisi bitti." 727 Bu olay 60'lardaydi, ve bu tarihten sonra otomatik amair makinesi, bulaik makinesi, amair kurutucu, elektrik sprgesi, mik-rodalga firin, mikser, ve binbir trl ezme, sikma, dograma, piirme aleti icat edildi... Ev kadinlari hl srekli yorgunlar ve iten ikyet ediyorlar! Ben biliyorum ki, bir bu kadar alet daha iksa, yine ikyet edecekler. Gereke de u: "Evin ii bitmez!" Ev, kendine ait bir bilinci olan, canli bir organizmaymi ve bu icatlara sinir oluyormu gibi bir durum. 122 Eve alet alindika, ev direniyor. .. DOST CANLISI BLGSAYAR Teknoloji o kadar hzl geliiyor ki, biz ayak uydurup nasl altn renene kadar baka bir model icat ediliyor. Hl bilgisayar kullanmay bilmeyen ve bu ie ekingen duran insanlar var. ok da hakllar. Kolay deil. En sonunda, bir sre nce, teknoloji firmalar insanlarn bu korkularn kefetti ve aleti alan
insann, daha kolay anlayaca, daha basit, daha insancl kullanma ekillerine sahip modeller retmeye baladlar. Bunun adna da 'user friendly" dediler. Yani, kullanc iin daha basit programlar, baknca hemen anlalan, zel bir eitim gerektirmeyen modeller anlamnda. Mesela, al dmesi yeil, kapan dmesi krmz gibi, herkesin anlayaca zellikler. Bu "user friendly" kavram, Trkiye'ye bire bir tercme olarak girdi: "kullanc dostu". Kullanc dostu bilgisayarlar, cep telefonlar. imdi tabii biz, daha duygusal insanlarz. Yani yle Amerikalnn, Almann dost kavramyla bizimki rtmez. Bizde dost gereinde cann verir "Bor verir mi bu bilgisayar?" "Yoo!" "Derdini dinler mi?" "Yoo!" "Senin iin kavgaya girer mi?" "Yooo!" Hani kullanc dostuydu? "ite efendim, kapatma krmz, ama yeil." Bu mu dostluk?! Tercme edince olmaz. Kullanc dostu bilgisayar dersen, adam geer bilgisayarn karsna: "Abi, Aye beni terk etti." "Ltfen seeneinizi girin." "Aye beni terk etti diyom ooium!" "Ltfen seeneinizi girin." Byk hayal krkl!
"Byle dost olmaz olsun!" diye pencereden frlatr aleti sonra. Ya baka zmler bulacaksn, ya da telefonda yardm hatlar kuracaksn, gerek bir insan kacak, nasl alyor alet anlatacak. Teknolojiden dost most olmaz! 723 HAVALI Piyasada en ok tutulan ve en haval binek aralarn sayalm: st ak arabalar, motosikletler. Yani, tekerlekli bir eyin haval saylabilmesi iin, illa ki tepeden yamur almas ve insan soukta dondurmas lazm! Ben katlmyorum ahsen. st ak arabalar bir kere toz yutmaktan baka bir ie yaramaz. Gelen geenin park halindeyken iine p atmas da ayr bir konu' dur! Eskiden, scak yaz aylarnda, pfr pfr oluyor diye yapmlar bunlar. E imdi klima diye bir ey var. Yani nedir? st ak arabann dnemi bitmitir arkadalar. Motosikletler de ayr konu. Gya, tercih sebebi, bir yerden bir yere abuk ulamak. Motokuryelerle pizzaclar tenzih ederim, onlarn dnda benim motosiklete binen hibir tandm, aslnda bir yerden bir yere abuk ulamas gereken insanlar deil! Yani ne bir borsac ne bir doktor. Ya mzisyen ya ressam, ya renci, ya bota gezer! Nereye yetiiyorlar zebilmi deilim. Ama olay bu zaten. Motosikletler ve baz arabalar bal bana gurur ve hava atma kayna. kozmik Baz modaclara ok zlyorum. Yetenekli insanlar, fakat tutup dnyann en tuhaf elbiselerini yapyorlar. Dallar, tyler, metaller, apkalar. Sonra da anlatyorlar: "Bu kyafette, Birinci Dnya Sava'nn aclarna bir gnderme var! "Bu kyafette, insann evrendeki kozmik yalnzln anlatmaya altm!"
Brak kardeim, anlatma! Kadnn kalas geni, zayf gsterecek bir eyler aryor, olay bu! Senin kyafetini kimse almaz. Bunlarn bu halinden faydalanan uyank giriimciler de, modadan hi anlamadklar halde, yle eyler karyorlar: Zayf gsteren orap, gs byten korse. Kap kap gidiyor, adamlar milyon dolarlar vuruyorlar. Sen kozmik olay zmsn, ama evin kira, ne ie yarar? PUL BBERL PZZA Hayatmz taklit! Amerikal acknca eve pizza veya in yemei getirtiyor, nk italyan ve inli gmen ok, onlarn hazrlad yemekler de ucuz. Trkler de eve pizza getirtiyor ama, ben Trkiye'de hi talyan gmenle karlamadm! italyan mahallesi de yok bildiim kadaryla. Bizimki biraz zenti, Amerikan filmlerinden bir sahne. "Hey dostum, zgnm, bu gece kmayacam, bir pizza smarlayp televizyondaki ma seyretmeyi planlyorum ahbap!" Birincisi, hangi gece kyorsun ki bu gece kmayacaksn?! Ayrca ksan nereye gidiyorsun ki? En fazla pizzacya! ikincisi, seyredecein ma beysbol deil, futbol ma. Bu ne havalar? Bunlar siparii verirken de yle derler: "Aaah, selam ahbap, bize bir orta boy pen pitza ve zerine ext-ra extra cheese!" Sonra aniden uyanrlar: "Bir de abi, sucuk da koyabiliyor musunuz? Sucuu bol olsun gzn seveyim! Bi dakka, abi sizde pul biber var m?" PIIFNG! Hayatta bir sr samal, kar cinsi etkilemek iin yapyoruz. Dnsenize... Neden erkekler saatlerce arlk kaldrp pazula-rn iirmeye alrlar? Veya souk havalarda dekolte giymenin mant nedir?
Bunlar yine klasik rnekler. Genlerin yapt baz eyler daha da sama. Mesela dvme yaptrmak. Veya u piercing hikyesi. Bazlar kan, burnunu, gbeini veya enesini deldiriyor. Kimileri de, dilini deldirip oraya kpe takyor! Ama sorsanz, hibiri daha seksi olmak iin, kar cinsi etkilemek iin, trend diye yaptrdn itiraf etmez. Mesela o dilini deldirenler, niye deldirdiniz diye sorunca yle diyor: 125. 126 "Kenfmi bu fekilfe ifafe efiyoum!" ok gzel ifade ediyorsun! Bir de konuabilsen, kimbilir neler syleyeceksin. Trendler yznden bamza gelenler utan verici. MACERAPERESTZ, NK MODA insanlar, hi gerek yokken, tehlikeli eyleri niye yaparlar? Maden iilerinden falan bahsetmiyorum tabii. Benim gck olduklarm, zevk iin ve moda diye atlayanlar, zp' layanlar, uanlar, trmananlar, hz yapanlar. Bunlara ekstrem sporlar deniyor biliyorsunuz. Bu grubun en komik yeleri de, ehir ii tatil parklar ve niver-site kampuslarnda dz duvara trmananlar! .;: "Sanal dac" da diyebiliriz onlara! Dz duvara, ufak oyuklarla sahte da yapmlar. Giyiyorlar daclk kyafetlerini. Kendilerini iplerle balyorlar, sonra plastik daa trmanyorlar. "Ahh, yakaladm seni! Dayan, yaasn zirveye ktk" falan filan...
Ykseklik zaten 5-6 metre. O arada, aada arkadalar, ellerinde aylar muhabbet ediyorlar... Bir yerden trk alyor. Piknik yapan aileler, havuza girenler, hamburgerci, oluk ocuk kouuyor. Ama bunlar hl, Everest'in zirvesine vardm varacam ayaklarnda. Sonra da nefes nefese anlatyorlar: "Adrenalin byle mthi, in-san baml oluyor yani." Kardeim bunun hap map yok mu? Al bir tane, evinde otur, macera filmi koy, playstation falan oyna, heyecanlan. Hayr, bir sakatlk kacak, onun iin sylyorum. SPORCUNUN SPOR YAPMAYANI MAKBULDR! **< 129 Spor olsun diye! Saatlerce kan ter iinde yryp hibir yere varamamak! Spor kulpleri iin byle dnyorsam, neden gidip birine ye oldum? "Spor yapacaksnz," dedi doktor. Ackl ackl yzne baktm. "kide bir belim, boynum, dizlerim aryor diye bana gelmeyin. Hasta deilsiniz. Spor yapmanz lazm." "Ben hayatmda hi spor yapmadm," diye tsladm, hayat prensiplerimden birini aklyormuum gibi. "Ben hayatmda rvet almadm", "mrmde kimsenin arkasndan konumadm", "Asla kalemimi satmadm," dramatikliinde... "Utanmadan sylyorsunuz bir de. Artk balayacaksnz," dedi ve kestirip att doktor. Hayatmz ellerinde ya... Hangi muhasebeci "Bugnden tezi yok adara gibi defter tutacaksnz, yoksa bana gelmeyin!" diye kesip atabilir?
Hangi reklamc mterisine "Ne bu eski kampanyanzn hali, ne yaptnz siz?" diye hesap sorabilir? Evinizi yaptrdnz hangi i mimar "Utanmadan art-deco seviyorum diyorsunuz ha, bundan byle art-deco hayatnz bitmitir! "diye sizi azarlayabilir? Doktorlar bilim adamdrlar, ve gerekten de hepimizin sefil mesleklerinin stnde bir ile uratklarndan, yaptklarnz eletirme, sizi paylama, hayatnza kimsenin koyamayaca kurallar koyma ve bir de stne para alma hakkna sahip tek meslek grubudurlar. nk salk sz konusu olduunda akan sular durur... Ayn sebepten, spor yapmaya karar verdim. Entelekteller niye sportif olmaz? Oysa sporla, zek ve entelektellik arasnda ters orant olduuna inananlardandm hep. Amerikan filmlerinin stereotiplerinden etkilenmitim belki: Zayf, gzlkl, entelektel ocuk, uzun boylu, geni omuzlu, okulun rugby takmnn iri yar, salak kaptanna kar. Ama o zaman neden dnyann kltrel adan en zengin ehirlerinden biri olan New York'ta btn insanlar zayf, solgun ve hmbld da, tam yle bir New York'lu olan Woody Ailen'in dedii gibi "Tek kltrel avantaj krmz kta saa dnebilmek olan Los Angeles", bir kas, geni omuz, spor salonlar, plaj voleybolu ve yank ten cennetiydi? New York'ta da spor kulpleri vard phesiz. 72. Cadde'yle Broadway'in kesindeki yer mesela. Btn yrme bantlarnn yzleri, caddeye bakan cama dayanmt ve dardan grlebiliyorlard. zellikle akam saatlerinde Manhattan-'n en youn metro istasyonlarndan biri dolup boalrken, insanlar evlerine, restoranlara, caz kulplerine, iir okuma seanslarna, sinemalara, tiyatrolara, sevgililerine koarken, spor salonunda-kiler, ter iinde, oflaya puflaya, saatlerce yryp hibir yere yaramyorlard! Hayat karmann daha yorucu bir yolu olabilir mi? zellikle bu spor salonlarna sinir oluyordum. Basketbol oynarken, yzerken, bisiklete binerken, golf topuna doru yrrken, elenen, keyif alan insanlar oktu. Ama yrme bandnda glmseyen, arlk kaldrrken kahkaha atan, krek aletinde cvldayan kimseyle karlamamtm. Uak yemei, mutfak kltr iin neyse, bu kulpler de spor iin yle bir eydi. Kompakt, dar, abuk, heyecansz, tatsz ve sahte. Neden grbz, krmz yanakl, kasl bir entelektel tanmyordum? Entelejansiya en bata spora
yeteneksiz olduu iin mi kendini okumaya verip entelejansiya oluyordu? Yoksa spor yapmak, insan slatryor muydu? mrn iki sene uzatmak iin onlarca yln terleyerek geirmeyeceini syleyen, kendim gibi, spor dman arkadalarmdan birini aradm ve spor yapma kararm akladm. "Sen son kalemizdin," dedi ve telefonu suratma kapatt! Ve ben o nefret ettiim spor kulplerinden birine ye oldum. Spor hayatm balad, raakiplerim korksun! "Ne giyeceksin?" (En sportif arkadalarm Sex and the City kzlaryla len ye-meindeyim. ok alveri yaptklar, geceleri ktklar ve bekr olduklar iin onlara Sex and the City kzlar diyorum. Her akam i k ayn spor salonuna gidiyorlar. Hepsinin ok kasl kollar, yank vcutlar var ve somonlu salata yiyerek yayorlar.) Tek spor kyafetimin 80'li yllarda, ortaokuldayken aldm siyah tayt ve mayo olduunu anlattm. 757 132 Aerobik yeni kmt. Ben de bir kez denemitim. Sex and the City kzlar dehete kapldlar! Sosyetik isimler, Chanel'in spor ayakkablar, DKNY'un eofmanlar, jimnastik mayolarnn demodeliiyle ilgili uyanlar havada uutu. Derken kulbe gelmeden nce kuafre giden, makyaj yapan, dolaysyla spor yaparken terlememeye alan kadnlarla dalga gemeye baladlar. Anladm kadaryla ss pusu abartmamak, ama k olmak, muhakkak hafif bir makyaj yapmak ama san fonlu olmamas esast. Bak srt bir denge yani! Uzun zaman aradktan sonra askl bir st ve dk belli bir eofman altnda karar kldm ve spora balamak gibi mhim bir konuda ikinci bir doktordan gr almadma yanarak kulbe gittim. Karn kaslarm eksikmi! Mzik, baklar, nanemsi bir koku. Bir de kalabalk. fff.
Gelecek haftalarda neyi ka kere kaldracama, hibir yere va-ramadan ka dakika yrmek zoranda olacama karar verecek insanla tantm: altrcmla. "nce durumunuza bir bakalm," diye glmsedi bembeyaz dileriyle, o ve kaslar. Beni yrme bandna karp, kondisyonumu lmek iin bir program verdi. 20 dakika sonra perian haldeydim. altrcm ve kaslar koar adm gelip, makineye bakarak ayn donuk glmseyile sonucu akladlar: -Rezalet, hahaha! -Nesi rezalet? -"Poor" ktnz. -yi ya ite, bir de "Very poor" var. Demek en kts deilim. Ayrca ben hayatmda hi spor yapmadm. -Belli, hahaha! -Nereden belli? -Kollarnzdan. -Ne var kollarmda? -rp gibi. Hahaha. -Bundan sonra vereceiniz programda aklnzda olsun. Kollarm byle kalacak! rp gibi. Hahaha! -Komiklik olsun diye sylemiyorum. Kas yapmak istemiyorum. -Niye spora balyorsunuz o zaman? -Doktor syledi. -Ya ka? -29, peki 30. -Haa anladim, hahaha. -Neyi anladiniz? -Yalanma panikleri! Onun iin spora balaniyor! Hahaha. yle bir baki atmiim ki, alitiricimin glmsemesi ilk defa snd ve dileri grnmez oldu. Bana karin egzersizleri verip, yzme bakmadan, kaarcasina uzaklati. Diger insanlarin aksine karin kaslarimin olmadigini, on be dakika yerde kivranip, sadece mekik ekerek nefes nefese kaldiktan sonra anladim. Bu tibbi tespitimi kime sylesem bana inanmayacakti. Giyinip bir daha dnmemek zere iktim.
Diarida insanlar sinemalara, restoranlara, arkadalarina, partilere gidiyorlardi. Sevinle aralarina karitim... YAGL\ GRE Milletlerin geleneksel sporlari var. Kuzey lkeleri karla buzla savaiyor, hepsi kayaki. Afrikali vahi hayvanlardan kamaya alikin, onun iin iyi kouyor falan filan. 134 Trkiye'de iklim yumuak, bitki rts ahane, savaacak her hangi bir uygunsuz art, zel bir ihtiya falan pek yok. Onun iin atalarimiz, nce can sikintisindan, aralarinda gre tutuyorlar. Sen yendin ben yendim derken, bakiyorlar ki, sadece iklim iyi degil, insanlar da ok gl, hemen yeniyorlar. Karilamalarin tadi tuzu yok. Bu ok kolay oldu, zorlatiralim deyip, yagli grei buluyorlar! Greilerin rakipleri vick vick diye kayiyor, i biraz daha zorlaiyor. Bu ekilde bir sre daha idare ediyorlar. Ama Trkler gl, o da basit gelmeye baliyor. Diyorlar ki, bu sefer de kollarimizi kullanmadan greelim! Daha da zor olsun. Tamam, hadi derken, Birinci Dnya Savai ikiyor, gree m-ree vakit kalmiyor! Yoksa bambaka bir spor dali icat edilmi olacak. Tabii bunlar benim teorilerim ve hibir tarihi gerege dayanmiyor. Ama kendi iinde mantigi da var, itiraf edin! . .. ..v FUZULI SAB^H KOUSU zellikle agali semtler ve baheli sitelerde sabah manzarasidir: Insanlar eofmanlariyla kouya ikarlar. Dnebiliyor musunuz? Sabah saat alti! Sicak yataktan kalk, giyin, kahve i. Buz gibi havaya ik. Ko Allah ko. Hayir saat daha ok erken, nereye yetiiyorsun?
Niye yapilir bu? Ak iin yapilabilir. Seyahate ikiliyorsa yapilabilir. Zam almak iin olabilir. Oysa jogging meraklilari, bunu sadece diari ikip komak iin yaparlar. Ilk insanin komak iin sebebi varmi. Kamak veya yakalamak. Yeni koucularinsa tek amaci var: Spor! W Evde yapin. Akam st yapin. Niye kouyorsunuz? Dans edin, hulahup evirin. Amasizca, hibir eyden kamadan ve hibir eyi kovalamadan komak o kadar sikicidir ki, sabah kouculari vvalkman'siz evden ikmaz. Sikintiyi yenmek iin mzik dinlerler. Dnyada baka hibir canli, kendine, bu kadar uzun, dzenli, yorucu ve sikici bir ikence yapmaz. Bu, insanogluna zeldir! SU BALERINLERI Bazi sporlarin iki noktasi belli. Mesela kou, belli ki kaarken ortaya ikmi, yzme, suda bogulmamak iin... Voleybol, basketbol, el ve ayak becerilerini gelitirmek iin faydali... Eger o topu kontrol edebiliyorsaniz, karpuz, kalem, terlik her eyi havada tutup atabilirsiniz! Veya soguk lkeler iin buz pateni, kayak. Hepsi gnlk hayatta faydali eyler. Bir de bizim sonradan uydurdugumuz sporlar var. Mesela u ucunda kurdele olan sopayi sallayarak yapilan jimnastik hareketleri. Hani yere yatarlar, ayaga kalkarlar, kurdeleyle havada desen yaparlar. Hayatta byle bir durumla karilama ihtimaliniz ne? Havada, ucuna kurdele baglanmi sopayla harfler izmek ne gibi bir ihtiyaca hizmet ediyor? Su balesi de byle. Madem dans edeceksin, niye suda? Bunlarin ogu bence, aslinda balerin olmak istemi kizlar. Bale hocalari bunlara: "Yok yavrum, sen ok iri yarisin, senden balerin falan olmaz. Hadi bakiim. Git folklor molklor oyna, ya da iyisi mi glle at!" dedigi iin hirs yapmilar! aliip didinip su balesi grenmiler.
Zaten o hirsi, asansr mzigiyle su balesi yaparken grebiliyor-' sunuz. Yzlerinde hep hirs ve sinir dolu bir glme ifadesi var! 135 136 Zannetmeyin ki burunlari mandalli, nefes alamiyorlar, onun iin. Hirstan! "N'aber hocam? Bak balerin oldum, hem de en kralindan! Hii, naber? Hu? Nihihahaha!" yapiyorlar. Gergin glmsemenin sebebi o. TARLABAINDA ESKRIM imdi diyeceksiniz ki, sen de hibir sporu begenmiyorsun. Evet. Ben genel olarak spora sinir oluyorum! Yani bir insanin her yere arabayla gidip, televizyonu uzaktan ku' mandayla aip, btn gn oturup, sonra zel giysilerle gidip, kapali bir yerde, sahte bir hareketlilik yapmasina, sebepsizce koup atla' yip ziplamasina sinir oluyorum. Son zamanlarda kafayi taktigim sporlarin arasinda klasik sava sporlari geliyor. Yani eskrim, aticilik, okuluk. Tamam ok iklar, ok havalilar. Ama bir problem var. Uzak Dogu dv sporlarini rnegin, sokakta da kullanabilirsiniz. Biri an' tani arpti, ko arkasindan, uan tekme at. Biri saldirdi, hemen kung' fu numaralari.. Yani kendini savunmayi greniyorsun. E tekilerin byle bir zelligi yok ki. Gece, yalniz, Tarlabai'nda yryorsun. Her eyden nce yrme. Niye gece yalniz baina Tarlabai'nda yryorsun? Hadi diyelim ki yrdn. Adamin teki geldi, antani kapti, (ki bu diger ihtimallere gre iyimser bir tahmin) kati. Ne yapacaksin? "Haha, ben milli eskrimciyim, kilicim dayanimdaydi.
ikarayim. Hahayt!" Kilici birak, sen o beyaz stre kiyafetleri giyene kadar, adam Be' yoglu'na varir! Okuluk da yle. antani kapip kaan arabanin lastigine ok mu atacaksin? Aticilik daha da beter, su. Zaten onlardan sokakta ok var, o aidan ok da banal bir spor. Yani tenisiden ok atici var anladi' gim kadariyla, en ok ilgi gren sporlardan biri Trkiye'de. Ama diyelim ki, bunlardan birine merak saldiniz. Size tek tavsi' yem var: Dikkat ediniz. Kenara degil, tam ortaya! KAYAK MEVSIMI Kitan ve ki sporlarindan nefret ederim. Soguk ve karin en iyi tarafi, gya, kartopu oynamak, kardan adam yapmaktir. Aslinda kartopu oynamak iliman iklimlere zgdr. Tamamen, soguk ve kar grgszlgnn belirtisidir! Alaska'da insanlarin kartopu oynadigini zannetmiyorum. Kardan adam yapsalar, o adam sonsuza kadar yaar! Olsa olsa kari evin iine alip, erimesini seyrederek egleniyorlar' dir. Kar ve ki gibi, kayaktan da nefret ederim. Amasiz bir spordur. Dagin tepesine ikip ikip aagi inersiniz. Ayrica yolda donma, sakatlanma tehlikesi de cabasi. Bazilari bayilir kayaga. Nefes nefese, burunlari kirmizi ve smk' l, gelirler: "Bu sefer daha hizli indim." Aferin sana, akolsun dogrusu! Sen mi iniyorsun ki? Yerekimi var! O ayagindaki kayaklar, sen olmasan da, tepeden birakinca kaya kaya aagi inecek. Yani, sana ait bir baari yok aslinda.
Dag tatillerinde kayagi bo verin. Oturun kar manzarasinin n' ne, minenin karisina, kahve iip kitap okuyun... 137 ..m 138 YRMEK BILE ZOR! Evrim teorisini, aagi be yukari biliyorsunuz. Insanoglu drt ayak yatay pozisyonda hareket ederken, yava ya^ va iki ayakli olmu. Yani dikey yaamaya balami. ok gzel. Insaniz, zekiyiz, farkliyiz, diger kiytirik yaratiklar ya' tay gezerken biz dimdik yryelim falan da... Fizige aykiri! Olmuyor ite, oluyor mu? Ikide bir dyorsun. Hi yrrken aniden tkezleyen, kafa st den kedi grdn m?! Halbuki, mesela ben, dz yolda derim! Neden? Denge! Ufacik iki ayak, koca vcudu taiyamiyor! Hayir, masalar bile durdugu yerde drt ayakli! Nedir bizdeki bu kendine gven? Sonra, tabii, eve gelir gelmez, zne dnp yatay duruma ge-iyorsun. Ayak uzatmali sandalyeler, dev kanepeler, uzaktan kumanda. Zannediyoruz ki tembellikten. Hayir. Yatay duruma, yani tabii halimize gemeye ve orada mmkn oldugu kadar kalmaya aliiyoruz! Ayakta durmak ve yrmek ok zor. Ayrica da bunun, rahatina dkn olmakla hi alakasi yok.
Biz hl evrimi tamamlamaya aliiyoruz! 1 YOGA, ORGANIK GIDALAR, VEJETARYENLIK, DOGAL HAYAT.. SAKIN EVDE DENEMEYIN! lal Neden yogaya baladim? Kahve, kirmizi et, hirs ve stresle beslenen kentli arkadalarimi terk edip, tts-yoga-dogal hayat grubuna nasil katildim? Ben bunu nasil yaptim! "Yoga yap," dediler. "Hem spor hem geveme. Vcudu gzelletiriyor. Insanin ruhu da dinleniyor." ehir diinda yaayamadigim, sessizlikte daraldigim, kirsal alanlarda bunalim geirdigim iin, pheliydim. Sig bir kategorizasyon vardi kafamda: Kentli dogmu kentli insanlar hava kirliliginden ok ikyet etmezler. ehrin grltsn severler. Hirsa, kirmizi ete, deri giysilere bayilirlar. Kahvesiz ve televizyonsuz yaayamazlar. Brt-bcekten holanmazlar. 11 Tatil gnlerinde ge kalkarlar. Gece yaamayi, dozunda stresi, hizi, ve kapitalist sistemin btn olanaklarini severler. Kentte dogmu dogal hayatilar ise ehirde olmaktan srekli ikyet ederler, hatta bazen ehir diina yerleirler. Vejetaryen olurlar. Kk boyalarla boyanmi batik giysiler giyerler, bitki ayi ierler. Hint mzigi dinlerler, erken yatarlar, yarimazlar, acele etmezler.
Bir de yoga ve meditasyon yaparlar. Iki gruptan birbirine gei de yoktur. Baki aim buydu, ve hep birinci gruptakilerden olmutum! Sitar sesine, ham dokuma giysilere, ttsye ve tofu'ya kariydim. Yoga yapanlara, ukala bir glmseyile "Sen imdi erdin mi yani?", "Astral yolculuk nereye?" gibi zevzek espriler yapardim. Ben km, yoga yapmak kimdi. Istanbul'da organik gida trendi balayana ve ben bir kepekli pirin hayrani olana kadar da ne yedigim umurumda degildi. Kebapilarin dostu, vejetaryenlerin korkulu ryasiydim! Faist dogacilar! Bodrum'da tatil yapiyoruz. Organik gida patlamasi henz balamami. Yaz ki oraya yerlemeye karar veren, stelik bu amala bir ky evi tutup burayi yer minderleri, bakralar, cibinliklerle dayayip deyen bir arkadaim, bizi Bugday'a kahvaltiya gtrd. Bugday "o zemanin" ender vejetaryen restorani ve dogal rnler dkkni. Rakipleri yok. imdiki gibi degilleeeer. Isaac Asimov (bir yandan kara deliklerle ugrairken) ne demi? "Beslenmenin birinci kurali: Tadi gzelse zararlidir!" Ama Bugday farkli. Nefis mercimek kfteleri, zeytinyaglilar yapiyorlar. Kahvalti yerine tahin, kuru zml-cevizli bugday, avdar ekmegi filan veriyorlar. Bir de benim gibi tipik Trkler iin, ancak istek ve yalvari zerine, beyaz peynir... nk messesenin sahibi Viktor tam bir "vegan". Yani sadece et, tavuk, balik yememekle kalmiyor, peynir, tereyag, st, yumurta gibi hayvansal rnlere de dokunmuyor, dokunani yakiyor! Tam kahvaltinin ortasinda, dinozorlar zamanindan kalma, kanatli, ku byklgnde, dev bir bcek geldi ve igren bir itirtiyla masanin ortasina kondu. iglik igliga kalktik. Ben rulo yapip hayvanin kafasina indirmek zere gazete aranirken, Victor koup yaratigi efkatle ellerine aldi ve (sanki ilk firsatta bu defa kafamiza konsun diye) baheye birakti.
Bugday, dogal hayat yanlisi bir restorandi ve bcek ilaeci kullanilmasi yasak edilmiti. Dolayisiyla mrmzde resimlerini bile grmedigimiz, Bodrum'un bulundugu iklim kuagina zg ne kadar mahlkat varsa, Buday'da mterilerle huzur iinde yayordu. nk "Onlarn da bizim kadar yaama hakk var"d. "Ya benim huzur iinde yemek yeme hakkm?" diye tan bir ehirli gibi sylene sylene tekrar masaya oturdum. Viktor da gelip bana uzun bir "doal hayat" konferans ekti. nsanlarn sindirim sisteminin et yemeye uygun olmadndan, hormonlu gdalarn zararndan falan bahsetti... Tam ikna olmaya meyletmitim ki, bahede dolaan kediyi gstererek, "Bak," dedi, "kedimize bile hayvansal rn vermiyoruz. Et, st, hibir ey!" "Yahu kedi etobur hayvan, ne yiyor peki?" "Otla, budayla besleniyor. Artk etin, peynirin kokusuna bile dayanamyor, istemiyor!" Kediye baktk. 250 gram falan kalmt. Etraf kokluyordu. Viktor gidince "vejetaryen" kediye gizlice bir para beyaz peynir attm. 143 144 t 'i k Evet, kedi peynirin kokusuna dayanamyordu gerekten. nk zevkten kendinden geiyordu! Kimbilir ka ay sren radika-ekmek-mercimek eziyetinden sonra, zavall hayvann o peyniri bir yutuu vard ki, gzleriniz ya-arr! Kendimi kaybedip yle barmm: "Faist doal hayat-lara karym!" Astral yolculuum rahat geti! Bu olaydan tam 5 yl 6 ay sonra, Yogaala'nn kapsnda ne aryorum? Bir Deepak Chopra kitab okumay bile beyhude bulmu bir insann, kokulu masaj yalarnn, doal sabunlarn, "bindi"lerin satld, herkesin alak sesle konutuu bir yerde ne ii var?
Yazlarm okuyanlar, doktor tavsiyesiyle, mrmde ilk kez spor yapmaya karar verdiimi, spor salonu tecrbemin ise, tam beklediim gibi, baarsz olduunu hatrlayacaklardr. Yrme bantlar benim iin kan ter iinde saatler harcayp, hibir yere varamamak olduundan, hoplayp zplamadan, sakin sakin yaplan yoga, kulama ho geldi. Tavsiyeler zerine, bir cumartesi len, ben ve plak ayaklarm (yoga yle yaplyor) nc gzm bulmaya hazrz! lk dakikalar gerekten beklediim gibi balad. Yoga hocam Zeynep hem yapyor hem anlatyor. Nefes al, ver, esne, geve, hem de oturarak. Ooh, tam bana gre. Hayatmn sporunu buldum! "Spor kaslar sertletirip ksaltr. Yoga ise gevetip uzatr." Biliyordum, biliyordum. Sporun zararl bir ey olduunu biliyordum! Bir dakika. En az ben esniyorum. Herkes daha iyi yapyor. Hani bu balang dersiydi? mkn yok. Buradaki herkes eski yogilerden! Bir ben aylam. Aldatldm! BU BR KOMPLO! "Yogada bakalaryla kendinizi karlatrmayn. Bu bir yar deil. Hareketleri iyi yapmak zorunda deilsiniz. Ama kendinizi dardan seyredin. Bu dersteki endieleriniz, hrsnz, korkularnz, dardaki yaama tavrnz da gsterir!" Hoppalaa. Nereden anlad? Esne, nefes al, geve, nefes ver. " organlarnz gevetin. Mideniz, kalbiniz, karacieriniz..." Karacierimin tam nerede olduunu bilsem ok gevetmek isterim ama... "Nerede olduunu bilmeseniz de, organlarnz kafanzda canlandrn ve onlar dinlendirin!" te karacierim. Dn akamki krmz araptan sonra biraz halsiz grnyor! Yediime itiime dikkat edeyim biraz. Pekiyi yogaya baladma gre imdi vejetaryen mi olacam? Oh yo! Esne, nefes al... "Ne vejetaryen olmak zorundasnz ne yoga yapyorsunuz diye sigaray brakmanz gerekir. Ama bir sre sonra, sadece beyninizi deil, vcudunuzu da dinlemeyi renince, kendi kendinize bunlar yapmak isteyebilirsiniz." Gzel, kta iskender yiyebilirim! Geve, nefes ver. *** lk yoga dersimde baardan baarya kotum!
Son dakikalarda, yerde yatp i organlarm gevetirken, baka bir boyuta getim. Astral seyahat diyebileceim bu tecrbe, hocam Zeynep tarafndan ok yzeysel bir biimde "E iin gemi demek!" eklinde aklansa da, bu beni yldrmad! Yogaya devam edeceim. Birka hafta iinde yerden ykselmeyi planlyorum. GRR O ZEYNEP! Hey gidi hey! imdi organik kayslar, kepekli pirinler yediimi, bir de zerine yoga yaptm grse, kedisini otla besleyen Viktor ne derdi acaba... 146 Tabiata yalakalk olmaz! Elimizde dolatrp durduumuz, herkesin ne olduunu tahmin etmeye alt "egzotik bitki", meer Trkiye'deki en yaygn kokulu tm. ehirler bize ne yapyor? Sk yaprakl, bir kar uzunluunda, yeil bir bitki. Elden ele dolatrp bakyoruz. Herkes bir tahmin yapyor. "Hindiba!" diye baran, hayatnda hindiba grmedii gibi, hayvan m, meyve mi, ot mu olduunu bile bilmeyen, cesur cahillerimiz bile var. En sonunda DJ'lik yapan bir arkadamz ald, evirdi, evirdi, burnuna gtrd ve: "Pizza!" dedi. "Pizza gibi kokuyor. Pizzanm iine koyduklar baharat karmnn hammaddesi!" Byle bilimsel bir yaklam hepimiz takdir etmek zereyken, bitkiyi bayram tatiline gittii Kekova'dan toplam olan doase-ver dostumuz patlad: "Kekik be, kekik! nsaf." Kekik? Bizim bildiimiz kekik, kuru, sert, ktr, gri bir eydir. Bunun gibi ot kokmaz. Kekik byle mi olur yahu? Evet, tazesi yle olurmu. Biz o yeil yapraklarn kurutulup, ufalanm halini biliyormuuz. Aln size tam bir metropol manzaras. Biz nerede yayoruz? ehirde doup bydyseniz, taze st yal, doal zeytinya ac gelir size. Hormonsuz meyvelerin kokularn, nce kokulu silgilerden, byynce de parfmlerden bilirsiniz.
:
lkede en ok yetien kokulu ot da, birdenbire "pizza bitkisi" oluverir!
Baka kokular vardir hayatinizda: Egzoz kokusu, benzin kokusu, plastik kokusu, boya kokusu, teksir kgidi mrekkebi kokusu, yanmi lastik kokusu, yeni araba kokusu... Bayramda Antalya'daydik. Bir golf otelinde. Yazilarimi okuyanlar, sporla ilgili dncelerimi biliyorlardir. Onun iin golf molf oynamadim. Ancak, ayni otelin mthi bir "spa"si var. Meraklisi olmayanlar iin anlatayim: Spa, hem sagliginizi hem gzelliginizi artiran, eit eit bakimlar, trl trl masajlar yaptirabildiginiz, ifali havuzlarda yzebildiginiz, kaplicanin pek lks trne deniyor. Bir ay boyunca haftada yedi gn alimanin perianligiyla, o spa'ya bir girdim, bir daha ikamadim. Ne golf sahalarinda yrdm, ne organik tarim yapan domates seralarini gezdim, ne deniz kiyisina indim... Ve bayram bitti! Ierisi daha rahat, dogayi bo ver! Byk kentler bize ne yapiyor? Diari ikip iyot kokulu serin rzgr, dik dik bakan gne iigi eliginde, belki biraz amurlu veya tozlu, engebeli yollarda, ihlaya pihlaya yrmek yerine, ieride, tam vcut isimiza gre ayarlanmi havuzun iinde, parfm kokan hava ve dozunda iiklandirilmi meknlarda kalmak daha mi cazip geldi? Bu, evrimin bir parasi mi? Asfalt yollar, asansrl, isisi ayarlanmi evler, hazir yiyecekler, otomobiller, internet yalan dnya mi, yoksa geregin ta kendisi mi? Doga, sadece ihtiyacimiz olan su, hava ve iigi sagladigi iin seviyor gibi grnmeye alitigimiz, romantikletirmeye ugratigimiz can sikici bir ey mi? 141 Bunlarin n ve belki baka hayati kaynaklan suni olarak imal edebiliyor olsaydik, dogaya bu kadar yalakalik yapar miydik? Akbabalara, yilanlara, akreplere, dikenli otlara, dondurucu soguklara, kasirgaya, yakici gnee, kum firtinalarina, depreme, toprak denen, savrulunca ortaligi mahveden, kahverengi toz yiginina niye ihtiyacimiz olsun ki o zaman? elale manzarasini, evimizdeki, yeni ikan, boyutlu televizyonlardan grebiliyorsak, sorarini size, o manzaranin geregi mi daha makbul, televizyondaki daha renkli ve istediginiz zaman hazir
grnts m? Laf aramizda, kuru kekik de tazesinden gzel kokuyor! Olay "tamamen duygusal" mi? Aslinda tabiatla igren, sahte bir ikar ilikimiz mi var? Yagmur ormanlarinin her saniye azalmasina niye zlyoruz? Ucu bize dokunacak da ondan. O ormanlar bitince biz de bitecegiz. Yoksa kime ne o agalardan, ismini bile bilmedigimiz hayvanlardan... ;'. evreciler beni mahvedecek! Halbuki bilmiyorlar ki aslnda onlarn tarafmdaym... Arabesk tabelalar Beikta'taki "Atatrk, Cumhuriyet ve Demokrasi Ant"nn etrafn yeillendirip, iek dikmiler. Ne yazard eskiden? "imlere basmayn", "iekleri koparmak yasaktr". Bunlar zaten bal bana komik. Adam kocaman yolda yryecek yer bulamayp 50 santim geniliindeki im blme basyor ki, bu tabela konuyor. Hayr, belli ki basyorlar. Neden inendiinde bozulmayan adi imen kullanlmaz u lkede? Ama daha da ilginci, yeni tabelalarda yle yazyor: "Biz tkendik, bari bitkiler yaasn!" "Ben zaten bu dertlerin tiryakisi olmuum" veya "Batsn bu dnya" tonunda bir park tabelas. nsann aklna sigara iip alayan bir park bekisi, raklar koymu demlenen belediye encmeni geliyor. "Biz tkendik" de krizle ilgili olsa gerek. Neden sonra anlalyor ki, tabelann stnde minik bir dinozor izimi de var. Yani "Biz tkendik, bari bitkiler yaasn", dinozorun konuma balonu! Kk dinozorun nesli tkenmi, "Bari," diyor, "imler, iekler kalsn". Artk zgr ve demokratz ya, antmz bile var ya.. "Basma", "koparma", "yasaktr", olmaaz. Ayrca ok kaba!
Millet Akdenizli, hepsi duygusal ocuklar. Vatandan kalbine hitap edeceksin, o irin dinozorla yreini burkacaksn ki, ehrin parkndan iek koparmamay renecek! E, belediye daha ne yapsn? EHRDE DO4ZLE/K Byk ehirlerde o kadar rahat yayoruz ki. "Yediimiz nmzde, yemediimiz arkamzda. Her yere otobs' le, arabayla gidiliyor. Hayatmzn ou zaten kapal binalarda ge-iyor. Aslnda insanoluna aykr bir durum. Zannediyorum bir taraftan doay, zor artlan, avclk alkanli' mz zlediimiz iin, bunu baka ekillerde tatmin ediyoruz. Mesela giysilerle: Her tarafi cepli pantolonlar, kocaman kocaman botlar, srt antalar, asker montlar. ehir stanbul, her yer cadde sokak, park tek tuk, baheli ev ok ender, iklim yumuak... Byle bir durumda alt ivili daa trmanma botlarnn can sklmaz m? 149 Her eye eyvallah, bu kyafetlerin aynsndan bebeklere niye yaplyor? Bebek kamuflaj desenli rnontu ne yapacak? Mamayla peinden koturan anneden mi saklanacak? Cepli pantolonunun ceplerini ne yapacak? ngran, di ka-sma halkasn falan m koyacak? Hani olur da Everest'in zirvesin' de bir di kants tutar, o basn farknda hi ekilmez! ehirliler olarak ok zeniyoruz zor doa artlarna. Oysa hibir cazip taraf yok. M DOAL KAHVALTI! :
Vejetaryenlik, organik tarm, doal gdalar, benim anladm iler deil. Beslenmeyle ilgili tek kural rendim: Bir eyin tad gzelse mutlaka zararldr. Bu da benim iime gelmiyor. ekersiz, kepekli kurabiyelerin, diet biskvilerin, kahvaltda zerine st dklp yenen avdar
gevreklerinin tad ortak: Kokusuz mukavva! St dknce de stl mukavva. Ste yazk. Ben beyaz un, beyaz eker, tereya ve krmz etten yanaym. teki trl daha uzun yaanabilir tabii. Ama yle bir hayata uzun yllar katlanmaktansa intihar edecek insanlar tanyorum. O zaman ne ie yarad o kadar yulafl gevrek? ldn gittin. Ayrca diet ekmeklerinin kalorisi de normal ekmekten fazlaym, yeni yazd gazeteler. Ben, kebap, tatl, kaymak ve hamur ileriyle dolu, ksa ama zevkli bir yaam tercih ederim! GORL DOSTU! Uzun yllar gorillerle, yunuslarla yaayp, onlarla iletiim kurmaya alan insanlara ok glerim. Dnyann cra bir kesinde, yllarca kalrlar. Ve, evet, en sonunda hayvanlarla bir ba kurarlar. Mesela, hayvann dilinde, yzkoyun yere yatmann teslimiyet, el rpmann savaa ar, arka ayaklan kamann sevgi belirtisi olduunu falan renirler. Ne yazk ki, hayvanlarn davran biimleri insanlardan daha baskn kar. Ve sonu olarak da, bilim adarn, ormandan drt drtlk bir goril olarak dnse de, gorilde hibir deiiklik olmaz! Dolaysyla daha az gelimi trde hibir deiiklik olmad gibi, medeni bir insanolu da, o zor yllardan sonra ehre maara adam klnda dner! Bu adan byle aratrmalar beyhude bulurum. DOAL TAVUK YETTRME YURTLARI Yeni kt, bilmiyorum duydunuz mu... Tavukuluk firmalar, reklamlarnda, tavuklarnn kapal iftlikler' j de deil, gezip dolaabildikleri ak alanlarda yetitirilmesiyle v-! nyorlar.
Yan, bu reklam yapan firmalarn satt tavuklar, hayattayken, k- k blmelerde oturup yem yiyerek deil, ak arazide eelenerek, koarak, oynayarak, (tavuklar nasl oynuyor bilmiyorum) bymler. imdi, bu reklamlar, eer tavuklara yaplsayd ok etkili olurdu! "Yui tavuk olsam, tercihimi bu firmalardan yana kullanrdm. \ani zaten hayat ksa, sonumuz belli, bari gzel yaayalm. Ancak, tavuu yiyen asndan, tavuun gzel anlarla dnyamz terk etmi olmasnn ne gibi bir fark var, onu anlayamadm. \ani k olmu, kouturmu, arkadalar edinmi bir tavuun kzartmas iyidir de, hayat oturarak, ve bo bo bakarak, hibir duygusal ini k olmadan geirmi tavuun ancak zgaras m yaplabilir? Doal hayatlarsa, bu kapal kalm tavuklarn vcudundaki skntnn etlerine, oradan da yerken bize getiini ve zararl olduunu sylyorlar. 152
Tamam da, o eelenmi, ak hava tavuklarndan biri, sper gergin bir hayat yaam olamaz m?! Dier tavuklarla kavga, horozun kaprisleri, tilki korkusu, "yem sa-ati geldi, aman nce ben koturaym yoksa kalmaz," falan filan. Bir sr dert. Halbuki tekiler sakin. 'Yediin nnde, yemediin arkanda, kendine ait bir oda! Gerek hayat her zaman daha stresli deil midir? SGARA LDRR Sigara ldrr, alkol srndrr. Srekli bu. unu anlayamyorum, bizi ldren toksinler deil mi? Yani kimyasal atklar, unlar bunlar. Halbuki iki ve sigara, yzde yz doal maddelerden yaplmi' yor mu? Yani doal hayatlarn istedii gibi. ki, arpadan zmden imal edilmi; sigara da, ttn denen, irin bir bitkinin yapraklarnn kurutulmu hali!
Yani bir nevi kekik, rezene, sar kantaron falan gibi bir ey. (Sar kantaron lafn ok sevdiim iin bu rnei verdim.) Yani bunlar tamamen doal rnler. Demek doadaki her ey de sala faydal deil! Belki semizotunun da fazlas kanser yapyordur? Veya kabuklu mercimek kalbe zararldr. Ne bilelim? Baksanza sigaraya. Bitkilere kar bu kadar saf olmayalm, biraz pheli yaklaalm. Sevgili doal hayatlar, bakalm bu incilerime ne diyeceksiniz! HASTALIKTA, SALIKTA VE BLMUM EVHAMDA.... l 155 Hastaym, yayorum! Baktm grip oluyorum, gittim eczaneye. "Ver evladm oradan,"dedim, "antibiyotik,parasetamol,pastil, boaz fs f s, ne varsa." nsann memleketi gibi yok. Amerika'da olsa gnlerce srnecektim. Neden mi? Patlayacam! Hastaym ve evde oturuyorum. Grip oldum. u ara herkes grip. Bu "herkes" lafna baylyorum. Arkadalarma "Grip oldum," diyorum. "Yaa, herkes hasta bu aralar," diye cevap veriyorlar. Herkes hastaysa pencereden baktmda darda grdm salkl yzlerce insan kim? "Herkes" fonetik olarak da ok ilgin. Yedi sekiz kere tekrarlaynca anlamn kaybediyor. nk "kes" insan demek deil ki. "Her kes" ne demek? "Her kez," olsa "btn defalar" olur ama... Evde oturup bunlar dnyorum. Durum vahim. En son 5 yandayken hafta ortalar evde oturmu biri iin ok berbat gnler... Evin iinde dolap, resmin kesine, koltuun kysna, vazonun tesine, halnn berisine
taklyorum. Ev kadnlarm anlamaya balyorum. Gen kadnn nesi var, doktor? 156 , da.
Neyse ki ok berbat bir souk algnl deil bu. 1995'te yle bir grip geirmitim ki... Bak tarih bile akhmBoazmn acsndan hibir ey yutamyorum, geceleri uyuyamyorum. Srekli ateim var. kinci gn zar zor kalkp okulun salk merkezine gittim. Kapda kuyruk. Herkes hasta (ite o herkes!), ama kimse benim kadar kt deil. Ayptr sylemesi, New York'ta okurken oluyor bunlar. Yabanc lkede kaplan virs inam daha ok etkilermi, sylenenlere baklrsa. Bakln yok ya... Kltr aldlar, tahliller, unlar bunlar. Dediler ki: "Bakteri yok, antibiyotik vermeyeceiz. Grip olmusunuz. Dinlenin, meyve suyu iin, ay iin, pastil aln, drt be gnde geer." Bir hastalk hastas iin pek tatmin edici bir tedavi deil. Ben ine falan versinler istiyorum. Yok. Eve git, uyu, bekle ki gesin. Antibiyotik iin ruhumu satacam. Eczaneler antibiyotik isteyenlere morfinman muamelesi yapp, reetesiz kutusunu bile gstermiyorlar. Zaten doktor da "Antibiyotik alma," diyor. Reetesiz alabileceiniz souk algnl ilalar da uyku vermekten baka bir ie yaramyor. Eve dndm. Sabahtan akama kadar ay, meyve suyu, orba, pastil. Gemek ne kelime? Daha kt oldu. Bir gn, iki gn. Yine salk merkezi. Kltr, tahlil, muayene: "Bir ey yok. Grip olmusunuz, zaten salgn. Uyuyun, dinlenin, bol sv aln, geecek!" Boazmn acsndan uyuyamyorum ki. Sesim de ksld m sana! Bademciklerimde ender rastlanan bir mikrop olduuna eminim. Alfred Htchcock'un kbus szleri aklmda: "imi bir boaz iin ok iyi bir tedavim var: Kes gitsin!" Bademcik acsyla dolu, yar uyur-yar uyank bir sabaha kar, hastalk hastas yanm, hayal gcmle elele vermi, Acil Servis dizisinin en dramatik blmn yazyor:
-Bu gen kadnn nesi var, doktor? -Yabanc bir renci, durumu ok kritik. Ender bulunan bir virs. Vcuda bademciklerden girip baklk sistemini gert-mi. Buraya getirildiinde uuru kapalyd. Bir, iki, , ver! (Doktorlar, elektrik oku veren, seyahat ts gibi aletlerle gsme bastryorlar, yataktan iki metre havaya zplyorum!) -Neden daha nce mdahale edilmemi doktor? -Bu ilgin virs, gribe benzer belirtilerle vcudu yormaya balar. Oradan eklemlere, karaciere ve kalbe gider. Sonra barsaklar dmler(l). Okulun salk merkezinde tehis edilememi. Eve gidip yatmas sylenmi. Bir, iki, , ver! Tanr akna, Sam, solunum makinesi hazr deil mi? -Daha ok gen, doktor, daha ok gen! -Kendine gel Sam, artk tp fakltesinde deilsin! 89 saattir nbette olduunu biliyorum ama kendini toplaman gerekiyor dostum! -ONU KAYBEDYORUZ! -Lanet olas! u solunum makinesi nerede? Bu noktada tepem atyor! 157 158 Yataktan kalkp, sabahn yedisinde, nc randevumu almak iin okulun acil servisini aryorum. Hemire, ismimi verir vermez beni tanyor: "Haa, siz. Bu hafta iki kere gelmitiniz zaten. Bakn Gals, (bana yle diyorlar) hakikaten baka test veya muayeneye gerek yok. Hepsini yaptk. Basit bir soukalgnh geiriyorsunuz!" der demez ben KENDM KAYBEDYORUM: "Ben burada lyorum! Boazm o kadar acyor ki geceleri uyuyamyorum. Ateim yksek. Salak testleriniz beni ilgilendirmiyor! Adam gibi bir doktor istiyorum, ila istiyorum. Randevu istiyorum!" Gya baryoram ama sesim ksk. Fsr fsr, nefeslenerek konuuyorum, sapk gibi! Kadn iini ekiyor: "Cumartesi ikide gelin o zaman," deyip aatt diye kapatyor.
Cumartesi ertesi gn! Yine aryorum: "Durumum acil, bugne randevu istiyorum!" demek isterken, aniden, beklenmedik bir biimde Trk yanm "prtlyor": "Neler yapabileceimi biliyor musunuz? Sizi dava edeceim. Siz benim kim olduumu biliyor musunuz?!" O anda durup dardan kendime bakyorum. "Siz benim kim olduumu biliyor musunuz!" ne demek? Ben bunu nasl syledim? Siz benim kim olduumu biliyor musunuz? nsanlar aresizlik, kzgnlk, byk znt gibi duygusal patlama anlarnda "zlerine" dnyorlar. Bir arkadam ok kzdnda annesini gryormu kendinde: "Siz de takdir edersiniz ki", "stme iyilik salk!", "Allah sonumuzu hayr etsin" gibi anne laflaryla, annesi gibi sesini tizle-tirerek kavga ediyormu! New York'taki berbat grip salgnndan iki hafta nce. ehrin yeni alm en haval gece kulbnn nndeyiz. Ana baba gn. Girmek imknsz. Ama biz tyoyu nceden almz: "MiclaePm arkadayz," diyeceiz. Michael kim? Barmen mi? Michael Jackson m? eride doum gn kutlayan biri mi? Kimin umurunda. Mhim olan girmek. Ama nmzde bir grup problem karyor. Daha dorusu kapdaki bodyguard onlara problem karyor ve nedense onlar ieri sokmak istemiyor. Yzlerine bakmadan "zel parti var," diyor ve gitmelerini sylyor. Gruptan orta yal bir kadn, hafif aksanl bir ngilizceyle baryor: "Ben, seni, kulbn ve lkeni satn ahrm! Sen benim kim olduumu biliyor musun?" Amerika'y satn almaya talip JJR kadn dnyor ve hepimiz tanyoruz: stanbul'da brakn bir yere sokulmamay, her yerde kaplarda karlanacak mehur soyadl bir Trk hanm! Sylene sylene ekip gidiyorlar. Biz de, her kimse, Michael'n hatrna, ak diye giriyoruz ieri. "Sen benim kim olduumu biliyor musun?" galiba oradan aklmda kalyor... la verin, ilaaa!
Hemire, neyse ki "Bilmiyorum, kimsin?" diye sormuyor. Kelimeleri heceleyerek "Du-ru-mu-nuz a-cil de-il!" diyor. Ama yine de beni acil servis doktoruna balyor. 20 dakika konutuktan ve adamcaza btn kaytlarm tekrar incelettikten sonra, ayn eyleri yznc kez duyuyorum: "Sv, pastil, uyku. Bir iki gne geer." Milyonlarca dolar tazminat almay planlayarak uyuyakalyo-rum. lene doru kalktmda ise baya iyiyim. Cumartesi, saat ikide, randevu yerine sinemaya gitmeyi tercih ediyorum. ,f 160
Dn deil evvelsi gn. Baktm hasta oluyorum, gittim eczaneye, "Evladm," dedim Blent Ersoy gibi, "ver oradan, antibiyotik, pastil, gargara, parasetamol, vitamin, echinacea, boaz fsfs, ne varsa, ekinme." Hepsini yutup duruyorum. Nasl mutluyum, anlatamam! nsann vatan gibi yok hakikaten... Hastalk hastalarna hizmetimizdir! Woody Ailen 'in dedii gibi, insanlk tarihinin en gzel cmlesi "Seni seviyorum," deil, "yi huylu k-t"dr! Bu noktada, yani hasta olmadnz rendiiniz anda, gk masmavidir, gne prl prl parlar, kular cvldar, btn insanlar dosttur, hay at gzeldir! "Hibir eyiniz yok," dedi doktor. Hafiften sinirlenmeye balyordu. Bense kendimden ok emindim: "Nereyi kastettiimi anlamyorsunuz," diye srar ettim. "Bakn tam enemin altnda, grtlakta, top gibi bir ey." Son bir haftadr boazmda bir kist, ok sk bir apse, hi olmazsa bir nodul olduuna emindim. u arkclarn ses tellerinde olan cinsten. lk fark ettiimde ok kkt, emin bile olamamtm. Ama iime bir phe dtnden beri elim hep boazmda, yoklayp
duruyordum. Hatta bazen arkadalarmn parman alp, boazm skp, baloncuu dar karmaya urap "Bak, bak, orada, yuvarlak," diyordum. Kimi fark edemiyor, kimi glerek "Aaa hakikaten, ne komik!" yapyordu. Duyarsz eyler! Ben burada lm kalm mcadelesi verirken, aa ne komikmi! Bir hafta boyunca, her gecem Mayo Clinic kitabndan hastalk bulup tehis retmekle geti. nternetse bu konuda daha da zengindi. Akl almaz hastalklar, hafif bir boaz arsyla balayan insanlarn dehet verici hikyelerini okuma imkn vard! Apseyse ve bu kadar zamandr oradaysa, eklemlere yerlemi ve hatta zarar vermi bile olabilirdi. Belki de kalbe bile gitmiti! Apse deil nodlse, o zaman ameliyatla kurtulurdum. Baka bir tr kistse, hatta tmrse ihtimalleri dnmek bile istemiyordum! Aklm oynatmak zereyken, doktora gittim. En son bademcik muayenesi yaptrdmdan beri tp ok ilerlemi. Aznzn iine kalem gibi bir ey sokuyorlar, ucunda kamera var. Hem ekranda bademciklerinizi, ses tellerinizi falan seyrediyorsunuz, hem doktor anlatyor: "Grdnz gibi her ey ok salkl, boazda enfeksiyon yok, burundan aknt yok, tahri yok." "Gremiyor olabilir misiniz? Yani ben bir top olduuna eminim," dedim. Herhalde, yllarca eitim ve Hipokrat yemininin vermi olduu sabrla, "Hangi top?" diye iini ekti doktor. enemin hemen altnda gittike ien yeri, o hzla byyen, vcudumu kontrol altna alan, genliimi kemiren korkun nodulu gsterdim! Doktor kameray kapatrken sylendi: "Onlar sizin tkrk bezleriniz! O kadar ok oynamsnz ki imiler. Tkrk bezlerinizi rahat brakn, geer." Woody Ailen'in dedii gibi, insanlk tarihinin en gzel cmlesi "Seni seviyorum," deil, "yi huylu kt"dr! 161
\
Bu noktada, yani hasta olmadnz rendiiniz anda, gk masmavidir, gne prl prl parlar, kular cvldar, btn insanlar dosttur, hayat gzeldir! Ancak hastalk hastalan ders almazlar. Kafam kurcalayan son soruyu da sormalydm: "Madem yle, niye biri tekinden daha i?" "Onlar hibir zaman eit deildir, biri byk, biri kk olabilir," dedi doktor, ve ilk defa endieyle yzme bakt: "Hep byle hastalk m kurarsnz kafanzda?" Evet, kurarm. Hem de nasl. Hastalk hastalar beni anlayacaklardr. Ba ars, gaz sanc-^- s, boaz imesi, eklem szs, yorgunluk, benler, nezle, her gn olan eyler, tedavi gerektirmeyen her basit rahatszlk, bizim gibi insanlar iin korkun hastalklarn habercisidir. Evlerimizde tp kitaplar bulunur ve biraz da bu yzden, bir sr hastalkla ilgili yalan yanl bir eyler biliriz. Kitapta sralanan yedi belirtiden sadece birinin bizde bulunmas bile, o hastaln son aamasnda olduumuzun kantdr... Hayatnda kalp rahatszlyla ilgili hibir iaret olmayan, 30 yanda bir kadn, neden ikide bir elektro ektirir? Islak sala sokaa kp boynu tutulan insan, beyin tomografisine niye ihtiya duyar? Birka yl nce tepe noktasna varan bu durumu, kendi halim sinirime dokunduu iin, artk kontrol altnda tutabiliyorum. Tm hastalk hastalarna, konuyla ilgili cizane tavsiyelerim var: Asla tp kitab okumayn, evde bulundurmayn, kendinize tehis koymayn. Hastalklarla ilgili sohbetleri dinlemeyin, srekli hastalktan bahseden arkadalarnzla ilikinizi gzden geirin! Her dakika vcudunuzu dinlemeyin. Rutin salk muayenelerinizi yaptrn, gerisine karmayn. Unutmayn ki ciddi hastalklarn ounun ciddi belirtileri vardr. En ufak bir phede, uykusuz geceler geirmeden, ihtimaller zerinde durmadan, solugu doktorda alin.
Hep 'Muhtemelen basit bir eydir' diye dnn. ogunlukla yle olacaktir. Gnmzde neredeyse her hastaln tedavisi olduunu aklnzdan karmayn. Belki de en nemli rahatszlnzn bu durum olduunu gz nnde bulundurup, ona are bulmaya aln. leri safhalarda hastalk hastas olmann sebebi, her fobide olduu gibi, ou zaman baka endielere, stres ve problemlere da-yanyormu. Bunlar bulup hayatnzdan karn. , HAYAT SGORTASI NEYE YARAR? Salk sigortasnda, hastalannca tedavi masraflarnz karlanyor. Kaza sigortasnda, mesela eviniz yannca para alyorsunuz, tamam. Hayat sigortasnn ileyi biimini tam anlam deilim. Yani lnce para m alyoruz? ldkten sonra bu paray nasl harcyoruz? Ne tr bir mal ve hizmet satn alabiliyoruz? Daha ok cennet meyvesi, daha gzel huriler? Yani ne iimize yaryor? iimize yaramayacak para iin, niye hayattayken taksit dyoruz? Ltfen biri bana anlatsn. Ayrca bu sigortay satanlardan olmak istemezdim dorusu. M' teriye gidiyorsunuz: 'Hayat sigortas yaptrn! Bak, ne olur ne olmaz. Allah geinden versin. Sizin gznz de topraa bakyor biraz! -Ya gitsene kardeim uradan! Allah Allah! " " Veya benim gibi dnen mteriler de olabilir: 'Ben bu paray alabilecek miyim? Yani nk, inallah almam. Siz lnce vermeyecek misiniz bunu? Keke hi almasam! 164 'Olur mu efendim, inallah size ykl bir para vereceiz. Helvanz da yeriz bu vesileyle! i karartc. Ama, benim gibi sadece kendini deil, yaknlarn da dnen iyi yrekli insanlar, hayat sigortalarnn ba mterileri.
SGORTACILARIN KARAKTER TAHLL Sigortaclar ktmser insanlardan seilmeli! i ilanlarnda da bu yazmal: "En az iki veya daha fazla fobisi olan, her zaman en kt ihti-mali dnen, barda bo gren, niversite mezunu adaylar aranyor!" En iyi sigortac u karakterdir: "Deprem geliyor. Yarn br gn. Ben size syleyeyim. Zaten bu lkede deprem olmasa, trafikten gider insan. Buyrun polienin urasn imzalayn. Gzme arpt, sizin elinizde de bir ey km ama... Valla, bizim bir ad Aabey vard, rahmetli, byle bir ey grdk elinde, ay sonra gitti, koskoca adam. Off, hava da ne scak, yangnlar balar yaknda!" yle tabii. iyimser bir sigortac ne diyecek ki? "yle yle programlarmz var, ama, evlerden rak. Allah korusun canm, kolay kolay bir ey olmaz, iyi eyler dnn, iyi eyler olsun. Evet, Allahasmarladk, bir daha grmeyiz herhalde." GRYORUM. GRYORUM Eski Trk filmlerinde, gzlerinin almas iin ameliyat olan jn veya esas kzn, bandajlar alr ve oyuncu "Gryorum, gryorum!" der. kan bandaja hi dikkat ettiniz mi bilmiyorum. Gzn almas esnasnda, o kadar ciddi bir ameliyattan arta kalan pamuk, yara band, gazl bez gibi bir ey gze arpmaz. Bir tentrdiyot izi bile yoktur. Sadece kafann etrafna, olduka uzun, beyaz bir bez defalarca dolanmtr. Sanki bu, doktorlarn bir oyunudur: "Srpriiz, aslnda bir hafta nce iyiletiniz, ama biz kafanza araf kesip doladk, byle ar ar anca daha elenceli oluyor!" veya "Srpriz partii, iyi ki doooduuun, kr jn!" diyeceklerdir. l yi grmek ok nemli, insanlar bunun iin nelere katlanyorlar. Mesela lensi kim icat etmi acaba?
Bence ayn zamanda pazarlama konusunda bir dehayd. Fikrini nasl satabildi ki? "Biliyorsunuz, gzlkler buruna falan arlk yapar, zordur. imdi, harika bir ey buldum,
gzlkleri atyoruz, onun yerine, gzlk camn gzn iine sokuyoruz! Tabii zel sular falan da var, biraz bakm isteyen bir ey. Hatta mikrop kaparsa, kr bile olabilirsiniz, dikkat etmek lazm. Nasl? Yine de sper fikir deil mi? Carn gzne sokuyorsun! Bence ok tutacak." Helal olsun gerekten! 165 169 Genler ve hep gen kalanlar! 29 yam, 30 yama balayan gece, gerei anladm! Sekiz ay nceydi, Ayptr sylemesi, yabanc bir lkede tatildeydik. Otel odasnda hazrlanrken, 30 ya kutlamalarm iin son derece hevesliydim. 40'larm yeni 30'lar, 30'larmsa yeni 20'ler olduunu iddia eden birok Sex and the City blm izlemitim. (nsan bir televizyonda grdne, bir de inanmak istediine inanyor.) Bu savda doruluk pay vard aslnda. oumuz, artk 20'le-rinde "teenager" hayat yayor, 30'larmda adam gibi bir ie balayp evleniyor, ancak 40'larnda kk ocuklara sahip, daha iyi para kazanan, birazck olgunlam insanlar haline geliyorduk. Anne babalarmzdan 10 yl daha ge geliiyorduk yani. Bizim zamanmzda byle miydi,.. Dolaysyla ben de o gece, hesaba gre, 20'li yalarmn ba770 lamasn kutluyordum. Sa modelim, dar blucinim ve ruh halim de "Ta atlasa 23, 24" diyordu ki... Televizyonda Duran Duran konseri balad! 80'lerin Beatles'yd Duran Duran grubu. Lisede hepimiz fanatikleriydik. Arada srada birimizin evinde toplanp cips yenen, Duran Duran plaklar (Genler iin not: Plak 80'li yllarn CD'sidir. CD'den daha byktr. Pikap denen aletlerde alnr...di!) dinlenip,
videodan konser izlenen partiler verirdik. te o partilerde seyrettiimiz konserler, Madison Square Gar-den gibi dev meknlarda yaplr, punk sal kzlar, metal bilek-likli, boyunlarnda zincirler olan olanlar, lk la, korumalar atlatp grup elemanlarnn zerine saldrr, aylr, baylr, birbirlerini ezerlerdi. Grubun o zaman 20'li yalarda olan birbirinden ssl ve yakkl elemanlar, konser bitiminde, bu kendini kaybetmi genler kalabaln zapteden polis emberi sayesinde arabalara ulaabilirlerdi. Hey gidi hey... 30. yam kutladm gece televizyonda seyrettiim konser ise yeniydi. Duran Duran'n, gruptan ayrlmayan elemanlar bir araya gelmi, eski arklarm sylyorlard. En iyi durumdaki eleman, solist Simon le Bn, orta yal bir adam olmutu. Geri kalan yelerin durumunu anlatmaya yreim dayanmaz. Ama bam telime basan onlar olmad. Kamera Duran Duran'dan kopup seyircilere dnd bir ara. Madison Square Garden yine doluydu. Ama o lgn genlerin yerinde yeller esiyordu! Onlarn yerine 30'larn ortalarnda, hatta 40'larnda, stleri balan dzgn, ayakta, sakin sakin konseri seyreden, sevgilisine/eine sarlm, mzikle hafife sallanan seyirciler vard. Kimdi bu moruklar?! Duran Duran hayranlar neredeydi? Ve gerek beni sarst: BU SAKN NSANLAR, O MANYAK GENLERD ZATEN! Birdenbire 30. ya kutlamalarm o kadar da elenceli gelmemeye balad. O bar senin, bu kulp benim gezmek yerine, iyi bir akam yemeinde karar kldk. 30 ya eii 30 ilgin bir yatr. Bence fizyolojik deil, daha ok kullandmz desimal sistemin sonucu olarak, 29'dan ok farkldr. Kozmetikiler "Bu kreme 30 yanda balayn," derler mesela. 29 ok erken, 31 ok ge olacakm gibi. Baz kadnlarn 3 O'dan nce evlenmek gibi bir derdi vardr.
ilanlarnda "En az 30 yanda olmak" gibi bir zellik aranr. 9 modunda 30 ya hibir ey ifade etmez ama. nemli olan yalar 27, 36, 45, 54 diye gider. Yani eer 9 temelli bir matematiksel sistem kullanyor olsaydk, bu yazy 6 sene sonra yazyor olacaktm! 30, 34, 43 deildir bir eik atladnz gsteren. Bymenin baka iaretleri vardr. Yklmyorum, ayaktaym! 30. yam idrak etmeden be ay nce. Popler kulplerden birinde, baka birinin doum gnndeyim. Bangr bangr mzik, herkes dans ediyor, gz gz grmyor. Sam bam, blucinim, her ey yerli yerinde. Hatta yeni tantm bir gen kadn "Evli olmak iin ok gen deil misiniz?" gibi bir soru sorup minnettarlm kazanm. 777 Kardan bizim dergilerde alan niversite rencisi, stajyer gen kzlarmzdan biri geldi ve bana yle dedi: "Glse, yklyorsun!" "Yapma yahu?" "Hem de nasl!" Sonra glerek, "Buras patlyor," deyip, basp gitti, pistte dans etmeye balad. Dnmeye baladm: Ben bir tane votka-portakal itim. Neden yklaym ki? Demin kalabalkta biri arpt, sendeledim, onu mu grd acaba? Sigara dumanndan gzlerim kzarm olabilir mi? Herkes beni sarho mu zannediyor imdi? Ayrca buras niye patlyor? Ertesi gn daha ok "partileyen", benden gen olmasalar da "hep gen kalan" arkadalarmdan gerei rendim: "Yklyorsun" demek; gen argosuyla "ok ho grnyorsun" manasna geliyormu. "Patlamak" da, "Burada mzik iyi, ok kalabalk, ok elenceli, herkesin kafas kyak, coulmu" gibi bir ey demek oluyormu. Diyeceim o ki, saylar deil nemli olan. Artk ilk genlik yllarnz terk ediyor olduunuzun daha belirleyici bir iareti vardr: Gen argosunu anlamamak. Genlerle iletiimin bu kadar ok konuulduu bir zamanda, belki dikkate ayan bir tespitimdir! ,.-'
DSKODA MATNE! Genlik greceli bir kavramdr. On alt yandayken, 30 yan-daki insanlarn tek aya ukurda gibi gelirdi bana. imdi de, daha gen olduum yllarda aklmn banda olmadn dnyorum. O kadar sama sapan eyler hatrlyorum ki. Mesela matine diye bir ey vardr diskolarda, biliyorsunuz, gen-ler iin. nsan gndz diskoya gider mi?! Darda gne parlyor, akhava, sen kapkaranlk bir yerde, te-pende yanar dner top, bangr bangr mzik, arkadalarnla kola iip etrafa bakyorsun! Hayr etraftakiler de senden farkl deil ki. Sonra da "Ay cumartesi sper elendik!" Tam bir felakettir. Kzlar makyaj yapar, yakmaz, erkeklerin okul kravatlar bir trl yerinde durmaz, hep yamuk yumuk. retmenlerle sa, ba, trnak, etek boyu kavgas... Odaya kapanmalar, gnlk tutmalar. Dinlediin mzikler ayr rezalet. Genliin ve ergenliin en gzel taraf olduka abuk bitmesi-dir! dr. APARTMANSAL BELRTLER! 40, 50, 60 yana gelmek hibir ey ifade etmez. Bir insann yalanmaya baladn gsteren baka belirtiler varBir tanesi apartman hayatyla ilgilidir. Apartmanda yaayan insanlar kabaca iki gruba ayrabiliriz: "Grlt yapanlar" ve "Grltden ikyet edenler!" Genken hep grlt yapan tarafsnzdr. Mzii sonuna kadar aarsnz, evde zp zp zplarsnz, parti verirsiniz. Eer bunu yapanlardan ikyet etmiyor, hatta st katta alan mzie tempo tutuyor veya kp partiye katlyorsanz, hl ayn gruptasnz demektir. Endieye gerek yok.
Ne zaman ki kendinizi bir sprge sapyla tavana vururken veya stnzde sabahlk ve kzgn bir ifadeyle komunun zilini alarken buldunuz, anlayn ki, teki gruba, ikyeti yallar tarafna gemisiniz. Artk krklk kremi kullanmaya ve emeklilik dnemini planlamaya balayabilirsiniz. Pencerenin nnde oturup, sokakta oynayan ocuklara barma174 ya baladnzda ise, bilin ki her trl uzun vade plan ve krklk kremi iin artk ok getir... NEDR? insann yalandn anlamasnn, burumak, krmak, salkta bozukluklar gibi iaretlerden ok daha belirgin, enteresan belirtileri vardr. Bunlarn nde gelenlerinden biri ikyet etmektir. Aslnda yalanmann nfus kd yayla hi alakas yoktur. Mesela, eer ruhen yalandysanz, ister 35 yanda olun ister 85, hava hibir mevsimde asla sizin istediiniz gibi deildir. -Ay, hava da ok scak. -Ay, hava da ok souk. der durursunuz. Hibir ey olmasa, lk bir bahar havasna, "Ay, hava da bir garip!" denir. Baka ikyetler de olabilir tabii: "Ay ge kaldk, ay ok erken geldik"; "Ofis de ok grltl bugn, ofis de ok sessiz bugn"; "Bu ev de ok kk, bu evde ok byk"; "Televizyonda da hibir ey yok, televizyonda da bir sr program var ayn saatte, insan hangisini seyredecek?" eklinde, gn-lk hayatn her detayn ikyet mevzuu haline getirdiyseniz, niversite yllarnda da olsanz, gznz topraa bakyor demektir. Ya bu huyunuzdan vazgein ya da vasiyet yazmaya balayn. GZELLK GECDR, AMA HERKESE BULAMAZ! 177 Sayn jri yeleri...
l Yarmalarda jrinin ii kzlardan daha zordur. Kzlarn kendilerini gstermek iin drt anslar vardr: ilk gei, kyafetli gei, soru cevap blm, mayolu gei. Birini batrsalar, tekini kurtarabilirler. Oysa jri yesinin 15 dakikalk hreti sadece 30 saniye srer. Uzun zamandr beklediim teklifi aldm: Bir yemek yarmasnda jri yesi olacam! Trkiye'nin nemli gurneleri ve bir de (nedense) ben, oturup, birbirinden iddial yemekleri tadp not vereceiz. "Hmm, evvveeet. Doygun bir tat. Trk motifleri de var. Bir yandan da gerek bir 'nouvelle cuisine' rnei." 228. Hem hapur hupur attrp hem ukalalk edeceiz yani. kisini de severim! "Jri yesi olur musunuz?" dediklerinde nce korktum. Ksa bir sre nce bir mankenlik yarmasnda jri yelii yapmhm var. Kazk bir i. O tr bir yarma zannettim. "Bu yarmalara katlan gen kzlarn Barbi olmak yerine, ya itibaryla, evde Barbi oynuyor olmalar gerekmez mi?" tartmasyla ilgili bir zorluktan bahsetmiyorum. ok gen yata almaya balamak herkesi vaktinden abuk olgunlatm ve ideal bir durum deildir. Ama zellikle Trkiye'de, ocuklara yaptrlan baz ilerin mankenlikten daha zevksiz olduu kansndaym. Oto tamiri, hal dokuma, sokakta simit/selpak satma, ayakkab boyama gibi uralar, inann, kameraya bakarak glmsemek ve podyumda yrmekten daha zordur. Ayrca, modellik yapmak yerine, mesela, gnde 12 saat hal dokumay 'tercih eden' bir kzmzn kazancnn da 20'ye l orannda daha dk olduunu hesaplayabiliyorum. Ama problem u:
Bu yarmalarda "En gzel kz" seiyorsunuz. Bu ne demek? "Geri kalanlar irkin. Bambaka hayaller kurmaya balamak, ya da bunalm geirmek zere evlerine gidebilirler!" Yine de kabul ettim. Jri selamn atlatrsan getin! Elbette, bir byk otelin salonunda toplandk. Bir masaya dizildik. Karmzda uzunlamasna podyum. ki yannda seyirciler oturmu. Podyum karanlk, ama ne hikmetse jriye spotlar tutulmu. Dolaysyla herkes bize bakyor! l Yarm saat kadar kh srtp kh aramzda konuuyor gibi yaparak, ve de utantan lerek ylece bekledik. Bu esnada, seyirciler bize puan vermek iin bol bol vakit buldular. Ford Model Ajans'nn Amerikal temsilcisinin makyaj iyiydi. Moda fotorafs Hasan Hseyin'in salar ve Yldrm Mayruk'un ceketi de fena puan almamtr zannediyorum. Ben dore ayakkablarma gveniyordum, ama ne yazk ki ayaklarm masann altnda kald. Kendimizi mayolu gei iin hazr hissetmeye balamken, klar karard ve sunucu sahneye kt. Yarmalarda jrinin ii kzlardan daha zordur. Kzlarn kendilerini gstermek iin drt anslar vardr: lk gei, kyafetli gei, soru cevap blm, mayolu gei. Birini batrsalar, tekini kurtarabilirler. Oysa jri yesinin 15 dakikalk hreti sadece 30 saniye srer: "Bay/Bayan Falan Femekan, Carcurt kurumunun bilmenne 2. bakan," dendiinde, ne ok ge, ne ok erken, doru zamanlamayla hafife dorulmanz, seyirciye (ne sa, ne sol sray unutmadan) banz belli belirsiz eerek selam vermeniz, bu esnada ok ylmadan zarife glmsemeniz, daha da nemlisi asla objektiflere bakmamanz, bir de ii uzatmamanz, ama ok da ksa kesmemeniz gerekmektedir. Kk bir hata sizi bitirebilir! Diyelim ki isminizin okunmas bitmeden aceleyle ayaa kalktnz... Bunu hissettiiniz iin utanp aceleyle hemen oturmay planlarken, yznzdeki glmseme yerini endieli bir panik ifadesine brakt.
stelik erken oturduunuz iin, sunucunun isim okuma ritmini bozdunuz. Jri iindeki arlnz bitti demektir. Sizin verdiiniz puana puan denir mi artk?! Ya yarmay televizyondan seyreden arkadalarnz? "Ay, nasl heyecanlydn, hop oturdun, hop kalktn, GL GL LDK!" 122 DP On yl bunu dinlersiniz! Bunlar dnerek ismimin okunmasn bekledim ve mteakip saniyelerde dikkat kesilerek her eyi drt drtlk yaptm. Sandalyeden dorulu as ve ykseklii, zamanlama, ba hareketleri kusursuzdu. Yalnz kendimi kasmaktan, yzmde, glmseme yerine "Iy, nereden geldim buraya!" eklinde bir ifade belirmi olabilir. Kzlarn geii balad. Milli kozmetik! ISO. tiraf etmeliyim ki, mankenlik ve fotomodellie en uygun rk
olduumuzu dnmyorum. Ancak 1942 ylnda "Btn gzellik, makiyaj, ve zarafet meselelerinin cevabn veren kitap" olarak tanmlad "Gzel Kadn" adl esere imza atm Cemil Cahit Cem'e de u hususta katlyorum: "Trk kadnlarnn bacaklar, daima, Avrupahlarmkine nispetle gzel olmu, hele ayaklarysa birok Avrupal seyyahlarn hayretlerini celbedecek kadar ufak ve zarif kalmtr. Bu, bizim asil rkmzn kre deer bir hususiyetidir!" Aln size "milli kozmetik!" Yazar unu da belirtmeden geemiyor: "Bugnn ayak ve bacak hatalarnn mhim ve belli bal bir sebebi, dmdz asfalt caddelerdir. B suretle, ayaklar yerin intizamszlna uyarak hisle-i'ile basacaklar yerde, hep ayni ekilde basmaktadrlar. Binaenaleyh, ekseri caddelerimizin Avrupanmkiler kadar muntazam olmaym, biraz da ho nazarlarla karlamalyz!" Caddeler 2002 itibariyle hl engebeli olduundan mdr nedir, bizim kzlarn ayaklan, bacaklar gerekten gzel.
Fakat yryler iler acs. Mankenlik kursuna gitmi bir ikisi dnda, zplaya zplaya yryenler mi istersiniz, yenge gibi yan yan salnanlar m, heyecandan tek kolunu oynatmay unutup sakat gibi adm atanlar m? Jrinin nne gelip, elini beline koyup, ksa bir sre durup glmsemeye sra gelince iler daha da kart. yle reveranslar var ki, bizim Aye Hanm' aratr. Top model Aye Hanm! Aye Hanm iki yldr bizim evde alyor. 80'li yllarda Bulgaristan'dan g etmi. Dolaysyla Trkesi olduka iyi, ancak arada aksyor ve ne dediini karamyoruz. lk geldiinde, Bulgaristan'da ne i yaptn sorduk. "Mode-lidim" falan gibi bir eyler syledi. 'Herhalde mankenlik yapyordu genliinde,' diye dndk. Neden olmasnd? Aye Hanm l .80 boyunda, gzel yzl bir kadn. Gucci defilesinde deil ama, mesela Olgunlama Enstit-s'nn amatr ekspozisyonlar havasnda bir gsteride veya prova mankeni olarak Aye Hanm' pekl gzmzde canlandrabildik. Veya bir katalog ekiminde: Arkada Sofya manzaras, nde mavi tulumuyla Aye Hanm, elinde tost makinesiyle glmsyor. Biz Bulgaristan'n nl mankeninin, neden bizim evde dolma sararak vakit geirdiini dnrken, gerek ortaya kt: Aye Hanm "modellik" deil, tekstil fabrikasnda "modelistlik" yapmt! Bu haber Aye Hanm'n bizini gzmzdeki eksantrik kiiliinden hibir ey gtrmedi, Ne zaman ki iinde merdiven olan bir eve tandk, Aye Hanm'n yry deiti! Eskiden bezgin bezgin srklenen kadn, "Aye Hamm!" diye arldn duyunca koar adm, boyun dik geliyor, karmzda duruyor. Dizlerini krp reverans yapyor ve "Buyrun efendim!" diyor! 181 182 ngiliz dizileri izgisinde, merdivenin tetikledii bir deiim! O sanki Aye Hanm deil de, bir Mrs. Dashwood. Salona giriyorum, eldivenlerimi karrken, gelip reveransn yapyor.
"Mrs Dashwood," diyorum, "ltfen ktphaneye ay getirin. Ayrca dou kanadndaki yemek odasnn minesini yakn. Erkekler avdan dnmek zeredir. Mutfaa haber verin, bu akam bldrcn yiciiz." Mrs. Dashwood (Jane Austen' saygyla anyoruz!) yine reveransn yapp odadan kyor. Halbuki ben bi kola istemitim! Yarmaya dnersek... Mayolu gei, tuvaletler vs. Jri yeliinin son anlar manevi bir ikence oldu. Onlarca gen kz gznzn iine bakyor. imizi abucak bitirip, nde kz sevin, arkadaki dierleri hayal krkl gzyalar dkerken, sessizce daldk. Patlcanl brein bozulmas, marine edilmi levrein depresyon geirmesi gibi bir ihtimal yok. Onun iin yemek yarmasnn jri yeliini iple ekiyorum... irkin kadn yoktur! Bakm yaptrmam kadn vardr. Ancak bu kozmetik ileri o kadar kart ki, neyin neye yaradn renmeye ahmaktan-sa, irkin kalmak tercih edilebilir. Temel'e sormular "Gzel mi olmak istersin, aptal m?" diye. O da "Gzellik geicidir," demi! Onun gibi. Son zamanlarda kafam tamamen karm durumda. Yllarca Bazaar dergisini kardm. Bakmd, kozmetikti mevzularnda bir eyler renmi olmam gerekir, deil mi? Zaten problem de tam anlamyla bu. Yarm yamalak bilgi! Cildi nemlendireceksin, temiz tutacaksn. Bunlar herkes bilir. Ama ya vitamin konusu? Cilt vitaminsiz kalmamal. Bu arada alfahidroksi asitlerle vitamini birlikte kullanrsan cilt tahri olabilir. Gz evresiyle dudak evresi de ayr bir konu. Serbest radikallerden korumak iin zel kremler var. Kolajenin cilt altna enjekte edilmedike, krem halde etkisi yokmu. Her ey aslnda Q10 denen maddede bitiyormu. Boyun olay bambaka. Eller, kollar, sellit vs. hususlarndan bahsetmiyorum bile!
Srsek srsek, ne srsek? Eer yirmili yalarnz bitirdiyseniz, yallk balangc belirtiler balasa da balamasa da, kozmetik konusuna derinlemesine eilmekte yarar var. nlem asndan. Ama bu da grnd kadar basit deil. Televizyonda yeni kan bakm kremlerinin reklamlarn seyrediyorum: "te, svire bilmemne laboratuvarlarnda retilen formle sahip krem. 15 gnde mucizeyi greceksiniz. nk bu krem hem alfahidroksi asitler hem de glikan ieriyor. kisi bir arada." Hay Allah. Ben bunlar hep ayr ayr alrdm. Onun iin iimde byle bir, ne bileyim, eksiklik hissettim hep! Ayrca Glikan kim? Saylonlularn lideri mi? are yok. Oturup okuyacaksnz. Moda dergisi, ansiklopediler, tbbi dergiler, varsa eer yle bir ey "Dermatologun Sesi" gazetesi, ne bulursanz! Ya da ii profesyonellere brakacaksnz. Bu amala, Nianta'nda yeni alan, Motus (isminden de anlald gibi ok haval, ok k) spor ve bakm merkezindeyim. "Size prenses bakm yapacaz," diyorlar. 181 Heyecan iindeyim. New age mzikler eliinde, k bir odada, etrafta dii aletlerine benzeyen aletler, ortalarnda da bornozlarn, havlularn, altnda ben! Kremler srlyor srlyor, siliniyor. Masajlar yaplyor, yine kremler srlyor. Uyudum uyuyacam. Derken bir uzman sorusu aklma geliyor: "Sizce cildim nasl? nce kracak m, sarkacak m?" diye her gen kadnn aklnda olan, ama kolay kolay dillendirilmeyen soruyu soruyorum! Gzellik uzmanm "Hibir ey olmayacak!" diye fsldyor... O bir melek! Ben de prensesim zaten! imdi elektrik veriyoruz! Neden sonra, elime, etrafna slak havlu sarlm bir kablo tututuruyor: -Glse Hanm, ben syleyene kadar bunu elinizden brakmayn.
-Neden? Elektrik mi vereceksiniz? Aha aha aha. -Evet, hafif bir akm vereceiz! Ne? Nasl ya? -Yznze saf oksijen sryorum. Elimdeki metal aletle yznzde gezinip, cildinize vcudunuzda olan, dz bir akm vereceim. Bylece oksijen, cildinize ileyecek. Niye byle eyler hep benim bama gelir ki? Otur evinde, nemlendiricini sr, kitabn oku. Al sana prenses bakm! Elimdeki utan da minik minik ine batmalar balad m sana! -Benim elime ineler batyor. Ka volt bu elektrik? -Gayet normal. Bu etki ettiini gsterir. Ktrm kalaym da gr! Ondan sonra cildin gzelmi, ne ie yarar. Elektrik faslndan sonra, bu defa di oyma aletlerinin vzr vzr iren sesine sahip baka bir metal ula, farkl bir bakm daha yaplyor yzme. Artk altk ya, kuzu gibi yatyorum! Ben aslnda skandinavm! Ardndan yine kremler, yine masajlar. kta muhallebi kvammdaydm. Aynaya bile bakmadm. Kapda bir arkadamla karlatm. Hobe bitince yle dedi: "Kendini yorma, git eve uyu!" Anlam vcrcmeyip yoluma devam ettim. Bir orapya girdim, alveri yapyorum, sat eleman bir sre hibir ey aktrmayp, sonra aniden kafasn kaldrp bana yle dedi: -Siz hasta msnz? -Yoo. -Hayr, bembeyazsnz da. Ekranda daha ey duruyordunuz. Aynaya bakmamla yerimden sradm! Karmda benim Norveli versiyonum duruyordu! Elektrikti, kremdi derken, yazdan beri biriktirdiim, sonra Ma-uritius'a gidip zenle cila ektiim, dokunmaya kyamadm tm gne yanm silinmiti. Derimi ka kat soyduklarm
biliniyorum ama, bebekliimden beri bu kadar beyaz olmamtm! Yalnz hakkn vermek lazm. O gn bugndr cildimden pek memnunum, pek iltifat aldm. Diyeceim odur ki, ya kendinle fazla uramayacaksn, ya da uzmanndan tavsiye alacaksn. Demek ben elektrik akmndan ikyet ederken, o esnada epidermis tabakas bayram ediyormu. Ben atalarmn arasnda bir skandinav olup olmadm merak ederken, meer ko-lajenler Q10'larla el ele vermi, karnaval dzenlemiler! Glikanlar bilmiyorum, onlardan haber kmad... 185 EkRAN GZELLER Reklam kzlar. Top modeller. Dergilerdeki mankenler... stediinizi giyin, saatlerce makyaj yapn. Asla onlar gibi grne-mezsiniz. Bir kere onlar kapdan ieri girdiklerinde, hafif bir rzgr eser ve salar uuur. Onlar topuklu ayakkablarn zerinde yaylanarak ve yava ekim yrrler. Siz yapabilir misiniz? Onlar, durup dururken dudaklarn ne doru uzatrlar, kafalarn arkaya atarak ve azlarn aarak kahkaha atarlar, parmaklarn M. azlarna gtrp (nedense) trnaklarn srrlar. Siz bunlar yapsanz deli derler. Onlar yapnca herkes hayran hayran seyreder. ok gzeldirler. Krklklar, sivilceleri, sellitleri yoktur. Gzlerinin beyaz bembeyazdr, dudaklar ekillidir, salarnda krk bile yoktur. nk yzleri ve vcutlar, bilgisayarda, eitli rtu programlaryla, tarafmzdan dzeltilir! Yllarca moda dergisi kardm, bana inann. Ve bu kzlar, yle gzel, yle mkemmel grnrler ki, dier kadnlar, yani odaya girince salar uumayanlar, onlardan iin iin nefret eder! REJMN YZ!
Biraz kilolu olmak zengin gsterir! Hayr. Yalan. Sadece iman gsterir. imanlk greceli bir kavramdr. "" ;/
Bir grup "zengin gsteren" kadnn arasnda, mesela, 80 kiloy-sanz, "Ayol inceciksin, artist gibisin, balk etisin!" denir. Siz de inanrsnz. Sunu kabul etmek lazmdr: Kimse kimseye "imansn" demez. "iman mym?" sorusuna, "Samalama yahu!" veya, i i "Olur mu canm, sen incesin!" yerme , . "E yani..." veya
Zaten ben ok zayf sevmiyorum, ne o mankenler yle!" ce-
vab verildiinde, anlayn ki, ilk pazartesi rejime girmelisiniz! Pazartesi uluslararas rejime balama gndr. Pazar gn ba-lanamaz mesela, nedense! Yalnz unu da unutmayn: imanlar her istediklerini yiyebilirler, yzleri daha gergin ve parlak, elleri daha kemiksiz, daha gzel olur. Kalabalk sokakta biri arpnca, yere dp yaralanmazlar! 187 Bazen ani rejim haberleriyle lke sarslr: s "Ekmek imanlatmtyormu,"
Eee, btn o ekmeksiz yllarn hesabn kim verecek? "zm imanlatyormu." E hani meyve yiyin dediydiniz? O tek bana imanlatmaz, ama bununla birlikte yiyince ok kt. tekini piirmeden yersen iyi, piirirsen iindeki eker ortaya kyor, falan, bir sr laf... Tp AiDS'e ve kansere are bulmak zere, ama hl neyin imanlatp neyin zayflatt tam olarak belirginlemi deil! Bence bir grup iman doktor arada kp kafa kartryorlar. "zm yiyin zm, hohoho. Hay Allah, zm imanlatyormu, yeni bulduk! Gs kanserini
zmek zereyiz ama, zmn kalorisini hesaplayamyoruz, hahhahahayt!" iman diyetisyenlere gvenmeyin! kBRT KUTUSU BYkLNDE DENZANASI! Bana kalrsa bir insann ekebilecei en ac yoksunluk, yeme imeyle ilgili olanlardr. Dolaysyla rejim denen ey de, insann kendi kendine yapabilecei en byk ikencedir. 188 Ayn muamele, size herhangi bir otorite tarafndan yaplsa, i, insan haklan mahkemesine, servet tazminatlara kadar gider! Dnsenize, hafta her gn sadece lahana orbas! Veya iki hafta sadece tereyal ekmek! U gn sadece meyve suyu ve ekersiz ay, kahve! Bir de bu vardr rejimlerde: istediiniz kadar ay, bitki ay. Ay ne gzel, 40-50 bardak ierim artk, ne zgrlk! Veya snrsz marul. Yaasn, artk bu rejimle yasz tuzsuz marullara istediim gibi saldrabilirim. Ne zgrlk ne zgrlk! Rejim yapan insanlar yaz mevsiminde de karpuz yemenin ucu-n karrlar. nk karpuz aslnda kat bir yiyecek gibi grnmesine ramen bir yerde svdr. Mesela gnete brakldnda kuruyup tamamen yok olabilir. Yani denizanas gibidir. Byle bakldnda denizanasnn yenemedii iin diyet merakllar asndan byk bir kayp olduunu da syleyebiliriz. Ama emin deilim, rejimlerde, yaknda yasz tuzsuz snrsz denizanas da nerilebilir. Maksat ikence olsun. GZELLEYOR MUYUZ? Evrim teorisini doru kabul edersek, uzunluk ksalk gibi zellikler, ihtiyatan domu. Yani, daha uzun aalardan meyve toplayarak yaamak zorunda olan veya vahi hayvanlardan kamak iin daha ok koan rklar, daha uzun boylu oldu. .
Peki bizim evrime ne gibi katklarmz olacak? Bilgisayarda daha hzl yazabilmek iin incelmi ve yeni kaslar yapm iaret ve orta parmaklar. Cep telefonu iin, iyice gelimi, dolaysyla 20 santime uzam ba parmaklar. Artk avlanmadmz, kouturmadmz iin incelm kollar bacaklar. Solaryumlar ve ozonsuz gne yznden, ko-yulam, pul pul olmu bir cilt. Fastfood'dan imi gbek. Televizyon seyretmekten dev gibi olmu gzler... Farkna vardnz m bilmiyorum ama, ET'ye dnyoruz, bir-ka yzyl kald! 189 Iklar, mzik, sahne! yle bir y er, yle bir i, yle bir ortam bulun ki kendinize, o sizin sahneniz olsun. sminizi tepeye yazdrmay unutmayn! raan'daki Q Club'a, son zamanlarn bombas Nez'i seyretmeye gittik. Genellikle "Trk Madonnas", "Trk suisi" gibi benzetmeler sinirime dokunur. Ama Nez iin sylenen, "Trk Shakira's" szne pek bir diyeceim yok. Nez gerekten baarl. arks, dans, zellikle de sahneye hakimiyeti. "Sahnesi iyi" derler ya... yle bir sanat. Enerjik, seksi... O mekna, klarn altna ok yakyor. Cici kz, PJ Harvey! Bir arkadam, Atlanta'da okurken, geen yaz lkemizde de sahneye kan, nl ngiliz rock arkcs PJ Harvey, ehre, konsere geliyor. Bir ekilde ahbap oluyorlar ve PJ'i birka gn ehirde gezdirme grevi, bizimkinde kalyor. 'Kendi halinde, ufak tefek, sessiz bir kzcaz,' diye dnyor arkadam, aknlklar iinde. Hafif utanga, hatta skc biri. O ak sak, lk la arklar yazan ve syleyen bu mu? Derken, nc gnn gecesi, artk "arkada" olduu PJ Har-194. vey sahneye kyor. Ve kyamet kopuyor.
O sessiz, ufak tefek, silik kz sahnede bambaka birine, bir eye, bir canavara dnyor! lklar atyor, yerlerde srnyor, meydan okuyor... Seks, skandal, isyan, rock'n roll, PJ'in 1.55'lik, ama sahnede, sanki 5-10 metreyi bulan gvdesinde boyutlu hale geliyor! Kadn, sahnede, yani kendi mekannda, devleiyor ve yz binleri ayaa kaldryor... Kk dev kadn Aklma Annette Insdorf geldi. Columbia'da, beni en ok etkileyen sinema hocalarndan biriydi. Uluslararas n olan, ok nemli bir film tarihisi ve eletirmen Annette Insdorf... Bu 50 yalarndaki kadn, okulun koridorlarnda yle bir yrrd ki, herkes il yavrusu gibi dalp duvarlara yaslanarak yol verirdi. Btn erkek rencilerle gayet iveli konuur, kz rencilere o kadar da baylmazd! Ders anlattnda aznn iine bakarak dinlerdik. ok zekiydi, ok elenceliydi. Uzmanlk alan, sinemada Musevi soykrmnn konu edildii filmlerdi. Dnyada bu konuda otorite kabul edilen Insdorf'un, annesi, Auschwitz'de sa kalmay baaran ender Yahudilerdendi. "Herhalde gzellii sayesinde kurtuldu, krabilir..." diye anlatrd. 'Belli, Annette de ok gzel' diye dnrdk. Hepimiz hayrandk. Rengrenk giyinir, boynuna akla hayale gelmedik earplar balar, harika glmser, ok seksi yrrd. nl Fransz ynetmen Franois Truffaut hakknda yazlm en iyi kitaplardan birinin yazaryd Annette. Hatta uzun zaman birlikte olmular, denirdi. Truffaut, baz filmlerindeki kadn karakterleri, Annette'den esinlenerek yaratm, dedikodusu da vard. Odasna heyecanlanarak girilen tek profesrd. Columbia niversitesi, Sanat Okulu binasnn yldzyd. Bir gn Annette'i ilk defa okul dnda grdk. Snf arkadalarmla, okula yakn bir kafenin yola bakan masasnda oturuyorduk. nmzden Annette yrd, bizi fark etmeden kar kaldrma geti ve manavdan alveri yapmaya balad.
"Aa, bakn Annette," dedim. Bir gariplik vard, ama ne? Derken iimizden biri, ayn anda dndmz eyi syleyiverdi: "ANNETTE CCE!" Nasl da imdiye kadar fark etmemitik! Annette'in bir vcut zr vard. Boyu normalden ok ksa, srt kambur, kafas vcuduna gre ok bykt. Sokaktan geen insanlar, hatta Japonlar bile, yannda dev gibi kalyordu. Kocaman salar, rengrenk tuhaf grnml giysileriyle Annette ok zavall grnyor, hatta biraz deliye benziyordu. Sokaktan geenler, onu fark etmeyip arpp duruyorlard. Annette, okuldaki enerjisine hi uymayan, yorgun, ackl bir yzle, bir elma, bir muz ald ve kese kadyla yoluna devam etti. Kafede ylece donduk kaldk... O sokaklar Annette'in "sahnesi" deildi. Yabanc yerlerdi. Film okulunun koridorlar, krss, Truffaut'nun resimlerinin ssledii odas olmaynca, gerek rlplak ortaya kyordu. "Ta yerinde ardr," derler ya... Sahneni bulduysan, orada kal! Gecen yaz, Cannes Film Festivali srasnda bir partide, Annetl y f) te'e rastladm. Krmz bir tuvalet giymiti. Yannda 30'larnda olduunu tahmin ettiim sevgilisi, etrafnda aznn iine bakan bir sr filmci vard. Bir sre lafladk. Annette, sevgilisinin ve dostlarnn emberi iinde, festivaldeki kt filmlerle dalga geerken, sanki yine kendi sahnesindeydi! Iklar sayordu ve 1.30'Iuk boyuyla ok gzeldi! Hayatta hepimizin ait olduu meknlar var.
Bydmz, ldadmz yerler, odalar, ofisler, dkknlar, snflar, sokaklar, bize ait "sahneler". Nez, PJ Harvey, Annette Insdorf, kendilerininkini bulmular. Umarm siz de bulmusunuzdur... 10 Derste, canl yaynda yaplmamas gerekenler! Kendinizi kasmayn, ok rahat da brakmayn. Cevap verirken acele etmeyin, bir de elinizdeki ktla origami yapmayn. Benim gibi spastik grnmeyin yani! Sevgili okuyucularm, Henz iei burnunda bir televizyoncu olarak, televizyonda program yapmann en zor taraflarn aklyorum: 1. Sokakta, restoranda, dkknlarda sizi tanyan insanlarn tepkilerine uygun cevap verme mecburiyeti: -Biz sizin byk hayrannzz, siz eysiniz, ey... Program da neydi? eydi deil mi? Neydi ayol? Ay siz birisisiniz, kimsiniz?! -Birse (!) Hanm, ben reklamc olmak istiyorum, ne tlersiniz? Sizin evreniz vardr, ben metin yazan olmak istiyorum, Coca Cola iin mthi bir fikrim var. Anlataym... (3-5 dakika) Bir elimden tutan olsa... Mesela siz? -Niye hep siyah beyaz giyiyorsunuz? Niye daha ak giyinmiyorsunuz? Niye etek giymiyorsunuz? Niye ekranda yal gsteriyorsunuz? Niye iki hafta st ste ayn ayakkaby giydiniz? Niye... -O anlattklarnz siz yazmyorsunuz deil mi? Yok canm. Hayatta inanmam. Hadi hadi! Olamaz ki? Kim yazyor gerekten? Yok canm. 2. Birtakm televizyon programlarna konuk olarak arlmaya balamak. Azck tanndk ya... Bu tabii, daha zor bir durum. Benim gibi, hafif mahcup biri iin, zaten "Haydi, hoppa, hep birlikte" denir denmez otomatikman parmak krdatlan, sanatyla yan yana geilip ev dekorunda gbek atlan, dn salonu tadnda programlar lmden beter!
797 Btn nllerin isminin basma "Sevgili" koyup dedikodularnn yapld, "seviyeli" ilikiler yaayan ve "artk sadece iiyle gndemde olmak isteyen" hretlerin geyik yapt bir durumda da benim yerim yok. Aslnda elenceli olabilir, ama yllarca dalga gemiiz, ein dostun gznde ne duruma deriz? Ayrca onlar da beni ne yapsn? Dedikodu basn iin bir hiim! Atlanan zplanan yarmalar da hemen reddediyorum. Sporun s'siyle ilgisi olmayan, ancak her trl yarma ve oyunda (Adam asma olabilir, tabu olabilir, sessiz film olabilir) benliini 128. diye... E geriye ne kald? Sakin sohbet programlar ve mzik televizyonlar. Ve bir mzik televizyonu, Number One TV, beni konuk olarak arnca kalkp gittim. Mzik televizyonlarnda ilk kez! Daha dorusu yle oldu: Son derece ciddi sesli Reyhan Hanm beni arad, davet etti ve "Ee, imdi bunu genler seyrediyor deil mi, 'gen ii' bir eyler giymek lazm, yle 'sipor' kyafetler, hehehe" gibi sohbeti sulandrma abalarm pskrterek, i toplants tarihi kararlatrr gibi gne karar verdik. Telefonu "Canl yayn, biliyorsunuz tabii!" deyip kapatve-rince, ald beni bir dnce! Canl yayn ne demek? En kk bir dil srmesi, bir salak lakrd, "maksadn am" (ne demekse) bir sz, annda Edirne'den Kars'a (!), 70 milyona (!) ulayor... Neyse ki Number One TV, "dermiim free" diyebileceimiz bir mzik kanal. Yani parma kamera araclyla seyircinin gzne gzne sokmak, VJ'lerin o gnk sa modelleri konusunda "Nas olma? Yaaaa, yalancaaa, gzaaaal" diye kameramanlarla dakikalarca sohbet etmesi, iir okumak, "Sevgili Sezen", "deermiim", ak konusunda tler yok! garip bir hrs kaplayan ben, ilk turda kesin bir yerimi sakatlarm
Bunlara da gvenerek "Ya herr, ya merr" deyip, "gen ii" beyaz kotumu, beyaz tirtm giyip gittim. Tarihi bir gn olacakm meerse o gn! Senegal galibiyetinin zerinden birka saat gemi, Sony Ericsson programnn sunucusu Pnar, Burin ve Yiit'in zerlerinde milli takm formalar var. Ben de koltuun zerindeki minik Trk bayram elime aldm ve program balad. Erkekseniz teker teker gelin! Canl yaynn yle bir zellii var: Hibir soruya verdiiniz cevab sonradan beenmiyorsunuz. -Ne tr mzikler dinlersiniz? - Leonard Cohen'in yeni albmn aldm geen gn, bir de eyy... -Gardrobunuzu anca neler gryorsunuz? -Giysiler. Haaa, ey, daha ok kot mu acaba? Bilmem, daha ok rahat... -Dergilere koyduunuz konulara neye gre karar veriyorsunuz? -Aslnda kafamza gre! Eheheh, yle deil tabii ama... -g.a.g.'daki esprileri nereden buluyorsunuz? -Bilmeni, yle aklma geliyor, gzlem, etraftaki, eyler, kem km... Aslnda sohbet hi fena gemedi. Bu genlik programlar tempolu oluyor, bilirsiniz. Yarm saat boyunca onlar nefes almadan soru sordu, ben de nefesim yettii kadar cevap verdim. 3'e kar l 'dim ne de olsa. Neden sonra, program bitip hepimiz kameraya el sallarken, fark ettim ki, btn sohbet boyunca ayaklar uzatp, koltukta kay-klp, bir taraftan da elimdeki Trk bayrayla origami yapmm! Ben bu sebeple canl yayn gerginliini atp, evde oturur gibi rahat rahat konumuum, ama bayrak yorgun grnyor. imdi bunu seyreden vakti bol bir vatanda, bana kzmasn? Hlya Avar'm ay yldzl balonlarna dnmesin? in yoksa mahkemeyle sununla bununla ura... hret zor i ekerim!
Sen otur efendi gibi dergilerini yap, ne iin vard televiz-yonda!.. TELEVZYONDA GNDZ PROGRAMLARI Bayldm baz televizyon programlan var. Dnyada ei benzeri olmayan karmlar. Hakikaten. Ev dekorunda, genellikle kadn sunucu olur. Konuklardan biri trkc, biri doktor, biri de manken mesela. Yani hem elenelim hem renelim! Ama ikisi tamamen birbirinin iine girmi! Sohbet edilirken, trkcden ark isteniyor. Trkc de kalkp, evin ortasnda, kanepenin nnde playback yapmaya balyor! O da tamam. Ama elencede snr yok! .. Sunucu, mankenle doktoru da kaldrp zorla gbek attryor. nce el falan rparken, bakyorlar bir ev partisi havas, herkes can gnlden figr falan yapmaya balyor. En sonunda ark biti' yor, oturuluyor. imdi byle bir durumda hakikaten bir evdeyseniz ne olur? Oturur, ayn tonda gle oynaya sohbet edersin. Ama byle olmuyor. Az nce lay lay lay diye gbek atm sunucu, oturur oturmaz, birdenbire yle diyor: "Evet doktor bey, barsak dmlenmesi belirtileri nelerdir?!" Haydaaa. "Yahu hani gbek atyorduk, n'oldu? Bir sre hastalklardan bahsediliyor, canl telefonla dert dinleni' yor. Ortalk kasvet, gzleri dolanlar... Sonra yine: "Eh, artk bir ark dinleyelim mi? Ama herkes aya' a hep birlikte, haydi bakalm." Yine gbek havas! Umurlarnda deil. Her ey ok normal! Sakn yanl anlalmasn, ben bu programlardan gzlerimi ala' myorum ve onlar ok beeniyorum!
GSTER DNYASININ OCUKLARI yi ki bir sirkte falan domadm. Dz yolda yrrken den bir insandan, ipin zerinde takla atmasn falan bekleyeceklerdi! Hep zlmmdr sirk ailelerinin ocuklarna. ocuk belki, ne bileyim, mhendis olmak istiyor. Yok, illa ki as-lan terbiye edeceksin! Bu kadar zel yetenek gerektiren ilerde doutan kabiliyetli olma ihtimali ok dk. Bir sr ocuk heba oluyordur. 'Senin olan, bugn gndz vakti, sokmu kafay timsahn azi' na, uyuyordu valla! -Vay kerata, gnderelim unu askere de hanyay konyay anla-sn! Veya -Baba, ablam bugn trapezde, havada ters takla atmadan gsteriyi bitirmi ha.. -Hanm, bu kzdan bir halt olmayacak, evlendirelim bunu! 'Olmaz ayol, ok gen daha. 'O zaman, verelim birinin yanna, ate mate yutsun, evde otur' masn! Halbuki belki kz sper bankac olacak! -Baba, ben bu ylandan korkuyorum. 207 -Salak msn olum sen? Boa ylanndan korkulur mu? Sinirleri bozuk bu ocuun! -Babas, kzma, bu yata olurmu yle garip korkular! ENGELBERT HUMPERDINCk! insan her imknszla, her aresizlie, her dezavantaja karn umudunu kaybetmemeli. Amalar iin savamaya devam etmeli. Akhava Tiyatrosu'na dnyaca nl bir arkc geliyor. Adamn ad Engelbert Humperdinck! imdi Engelbert Humperdinck ismiyle dnyada tannma ihtimali nedir? Yani ka kii ismini hatrlayabilir? Adam yapm, baarm. nl!
Bizde daha az tannan sanatlarn hemen ismini deitirirler. Afilerde grrsnz, Mehtap Gne, Oryantal Vens, falan. Nedense, genellikle de byle gkyz cisimlerinin adlar seilir! Adam bu kural alm, pe atm. "Benim adm bu, beni btn dnya Engelbert Humperdinck olarak tanyacak! Mecburlar kardeim, yle iyi ark syleyeceim ki, o ismi ezberleyecekler!" demi. Yani, sanat bize ne vermek istiyor? Btn imknszlklara ramen vazgemek yok. 202 FLMLER Mafya, talya'ya zg bir eydir. Belki de bu yzden, baka lkelerin, mesela Trklerin mafya tiplemeleri, bana hep biraz yapay gelmitir. zellikle de filmlerde. Mafya dediin spagetti yiyip, Napoli arklar dinlerken, birilerinin lm emrini verir. Sonra da dar kp kznn dnne katlr ve kzyla dans eder. imdi bunlardan hibiri bize uymaz. Mafya babas spagetti yerine, mesela ekmek bana bana menemen veya ince sarlm zeytinyal yaprak dolma yerse, karizma biter. Napoli arklar da dinleyemeyeceini ve kendi yresinin mziklerinin de muhtemelen ya ok oynak ya ok hznl olacan gz nne alrsak... Ayrca, geleneklerimize gre, bizde kzn dnnde dans etmenin gbek atmaya tekabl ettiini de dnrsek... Koskoca mafya babasnn hibir arl kalmaz! Bu yzden Trk film ve dizilerinde, mafya babalan, akrabasz, dnsz bayramsz, koyu gzlkler ve takm elbiselerle, yemek yemeden, mzik dinlemeden, karanlk odalarda, byk koltuklarda ylece oturan insanlar olarak karakterize edilir! O adam, stelik gayet de az konuarak, o karanlk odada, 24 saat yle oturur... Filmde kavgalar dvler olur, aklar yaanr, gece olur, sabah olur, aylar geer, ama mafya babas hl orada,
ayn koltukta, ayn kyafetle oturmaktadr! 205 YLER. KTLER VE RKNLER... Bir filmin iyi olduunu anlamann en iyi yollarndan biri udur: Filmin ilk dakikasndan, kimin iyi kimin kt adam olduu belli oluyorsa seyretmeyin, vaktinize yazk. iyi filmler srprizlerle doludur. Daha az iyi olanlardaysa, kt adamlarn kt olduu zaten yzlerinden okunur. Eski Trk filmlerini gznzn nne getirin: Kt adamlarn hepsi hem irkin hem pis hem katil hem ahlksz hem de rz dmanyd! Yerlere tkrdkleri yetmiyormu gibi, "nhhahaha" diye kt yrekli kahkahalarla glerlerdi! Siz hi Ayhan Ik'n, "nhhhaha" diye gldn grdnz m? 204 Trk filmlerinde, btn iyi adamlar gayet naziktirler, sadece glmser ve teekkr ederler. Sevdikleri kz, nedense zlemeyen, gerzeke bir karklk yznden yanl anlayp, kendilerini ikiye verdikleri dnemler haricinde de sakal tralarn ihmal etmezler! Kadnlarda da ayn ayrm vardr. Eski Trk filmlerinde, bir kadn sar salysa ve sigara iiyorsa, bilin ki o kt kadndr! Bunun tek istisnas Filiz Akn'dr, ama o da zaten zengin bir ailenin yurt dnda okuyan kz olduu iin sar saldr! Ben zellikle bu tr filmlerde ktlerin tarafn tutup, filmi de onlarn kazand anlarda brakmay tercih ederim... ERKEKLER, VE TAB, MECBUREN ARABALARLA FUTBOL! 207 Ben de futbol yazdm! Dnya Kupas, Avrupa ampiyonas, ampiyonlar Ligi... Bunun sonu gelmez. Sabah kahvesi keyf datlm, pembe diziler zaptedilmi, evin her kesi bilfiil igal edilmi, mutfak fakruzaruret iinde harap ve bitap dm olabilir! Byle bir durumda bile yapmanz istediim ey azck sabretmektir. Ruh salnz korumanz iin aadaki tavsiyelerimi okuyun.
Ltfen drdrlanmaymz! Biliyorum, biz, yani kadnlar, genellikle futbol seyretmekten holanmyoruz. Pazar gnlerinin futbola esir olmasndan ikyetiyiz, evet. Ayrca, Greenpeace'de alabilecek, insanla baka konularda faydalan dokunabilecek, Televole'lerden anladmz kadaryla en azndan arkclk yapabilecek, gencecik, eli aya tutan 22 adamm sabah akam bir topun peinde komasn beyhude bulmanz da paylayorum! Sonra birinin o topu iki direin arasna gerilmi aa takmasnn, bunu sadece seyreden, konuyla dorudan alakal olmayan bir gruhun mrnn en byk mutluluu veya ykm olmasn anlamamz zaten mmkn deil! Ama gznz seveyim drdr yapmayn! Dnya Kupas bu, az buz ey deil. Evde olabilirler, kanepeyle bir btn olmu olabilirler; malar, ayn malarn zetini, zetler zerine yorumlar ve yorumlar zerine yorumlar, yani 24 saat futbol seyredip, ken-208. di kendilerine barp aryor olabilirler. Hatta daha kts de olabilir. Btn malar kendileri gibi bir grup arkada getirerek seyredebilirler. Bu da yetmiyormu gibi, holigan misafirler iin bira, kola, ay, patlam msr, sandvi, saatine gre kahvalt, man sonucuna gre rak sofras talepleri olabilir. Sabah kahvesi keyfi datlm, pembe diziler zaptedilmi, evin her kesi bilfiil igal edilmi, mutfak fakruzaruret iinde harap ve bitap dm olabilir! Byle bir durumda bile yapmanz istediim ey azck sabretmektir. Farz edin ki bir ay boyunca marka giysilerde yzde 90 indirim var. Farz edin ki, alverii televizyondan seerek yapyorsunuz. Farz edin ki, zellikle ayakkablar sebil! Ya, ite onun gibi bir ey. Kontrol edilemez bir ak, kutsal bir kardelik, bir MPTELA-LIK gibi yani... Futbol topu yoksa golf oynasmlar! Bazlarnz imdi hemen "Ay nedir bu futbol merak? Biraz voleybol, basketbola, yle daha ho sporlara merakl olsak ya!" diyecek. Ey Trk kadn:
Geliigzel seilmi herhangi bir Trk gencinin ortalama fiziki zelliklerini alrsak, mesela basketbolda stn baar gsterme ihtimali nedir? Amerika'da basketboln bu kadar popler hale getirilmesinin sebebi, biraz da zenci genleri sokaktan, aylaklktan uzak tutmak, onlara bir ama, bir hayal vermektir. nk zencilerin fizii basketbol iin idealdir ve byle bakldnda neredeyse hepsinin dnya apnda olma ans vardr. Basketbola ben de baylyorum. Hayatmda en youn ekilde spor karlamalaryla ilgilendiim dnemler de 12 Dev Adam'a rastlar. Basketin taze poplaritesi, baarlarmz, basket oynamaya balayan genler, hepsi harika. Ama futbolun da Trkiye iin, zellikle Anadolu'yu, varolar dnrsek gayet gereki ve faydal bir spor olduu kansndaym. Ayn evreler iin golfu, tenisi, kaya da ok pratik bulmuyorum! nk futbol, nihayetinde bir top ve drt byk tala, yani minimum bteyle, her yerde oynanabilen bir oyundur. Tamam da biz ne yapacaz? Gelelim evdeki fanatiklere. Onlar hogrn. likinizi gzden geirmeyin. Kendinizi kaybedip sonradan piman olacanz bir ey yapmayn. Televizyonun nnden gemeyin, ma srasnda futbol d gereksiz sorulardan kann. Futbolun samaln, o anda oynanan man nemini tart mak, kanal deitirmeyi teklif etmek gibi fuzuli abalarla kendinizi de adam da yormayn. 209 210 Birdenbire futbolla ilgilendiinizi varsayn, malar dikkatle izleyin, puanlar takip edin. Hatta fkstr kesip buzdolabnn zerine yaptrn. Her takmdan yakkl bir oyuncu bulup ona platonik bir ak beslemeye balayn! Malar onu
grmek iin seyredin. Yalnz olmadnz unutmayn. Hibiri ie yaramazsa, Pasiflora, kava kava z, kedi otu gibi bitkisel sakinletiriciler var, onlari deneyin. Ve yaknda bu ilenin, en azndan bir sre iin biteceini aklnzdan karmayn! ONUN Arkada var ada toplumlarda evlilik, kadn iin bir sr elenceli ey de' mektir: Beyaz, ahane bir elbise, gzel bir yzk, kendi seecei eya' larla dolu bir ev... Kadn, bekrlnda yapt, kendine zg zevk' lerden hibirini rafa kaldrmak zorunda da kalmaz. Arkadalaryla grr, alveri yapar, kuafre gider, kitap okur, film seyreder. Hatta arkadalaryla akamlar kmaya devam eder, nk o ehirli ve zgr bir kadndr! Ama modern erkek iin, bekrlkta yapt keyifler artk bitmitir. apknlk yapamaz, nk yasaktr. Gece kp arkadalaryla iki imeye gidemez, nk kars izin vermez, zira o ehirli ve zgr olmayan bir erkektir! Futbol seyredecei zamanlar kstlanmtr nk kars sklr. Makreme yaparak da oyalanamayacana gre... Erkek iin geriye bir tek ilgi alan kalr: Arabas. Ve erkekler, zellikle evlendikten sonra, hayatlarndaki dier bo' luklar arabalaryla duygusal bir ba kurarak doldururlar. ONUN ARABASI VAR Biliyorsunuzdur, getiimiz gnlerde bilimsel olarak kantland: Kadnlar, erkeklerden, genetik olarak daha gelimi yaratklar. Biz biliyorduk zaten. ; Cinsellik herkeste varolan igd. kj Ama ikinci temel igd, yani saldrganlk, kadnda daha gelimi ' formlarda ortaya kyor. Alveri ve dedikodu biiminde rnein. Alverile saldrganln ne alakas var diyorsanz, nl marka' larn ucuzluk gnlerinde dkknlara bir uramanz tavsiye ederim. Asrlarca savam erkek cinsinde ise, deien hibir
ey yok. Erkek piknik yaparken doayla, bilgisayar oyunu oynarken bilgi' sayarla, evde tamir yaparken tamir ettii eyayla, futbol oynarken, hatta futbol seyrederken bile, kar takmla sa yatn zannediyor. Kadnlar alamaktan perian eden romantik ak filmleri, verem 211 olan insanlar, erkeklerin umurunda deil. Ama filmde bir sava sahnesi, cephede yaral arkadan tayan bir asker falan ksn, en sert erkek bile balyor gzlerini silmeye! f O erkein bir savaa katlp katlmamas nemli deil. ;, Hatta askerliini 28 gn bedelli bile yapm olabilir. '' Erkekler hayat, oyunlar, her eyi sava zannediyorlar ve her da' kika kahraman olmak peinde kouyorlar. GBEK ALTI KEMER Erkekler iin gbek byk problem. Eer belli bir yaa geldiyseniz, gnlk diyetinizin temel talan, kebap, rak ve kaymakl ekmek kadayfysa, egzersiz rutninizi araba^ dan eve ve evden arabaya yrmek oluturuyorsa, byk ihtimalle sizde de iinde ne olduu merak uyandran dev gbeklerden var de' mektir! Dev gbeklere sahip erkekler, giyim konusunda da zannediyo-rum epey zorlanrlar. Bu dev gbeklerle normal insan silueti iin yaplm takm elbi' seleri giymek zordur. Dolaysyla kuma pantolon ve kemer konusunda iki zm gelitirilmitir: Birincisi, gbei kendisi kadar dev bir pantolonun iine rek, kemeri gs altndan balamak. (Bazlar pantolon asks da kul' lanr ve fakat bu pipo ime zorunluluu yznden pek rabet gr-meyen bir yntemdir!) ikincisi ve benim akl sr erdiremediim zm, pantolonu normal bedende alp, gbein altnda giymek. ite bu, fizik tesi bir fenomendir! Yar ap elli santime yaklaan bir gbein alt ksmndaki kemer ve pantolon nasl yerekimine direnerek olduu yerde durur?! Bu nasl bir terzilik, nasl bir kesimdir? Ya da kemerin tokas, ieride gizlenmi bir mknatsa m baldr?! Bu tr geyiklerin konusu olmak istemiyorsanz, yediinize dikkat edin, gbek yapmayn. NAYLON ORAPLAR Bence naylon orap reklamlarn erkekler hazrlyor.
Niye mi? Kadnlar hazrlasa, reklamlar yle olurdu: Herhangi bir kadn, elinde orapla kard. "Bakn," derdi, "bu incecik orab ekitiriyorum, esnetiyorum kamyor. Bakn, bel lastii yumuak, uzuyor, yani ne kadar kilo alrsanz aln, belinizi skmayacak. Bunlar de renk eitlerimiz." Bitti! Bir kadnn, bir naylon orap hakknda tm bilmek istedikleri bunlar. Bakalarna ait muhteem bacaklar bizi ilgilendirmiyor! Biz orap reklamlarnda, l .80 boyunda, incecik mankenlerin, upuzun, stun gibi bacaklarn niye seyrediyoruz? nk o reklamlar erkekler hazrlyor! KABA KUVVETE KARI MIYIZ? KME EL KALKAR, KME KALKMAZ? 215. Daya tadnda braknz! Eer dayak yiyen kadnlar, hep ilkokuldaki gibi erkeklerle eit glerde olsalard, i mahalle kavgasna dner miydi? Yoksa, o artlarda, zaten erkekler mum gibi mi olurdu? lkokulda ok kavgacydm! zellikle, kzlara kt davranan olanlar pata kte dvmeyi grev edinmitim! Elim de ard galiba. Benden korkarlard. "Kzlar-erkekler sava" oyununu bu dnemde icat ettik. Kurallar ok basitti: Kzlar ve erkekler iki gruba ayrlyor, "Hcum!" denince, herkes tarihi filmlerde grd "Allah Allah!" sesleriyle birbirine saldrp dvmeye balyor! On be dakikalk teneffs bittiinde, daha az alayan, pes etmeyen grup kazanm oluyor. Kazanan grup, ter iinde, sa ba dalm, siyah nlkleri tozdan bembeyaz, yakalar kopmu, ama gururlu, snfa girip ders boyunca, kar gruba ikide bir "N'aber, mahvettik sizi!" manasnda dil karyor! "teki", kzlar iin btn erkekler. Erkekler iin, btn kzlar. O yalardayz.
"Kar tarafa hissedilenler kark. Dmanlk, merak, saldrganlk bir arada. Erkeklerin, beendikleri kzlarn salarm ektikleri, ellerine kalem batrdklar dnem. Bir gn baktm ki kzlarn hepsini kstrmlar keye. Onlar ciyak ciyak alarken, olanlar hem glp hem tekme atyorlar. Kendimi kaybedip yle bir giritim ki, ders zili aldnda hayal meyal grdm u sahneyi hatrlyorum: Beslenme sepetinden hep muhallebi kan Mahmut, gzl krlm, bir yandan alyor, bir yandan da, "Ya hakszlk ya, Glse gelmeseydi biz yeniyorduk savata!" diye yaknyor. Okulun demirba olmu, bizden ya byk ve boyu daha o yata neredeyse l .70'e varm, mahallenin en ok vukuat karan ocuu, kavgalarda genellikle berabere kaldm Gkhan ise, kede salya smk! Ertesi gn, annesi geldi okula. Beni retmenler Odas'na ardlar. retmen, Gkhan, annesi, karmda duruyorlar.
Gkhan, enine boyuna, ikisinden de iri. Kskn kskn nne bakyor. ki katm hacminde. nl bile zel dikilmi, nk onun boyuna gre nlk yok. Bende de ponponlu oraplar, salar iki yandan tutturulmu. Annesi, "Evladm, niye dvyorsun Gkhan'?" der demez, odadaki dier hocalar makaray koyuverdiler! "Bana ne!" dedim. "nce o bana vurdu!" nce o bana vurdu! Trkiye, kadn dvme istatistiklerinde birinci. (Bunu her okuduumda ilk kez duymuum gibi irkiliyorum.) Dnyada birinci olduumuz baka bir ey var m? Sanatla, bilimle, ekonomiyle ilgili bir konu mesela? Son haber de ty dikti: Dvmeyi abartmayalm, misvak veya mendille, hafife arpmak kfidir! Misvak malumuliniz, o zamann di fras. Hafif, kk bir alet. Maksat, terbiye etmek, uyar, sembol. Sebep: Kadnn ailenin, evin huzurunu karmas.
Diyelim ki orbann tuzu fazla. E huzur mu kalr o evde? Altnda da eitli grler: "Evet dorudur", "Yok, aslnda tam yle deildir." Bir Bat lkesinde bunun "tartldn" dnebiliyor musunuz? lkokuldaki gibi olsayd, yani kadnlarla erkekler arasnda fiziksel g asndan pek fark olmasayd, ne olurdu acaba? Kadnlar "nce o bana vurdu!" diyebilselerdi... Kadn dven erkekler, kontr daya yiyince, Gkhan gibi korkup sinerler miydi? Yoksa bizim ilkokulda yaptmz, bir trl galip gelinemeyen "sava"lar m balard evlerde? Ve kadn dvme konusunda, yemek tarifi veriyormu gibi, alet edevat tercihini konu eden insanlar neyle dvmek lazm? Misvak? Mendil? Beysbol sopas? Sembolik olarak yani. Huzur asndan... Baylrz kavgaya! En kk tatszlkta, yumruklar, tokatlar konuur. 277 218 Sadece bunlar da deil, bizim yerel kavga figrlerimiz vardr. Mesela gs darbesi, parmak ularyla rakibin alnn itmek, bir de aralarndan en popleri: Kafa atmak! Kafa atma iini anlamak zor. Yani ama, rakibin kafasn krmak veya beyin sarsntsna sebep olmaksa, ayn tehlike senin kafan iin de geerli deil mi? Yumurta tokuturmak gibi, yzde elli ansn var. Sonra ii zdm!
Adam, elbette, igdsel olarak, en az kulland organn tehlikeye atyor! Eline meline bir ey olsa mesela, Allah korusun, tespih ekip sigara bile iemez! SEN BENM k/V\ OLDUUMU BLSEN N'OLCAk? Tehditlerin ou, yapan komik duruma drmekten baka bir ie yaramaz. "Bir daha seni burada grmeyeyim, bacaklarn krarm"n, hakikilik asndan, "Yemeini yemezsen seni clere veririrrTden pek bir fark yoktur. Bir de daha st kapal tehditler vardr. Mesela bir klasik olan: "Sen benim kim olduumu biliyor musun?" Genellikle "Yo, bilmiyorum, kimsin?" denmez. Bu tehdit, arkasndan baedilemeyecek bir gerek kmas ihtimaline karlk, "Bana ne lan, kimsen kimsin!" diye stnkr geitirilir. Zaten "Kimsin bakalm?" dense de, kimse: "Eh, ben 1965, izmit doumluyum. Hesap uzmanym, zel bir irkette alyorum. Hobilerim arasnda kartpostal biriktirmek..." falan diye anlatmaz. Genellikle: "Ben bilmemkimin yeeniyim!" diye barlr! Byle bir ey vardr. Kimse, nedense, nemli birinin olu, kardei, komusu, asker arkada falan olduunu iddia etmez. Herkes muhakkak o adamn yeenidir. Yeenlik kavram nemlidir. Torpil yaptrabilecek kadar yakn ve kutsal, ama yalann ortaya kmas ihtimalinde de, "Canm, yeeni dediysek memleketlisi," veya "Canm, yeeni dediysek, uzaktaan," diye idare edilebilecek, bak srtnda, kendine zg bir akrabalk ilikisidir! 219 221 a |
11' "kma"mn grgls Okuduk, inceledik... te evlilik ncesi, kma, iltifat kabul etme, nian bozma gibi ilikilerle ilgili grg kurallarnn Frenke kitaplarda yazan. Yani dorusu. Yalnz tabii, gerek hayat, her zaman kitaplar-daki gibi olmayabilir. Yine esiz bir hizmet peindeyim. yerin yeni binasna tand. Ve benim 11 yllk i hayat sonras hl bir odam yok! Ne var ki bu defa sa olsunlar, en azndan hizmetime zel bir blme vermiler. Bir alma masas, sandalyesi, nnde bir sehpa ve bir misafir koltuundan oluuyor. Sa taraf cam, nnde bir bitki. Etraf da ferah. Yani drt de duvar koysalar basbaya oda olacak. Tek o eksik. 224 !l Bu da bir eydir. ikyetimiz yok. Biz basn emekisiyiz, her zaman halkla i ieyiz! Ve fakat, fena halde "danma" havasmdaym. Btn gn bu: "Muhasebe nerede?" "Aktel kanc kat?" "Burada kahve makinesi var m?" Sadece bunlar olsa iyi. Masann nndeki sehpayla koltuu cazip bulan e dost, kahvesini kapt gibi, soluu benim "dan-ma"da alyor. Mevsimden midir, son gnlerde Ahmet Altan'n kitab, Richard Gere'in filminden midir nedir, herkes hasar gren ilikilerden dertli. Nedir bunun raconu?
Metropol hayat bizi duman ediyor. Sadece iin duygusal tarafyla deil, pratik problemleriyle de uramak zorunda kalyoruz: "O beni iki kere arad, ben onu arasam m?", "Mesafe koyup akam deil len bulusak diyeceim ama, lende ben alyorum!", "Ayrldk da, ortak arkadalar nasl paylasak?", "Be-yolu'nda benimkiyle yrrken, eski sevgilimle karlatk, tan-trsa mydm, ayp m oldu!"... Gelip derileenlerin yz eit stresinden doksan "Neyi nasl yapsaydm"la ilgili. Oturup sesli dnyorlar. "Kemkm, ben de tam yaz yazyordum" falan, nafile! Dorudur, aile terbiyesi snrlar iinde insana atal bak tutmay, "Ha" deil "Efendim" demeyi retirler de, ak mek mevzularnda medeniyetten hi bahsedilmez. Derken elime bir kitap geti: Modern Grg. Yazar, ngiliz 'Drusilla Beyfus. 90'larda yazlm, yani ada bir eser. kma teklifinden, boanrken mcevherlerin geri verilmesine kadar, aklnza gelen btn alengirli konular, grg kurallar erevesinde, detaylar ve btn olas senaryolar dnlerek kaleme alnm. En sk duyduum sorunlar ve en ilgin bulduum zmleri bu yazya alyor, ofisteki misafir koltuumu ise bundan sonra sadece ile ilgili konular, dedikodu ve kaliteli geyik amal alma arkadalarmla snrlyorum! Hizmetim budur, okuyan rensin, arzu eden kesip saklasn. iltifat kabul etme: iltifat edilen kadn gizemli bir biimde glmseyebilir, utanmadan neelenebilir, iltifat fazla iddialysa reddedebilir veya scak bir teekkrle karlk verebilir. Yazarn gzden kard hangi iltifata, bunlarn hangisinin yaplaca. "Deniz Akkaya'da bile byle bacak yok!" cmlesinin ardndan "Ay ok sevindim, yaasn!" diye utanmadan neelenme, "Aye Hanm, bu mrmde yediim en iyi su brei!" iltifat karsnda gizemli glmseme uygun kamayabilir. Bu hususlara dikkat ediniz. kma teklifini reddetme: En problemli kma teklifleri arasnda "Seni ne zaman arayabilirim? " ve "Ne zaman dar kabiliriz? " gibi ucu ak sorular saylabilir. Bunlar yalann manevra alanm daraltan tekliflerdir. Byle bir durumda araya tatil vb. imknszlklarn girmedii bir alt hafta veya daha uzun sre
sonrasnn tarihi verilebilir. Teklifi yapan erkek de ok kaln kafal deilse anlar. Yani "Ne zaman bosun?" sorusuna, "Valla bilemiyorum, gelecek yaz bir ara bakalm!" gibi bir pikinlik son derece uygundur. "kma teklifi" tamlamas, lise yllarn hatrlatsa da, Trkesi bu. O yllarda "Benimle kar msn" diye teklif edilirdi; cumar-tesi gnleri pizzac ve film matinesi anlamna gelirdi. Kzlar birbirlerine "Ka kma teklifi aldn?" diye sorarlard ve bu konuda rekabet ok acmaszd! 225 Cici kzlar, kma tekliflerinin nasl reddedilecei konusunda uzman olmulard. Bahaneler ok seri sralanrd: "Annemlerle yemee gideceim", "Ders almam lazm", "Grip oldum", "Alveri yapacam", "Babam izin vermez"... "Yazar bence bu konuda zayzf kalm! Nian bozma: Bizde "nian atma" diye tabir edilir. "Yz att" da derler. Genellikle gerek nianllar gerek aileler arasnda kavga dv ktndan, en iyi ihtimalle yzk birinin kafasna atldndan olabilir bu. Oysa yazar baka eyler sylyor: Nian bozan hangi taraf olursa olsun, bunu aklamak kadnn grevidir. Arkada ve akrabalara telefon edilir, daha resmi dn davetlilerine evliliin gereklemeyeceine dair notlar gnderilir. Her ekilde, sebep aklanmaz. Taraflarn y aknlar meraklarn kontrol etmek durumundadrlar. Ben yle bir yakn tanmyorum! Kim ayrlrsa ayrlsn, ilk soru "Neden ayrlmlar"dr ve dnn kendisinden, gelinliin modelinden, klarn nasl tantklarndan ok daha cazip ve lezzetli bir dedikodu malzemesidir! Bu hususlara dikkat ediniz. Eer i, evlilik aamasna geldiyse, o konuda baarl olmak iin, zannediyorum kimsenin yazabilecei belirgin kurallar yok. gdlerinizle hareket edin! Dostlarm bana Glse der! Evlendikten sonra, kadn iin, u soyad ii bir kbus. Eskisi, yenisi, ikisi birden, neyi seersen se, sanki
baka bir fraksiyona ye oluyorsun. Tarafsz kalmak mmkn deil! g.a.g. programnn montaj yaplyor. Bir telefon: "Glse Hanm, programda ekrana isminizi yazacaz. Hangi soyadn kullanyorsunuz?" Eyvaaah! O kadar bela bir i ki. Bu yzden neler geldi bama. Evlendiimde ener olan soyadm, dergideki editr yazlarmda Birsel diye deitirince, Sex and the City kzlar sinir-lendi. Selahattin Duman da "u bizim Glse ener koskoca dergi editr ama, feministlere inat, kocasnn soyadn ald. Bravo, kadn dediin byle olur!" gibi bir yaz yazp beni iyice bitirdi! Glse ener kalsa ayp. "Ben senin soyadn almam, arka. da!" gibi kompleksli, lzumsuz bir tavr. Glse ener Birsel ise asla olmaz! Byk tekta, raan'da dn, ift soyad! ki soyad, en sinir olduum ey. "Ben evliyim ama ezdirmem kendimi!" veya "Ben evlenmeden nce yle nemli bir insan, yle bir hrettim ki, geni evrem ve hayranlarm anlasn diye eski soyadm da tutuyorum!" tavr... smin bir marka haline gelmi olsa neyse... niversiteden mezun olduk, bir snf arkadamz hemen ev-leniverdi. Bir baktk, ift soyad kullanyor. 227 228 Hayatnda hi almam. nl olmay brakn, snfta bile pek tanyan yoktu! ki soyad da "er"le bitiyor mu sana! Bu ift soyad ii, resmi belgelerde kolaylk salamas dnda, tekta yzk, raan'da dn '
gibi, stat ve hava atma vesilesi olmu bence! "Ben ehirli, modern ve k bir kadnm!" demenin bir yolu. "Herkes yle yapyor, benim neyim eksik?" diye dnen, Meksika dizilerindeki gibi uzun isimlerle dolayor. Mesela, Aye Glay gibi ilk ismi de ikili olanlarn durumu daha da vahim. Godard'n Weekend filminde, st snf bir burjuva iftin arabasna bir hippi atlar ve kafalarna silah dayayp ifti sorgulamaya balar. :.,:.-Kadna sorar: "Senin adn ne?" Kadn ismini ve soyadn syler. Hippi kzar: "O senin kocann ismi, senin adn ne?" Kadn bu defa ilk isminin sonuna kzlk soyadn takar. Hippi yine mutlu olmaz: "Bu da babann ad, senin kendi ismin yok mu?!" Zaman zaman misojen olmakla eletirilen Jean-Luc Go-dard, sistemin temelini zetleyen gayet feminist bir mesaj vermektedir. ener, Birsel, ya da ener Birsel... Dostlarm bana Glse der! Dnya Kadnlar Gn'n idrak ettiimiz u gnlerde, erkeklerle ayn ii yapan kadnlarn daha az para almas konusunda bu kadar yaygara yapmayan ve u soyad iini her kadn iin probleme dntren baz feminist arkadalara sevgilerimle... HERYERkAR/WLIk! nsanlar merak eder durur, evlilik niye sevgililik gibi deildir diye. ok basit. insanlarn sevgiliyken gittikleri yerlere bakn. Mesela ilk kma. Sinemaya gidilir. Bu son derece yanl bir seimdir, nk daha yakndan tan/ mak iin gidilen bir yerde, insan ne birbirini grebilir ne de birbiriyle konuabilir! , ., '.-., t
Sonra mum nda yenen akam yemekleri. Yine karanlk, stelik bir de alkoln etkisi eklenmi. Lo kl barlar, grltl diskolar... Grnt ve sesin net olmad bir sr yer! Derken evlenilir ve gne kl, kahveli balay sabahnda, gerek ortaya kmaya balar. Ciddi bir iliki peinde olan iftlere, gndz saatlerinde, irkin bir semtte, floresan kl bir yerde ay imelerini tavsiye ederim. Bu, iliki iin en iyi test olacaktr. SEN NE DEDN? BEN NE DEDM? Uzun ilikiler ve evlilikler zor olabilir. Benim gzlemlediim kadaryla, bu tr ilikilerde edilen kavgalarn yzde doksan, aslnda ne olduu, kimin kime, esasnda hangi kelimelerle, ne dediinden ibarettir! -Ben yle demedim. -Hayr aynen byle dedin. -Esas sonra sen yle dedin, bir de byle baktn! -Ne? Ben asla bakmadm! Nasl baktm? Tavsiyem udur: Herhangi bir tatil veya beyaz eya harcamasndan kslarak satn alnp, en ok kavga edilen mekna yerletirilecek bir sesli gvenlik kameras. -Ben yle demedim! -Dedin ekerim, arzu edersen kasedi izleyelim. Bak, demisin! Teekkr ederim, kavga bitmitir. A televizyonu, vakit kaybetmeyelim, g.a.g.' falan seyredelim! 229 230 SEN DE EVLEN, SEN DE! Dier insanlar kendine benzetmeye almak konusunda evli iftler n saflarda bayrak tar.
Misyonerler ve vampirlerden sonra, kendi gruplarn en ok geniletmeye alan tr bunlardr! lla ki herkes evlenecek. "Ay hadi artk sen de evlen." "Bak sana ahane birini bulduk, nasl uygunsunuz nasl!" Byle bir hrslar vardr. Onu onunla tantrrlar, bunu buna ayarlarlar, bekrlarn tanaca yemekler verirler. Rezalet. Tasvir hep ayndr: "Ay, nasl iyi bir kz, tam sana gre!" ; "Ay ne kadar iyi bir ocuk, biliyor musun, tam evlenilecek adam!" Sen, kendin, karnla veya kocanla, "iyi insan" diye mi evlendin?! "Ayy, dilenci ocua sadaka verdi, bak kermeslerde de gnll alyormu, ay ne iyi insan, hayallerimdeki erkek, hemen evlenmem lazm!" Byle bir ey yok ki. Kimse, iyi insanla falan bakmaz. Ben size syleyeyim, dier ilikiler iin hangi yzeysel kriterler geerliyse, evlilik iin de yledir! TRK KADINI ALDATMAZ, NK... Aldatmayla ilgili artk bir kelime daha duymak istemiyorsunuz, biliyorum. nk son zamanlarda filmler, kitaplar, bktk. Fakat, bu konuda da ok malzeme olduu kesin. Mesela, birlikte olduu kadnn kocas aniden eve geldiinde dolaba saklanan adamla ilgili, hem yerli hem yabanc, yaplmadk espri kalmamtr. Halbuki bu, son derece batl bir zmdr. Trkiye'de imdiye kadar gereklemi olduunu ben sanmyorum. Neden derseniz, Trk evlen, dolaba saklanma olayna msait deildir! Trk evlerinde hibir eye yer yoktur. Yani, bir ine alsanz, onu koyacak yer bulamazsnz. Koskoca adam nereye, nasl girecek? rnein, yatak odas dolaplar (ki onlara bazlarmz gardrop ve dolap kelimesini birletirerek,
"gardolap" tabirini uygun grrz) her zaman tklm ttklmdr. Nedense bizde gardroba giysilerden daha farkl eyler de konur: Yorganlar, rtler, ocuklarn oyuncaklar, alr kapanr sandalye... Hatta ounun kaps bile tam kapanmaz. Bu durumda ne yapacaksn? Adam balkona saklayacaksn. O da olmaz. nk bizde, balkonlar da "gardolap" olarak kullanlr! ezlong, saks gibi eyalann aksine, ne kadar fazlalk varsa, balkonda yerini alr: Bisiklet, tp gaz, karton kutular, patates, soan, eski kanepe, kova, sprge, merdiven... Yatan altnda da, leenlerin iinde, deniz yata, zpkn, mayo gibi yazlk takm taklavat olunca, Trk kadnnn evlilik d bir macera yaamas, aa yukar imknsz hale gelir! Zaten bu kadn, muhtemelen, evin derli topluluunu bozmak-tansa, yasak akna veda etmeyi tercih edecektir. Bu sebeplerden, Trk kadn kolay kolay aldatmaz! 237 '35 Canm annem, gzel annem, senin aklndan zorun mu vard?! Hani ok kutsal bir eydi bu i? Hani ocuu kucana alnca insann felei ayor, hayatn anlam zlyordu? Herkeste yle olmuyor muydu yani? Yalan m sylediler bize yllarca?! "Kendi kendime sorup durdum," diyor Sibel, "benim yanmda hi mi arkadam yoktu? Kimse niye zahmet edip uyarmad beni? Nasl herkes az birlii etmi gibi gerekleri saklad?" Sz konusu gerekler, kt bir kooperatif, berbat bir tatil ky veya uyuturucu mptelas bir kocayla ilgili deil. Sibel yeni anne olmu bir kadn sadece! "Neden kimse bu iin bu kadar zor olduunu, sezaryeni, emzirme dnemini, uykusuz aylar, ilk bir seneyi anlatmad?" diyor. Buralarda 80'li yllarda, belki aslnda daha da nce, ar hasar almaya balayan evlilik
kurumunun kerameti, bir nevi her gen kadnn evlenme mecburiyetinden ortaya kyordu. yi, kt, berbat, her evlilik mhim ve ne olursa olsun hayrl uurlu, byl ve kutsald. Ya ne yapacaktnz baka? , g? Sosyal hayat? Ak mek? Oturacak ev bile vermezlerdi belki. Alternatifi, ne kadar gzel, akll, baarl olursanz olun "kz kurusu" hayatyd. En iyisi, bulup birini evlenmek ve mutlu ya da mutsuz, iin manevi afyonuna kaplp gitmekti. Bu zihniyetin ancak krntlar kald. Anneyim, pimanm! Yl 2002. Aylardan Eyll. Alt kii oturmu konuuyoruz. mz anne. mz deiliz. Taze anneler bu ender sosyallemeyi yudum yudum iiyorlar. Yl 2002. Ve ilk kez ailesini terk edip tek bana yaayan, ilk kez geceleri kz kza gezip tozabilen bizim kuaktan, yine ilk kez daha nce duymadmz szler duyuyoruz. "ocuk sevgisi insann akln bandan alr, annelik, kadnn hayatnda nemli eydir"e aslnda o kadar da katlmayan yeni anneler itiraf ediyorlar. Yaznn giriinde bahsettiim Sibel dklyor: "Hayatm alt st oldu!" Ve hemen toparlyor: "Yani tabii imdi ok seviyorum ama..." imdi be yanda kz olan bir bakas: "lk doum yaptmda 'Anne oldum, hayata baka gzle bakyorum' gibi bir ey hissetmedim. Tam tersi, ocuu grmeye tahamml edemiyordum! Evden kamyorum, st vermem lazm, uykusuzluktan perianm. imi, arkadalarm zledim. Psikologa gitmeye baladm. Birden anladm ki ben ocuk istemiyormuum, etrafn dolduruuna gelmiim!" Biz, ocuksuzlar, gzlerimiz yuvalarndan frlayarak dinliyoruz! Hani ok kutsal bir eydi bu i? Hani ocuu kucana alnca insann felei ayor, hayatn anlam zlyordu? Herkeste yle olmuyor muydu yani? Yalan m sylediler bize yllarca?! nc anne de dklmeye balyor: "Dorusunu isterseniz ben de ilk bir sene ocua kar pek bir ey hissetmedim. Birbirimizi tandka iletiim kurmaya baladka sevdim. Ama ben sevgililerimi de severdim!" yi m?!
Haydi, dkln bakalm! Derken biz ocuksuzlar da itiraflara baladk: "Ben hamilelikten korkuyorum, doumdan korkuyorum, iimi brakmak istemiyorum." "Ben mr boyu birinin sorumluluunu istemiyorum. Kendim iin yaamak istiyorum. Hayatmdan memnunum, hibir ey deimesin!" "Ben ocuk sevmiyorum. Sinirime dokunuyorlar." Kimimiz byk konuup "asla" dedi, kimimiz biyolojik saatinin vcut kimyasn esir ald ve sabah yataktan "Brakn beni ocuk yapacaaaaam!" diye kalkaca gne kadar beklemeye karar verdi! Anlalyor ki, en azndan baz insanlar iin, ocuk sahibi olmakla ilgili hikyelerin ou birer mitos. ocuk yapmak; evlenmek, ev almak gibi... Yalnz tabii, onlarn aksine geri dn yok. Kendini hazr hissedeceksin, emin olacaksn, mucize beklemeyeceksin, sorumluluktan kamayacaksn, bir sr eyi gze alacaksn. Sonras heyecanl ve genellikle keyifli. 237 238 Yldz yamurlar, periler, keman alan melekler beklemek saflktan baka bir ey deil. O zaman ocuk yapmay yeryzndeki en byl olay gibi anlatan anneler palavrac m? Yoo. Hayatlarmzdaki baka boluklara doldurduumuz bir ey mi acaba annelik? Bize baml, tehlikesiz, ne zamandr bulamadmz, ahane bir sevgi mi mesela? En sonunda etraftaki herkesten sayg, ilgi ve ihtimam? Bir konuda ok baarl olabilme ihtimali? Yaplacak bir i, bir meguliyet? Hep isteyip durduumuz, bize tamamyla verilmi bir sorumluluk? Ve artk baz kadnlar, hayatlarndaki boluklar doru malzemeyle, istedikleri gibi doldurmaya balaynca, melekler de kemanlarn koltuklarnn altna sktrp gidiyorlar m? "Mecburiyet", "tercih" olunca gerekleri konuabilme cesareti mi ortaya kyor? Anneler saatlerine bakp homurdanarak ufak ufak evlere daldlar. Hava henz kararmamt, keyfimiz yerindeydi, biyolojik saatler sakindi. Biz de kalkp ilk grdmz sinemaya daldk! OCUKLUK BERBATTIR
insanlar ocukluk gnlerini zler, "Ah ah, ne gzeldi ocukluum, keke o gnlere dnsem!" derler. Halbuki ocukluk berbattr! Nasl unutursunuz? ocukluk, sizin yapacanz her eye bakalarnn karar verdii bir dnemdir! istediiniz zaman yemek yiyemezsiniz, istediiniz zaman televiz-yon seyredemezsiniz, tek banza dar kamazsnz. Okuyaca-nz kitaplara, ne zaman uyuyacanza, kimle arkadalk edeceinize, ne-kadar alacanza, neyi, ne zaman ve ne kadar yiyeceinize bile bakalar karar verir! ocukluunuzda koyulan yasaklarn size imdi uygulandn dnn! imdi yle diyebiliyorsunuz: "Ay, len ok yedim, akam yemei yemeyeceim. Ama uradan biraz ikolata alaym." ocukken mmkn m? Diyelim ki, imdiki yanzda, size ayn eyler yaplyor: "Hayr ocuum, ikolata yiyemezsin. Yemekten nce yasak. Ayrca akam yemei yenecek. Yiyeceksin. Hem de spanak yiyeceksin! "Asla yemem. Ayrca ben gecemi planladm, harika bir film balyor, onu seyredeceim." "Olmaz. Film yok. Ispanan yiyip erkenden yatacaksn! Yatmaykanacak, st iilecek." 22S. dan nce de ayaklar
ocukluk skcdr, berbattr ve bitmek bilmez. Bence herkes byd iin kretmelidir. ZGR BEBEKLER Belli bir yaa gelene kadar, bebekler her eyi yapma hakkna sahiptirler! Altlarna ilerini yaparlar ve hi utanmazlar. Azlarndaki yemei "puff" yaparak her yere pskrtr ve buna oyun ss verirler. Her yere kusup, sonra etrafa glmserler. Kurallar onlar koyarlar. Sebebi basittir.
Bebeklerin btn organlar, kk, az gelimi ve nahiftir. Ses telleri hari. O ses telleri hibir ocukta, hatta hibir sopranoda yoktur! Avaz avaz alamaya baladklarnda herkes canndan o kadar bezer ki, bebein her istedii yaplr, istedikleri saatte uyur, uyanrlar. Sabaha kadar uyumasalar bile, gler yzle sallanr, pplanrlar. Ayn bebek, bunu 6 yanda yap240 il l sa, "Hadi bakalm, saat ka oldu git uyu, ko!" diye azarlanr. Bebek, muzlu mamay tkrrse, eftalili mama yaplr; onu beenmezse ileklisi verilir. Ama drt sene sonra, ayn ocua, zorla prasa yedirilir! Ve, her istediinin yapld bir dnyada, o sevinle, hzla byyen bebek, ocuk olunca korkun bir hayal krklna urar! Bebeklik belki de tm insan hayatnn en harika dnemidir. Ne yazk ki kimse deerini bilmez. BEBEK DOGU/n GNLERi' ocuk sahibi olan ailelerde reflekstir. Her eyden nce, gidip bir video kamera alnr. Bebein her dakikas kaydedilir, ilk adm, ilk doum gn, ilk di... Bu aile filmlerinde, bebekler gayet doaldr. Glerler, zplarlar, kameray yakalamaya alrlar. ok ekerdirler. Dolaysyla onlarn dnda video kameraya kaydedilen herkes, salak durumuna der! Kamerann yneltildii btn dost ve akrabalarn eli ayana ka' nr. Diyelim ki kamera amcay ekmeye balad. Amca nce el sal' lar, gler, bir adm ileri gidip dil karr, ok zorda kalrsa "En byk Cimbom!" gibi poplist sloganlara der! Derken, uzaklamayan kamera, koskoca amcay, utanp sklan, kt espriler yapan, en sonun' da "Ya., ek unu suratmdan be!" diyen gergin bir aklabana do' ntrr! Byle durumlarda, kameraya pck yollamak, bir baka yaki' na sarlp, ondan g alarak, resim ektiriyormu gibi kol kola poz vermek ve ocukluktan kalan nanik hareketi, vakit kazandrc zmlerdir.
Bu video ekimlerinin mutlu ettii yegne tipler, aslnda sahne sanats olmas gerekirken, hasbelkader ev kadn olmu, orta yal hanmlardr. zellikle bebek doum gnlerinde, mzik almaya balar balamaz, bebei kaptklar gibi ortada dans etmeye balar' lar. Kamera, seyirciler, mzik her ey vardr ve aslnda bebek bir aksesuardr! Hele bebek drt yana geldiyse ve kendi bana da dans edebiliyorsa, sahne sanats ruhlu teyze, bebei tamadan, sadece elinden tutarak, daha zgr figrler yapma ansn da elde eder! yle veya byle, bebekler elencelidir. iKOLATA /E/flE, ISP/NAk YE! Doktorlarn eker ikolata dmanln anlamak mmkn deil. ocukken az ekmedik. "eker yeme, dilerin rr!" Yahu, onlar st dileri. Nasl olsa yarn br gn dklecekler, istediin kadar eker ikolata yiyip, dilerini hi fralamadan dolama, hatta rm kahverengi dilerle umursamadan srtma lks yalnz ocukken var! Braksanza rahat. Yllarca unu dinledik: Ispanaktan nce pasta yok, ikolata yeme, spanak ye. Sonra da, biz byynce, kefettiler ki, ikolatada insan mutlu eden, gayet yararl feniletilamin maddesi var. Ispanakta da hibir halt yok! Hatta zannetikleri gibi demir bile yok. Temel Reis koskoca bir ya' lanm yani! Y& bizim mutsuz ocukluklarmzn hesabn kim verecek? Bir araya gelip en azndan tazminat davas aalm derim. Bana katln, keyi dnp en azndan imdi mutlu olalm. EV YAPUM ELA\4 EKERi! Ne gereksiz bir azap yaadk ocukken... Kilo alman mmkn deil, alsan bile kimse ikyeti deil; buna ramen, her trl ikolata, eker, abur cubur yasak. Neden? yle. 241 Bence anne babalar da tam olarak bilmiyordu niye olduunu. ocuklar alayp tepinirken, onlar da kendilerine gre zmler bulmaya alyorlard. Mesela ev yapm abur cuburlar. "Annee, ikolataaa."
"Aa, bak, ben sana kakaolu st yaptm, ayn ey, daha gzel!" "Annee, ekeeer!" "Ay bo ver ekeri, bak, ekmein zerine ilek reeli srdm, ayns, hadi ye!" Sonra da uluya uluya alayan ocuklar susturmaya urarlar! E sizin suunuz! Kakaolu stle ikolatann ne alakas var? Elma ekeri diye, elmay ubua saplayp bala batrp verirler o-cua! ocuk kk olabilir, ama salak m? Tat alma duyusu mu yok? Aradaki fark anlamaz m? Bu muameleye maruz kalan ocuklar bydklerinde de, kanlmaz olarak kafay yemekle bozdular. ANNELERE BULAMAYA GELMEZ! Anneleri fkelendirmeyin, ok tehlikeli olabilirler. Anneler, yllarca altnz deitirip, size zorla yemek yedirmeye alm, aylarca uykusuz braktnz insanlardr ve bu sebepten, sinirleri yay gibi gergindir. Bu aamalar geirip, bu ileleri ektikten sonra, bir annenin rasyonel ve salkl olmasn beklememek gerekir! Mesela bir baba kzarsa azarlar, anne terlik atar. Neden terlik? nk eline o anda geirebildii boyutlu, kavranabilir tek obje odur. ^ni o anda elinde eki olsa, onu da frlatabilir! Bunun sebebi, mesela sizin az yemek yemeniz de olabilir tabii. Aslnda iyiliinizi istemektedir yani. Zaten ou zaman, annelerin cezalaryla, ceza verme sebepleri arasndaki mantk ilikisi tartlr. Mesela anne barr: "Ayana bir ey giy, teceksin, giy abuk, bacaklarn krarm!" imdi, ocuk tse, en ge bir haftada iyileir. Ama bacak kr, nereden baksan bir ay. Dediim gibi, anneler rasyonel deildir. SAKLAMBA
ocukluunuzda oynadnz oyunlar hatrlayn. Bence imdiki hayatlarmz ok etkiledi. Mesela, snfsal ve her eysel gruplamalar, bence o noktada balad. ocuk oyunlarnn ou, nedense hep birilerinin grup dna atlmas ve kalanlarn da hain kahkahalar atarak, kendi ilerinde kulp oluturmasyla ilgiliydi! \akan topta gurur yapp kamaz, topu yersin, yandn, k. Endetura bir ki te (!) yzn kontrol edemezsin, glme tutar, yandn, k. Saklambata, hile yapp yasak yerlere saklanmazsn, buldum seni, yandn k. Yani, en iyi kaan ve saklanan, en kt, en saman altndan su yrten, en hislerini belli etmeyen tiplerin birinci olduu veya finale kald organizasyonlar. hayat gibi, ok korkutucu. Bir de ebe vardr. Oyunun kalitesine gre kral veya btn angarya ve zevksiz ileri yklenen bir enayidir ebe. Ebe, ocuk oyunlarnn genel mdr olarak da grlebilir. Dikkat edin, u veya bu ekilde, hl ayn oyunlar oynuyoruz! 243 247 Nasl leydi oldum! Kanepede oturmuum, bir bacak nde. Yannda resim alt: "Glse Birsel leydi okulu mezunu!" Hop-palaa. Kardeim onu biz, bu kede espri diye yazdk. Fotorafta geni a kullanlm, eller de nde, yaba gibi kocaman km m sana... Yani demeye getiriyorlar ki: "Leydi okulu, meydi okulu, pide gibi ellere are yok!" Bir nevi mesleki dayanma duygusu zannederim. Veya mesleki deformasyon da denebilir. Rportaj tekliflerini geri evirirken ezilip bzlp ter iinde kalyorum. Bir zrler, bir mahcup haller ki sormayn: "Ben sizin gazete-yi/dergiyi/program ok beeniyorum, baylyoruin, hatta hastasym! Ama... Bu hafta ben... Daha dorusu....Eyllde program 248
yeni dneme giriyor, o zaman m yapsak... Ben utangacmdr da, konuamam... Hay, Allah, ne yapsak. Yapmasak?!" Bu noktada bana oynanabilecek en kurnazca oyun u: "Glse Hanm, iki gnmz var, ok heveslenmitik, kabul etmezseniz sayfalar bo vallahi!" Bu esnada hemen editr ruhum, bedenimi ele geiriyor. e prodksiyon asndan bakyorum: "Panik yapmayalm. Ne zaman baskya giriyorsunuz? Filmler messesede mi ykanacak, darda m? Kasetlerinizi zen asistannz var m? yi, bu bize zaman kazandrr. Yarn 11'de yapsaaak, siz hemen ofise gitseniz, resimler taran-saaaa!" Kardeim, sana ne?! Sen rportaj yapmak istiyor musun, istemiyor musun onu syle. Ne karyorsun ellemin prodksiyon planna. Sen olmazsan bakasn bulurlar rportaj yapacak. Yine ayn ey oldu. Bir Gngr Bayrak, bir ben! Milliyet Cumartesi'den aradlar. Gnlerden aramba. Yine hesap kitap yapp, btn sorumluluu omuzlarmda hissedip ertesi gne randevu vermi bulundum! Rportaj gayet iyi geti. zgemi, ke yazlar, g.a.g, dergiler, sinema, udur budur her eyi konutuk. Bol bol da resim ektik. Ekip koarak sayfalan hazrlamaya ofise gitti, ben hafta sonu iin Sapanca'ya... Cumartesi. Sapanca. Saat: 10.30. Gneli bir sabah. Kahvaltya, arkadalarmn yanna indim. Masada bir dalgalanma: -Ooo, Leydi Glse, gnaydn! -Sana artk Gngr Bayrak diyebilir miyiz? -Kalkn, yer verin yahu, leydi geldi. Uyku sersemi, en ge ben kalktm diye dalga geiyorlar zannedip srttm. Gngr Bayrak esprisine bir mana veremediimi, beyaz peynirimi bitirdikten sonra ifade
edecektim ki, gazeteyi gsterdiler. Sa olsunlar, kocaman bir fotoraf: Balkondaki banka, tam fotoraf arkadan tarif ettii gibi yan oturmuum. Tek ayak brnden nde. Eller dizlerin stnde. Yannda resim alt, sk durun: "Glse Birsel Avrupa'da bir leydi okulundan mezun!" yle bir mana kyor ki, sanki "Kardi, ben leydi okuluna gittim, bu eitimimin nemli bir paras ve beni bugn bulunduum yere getiren mhim bir tecrbedir, zellikle bunu yazn! Ayrca zarif zarif oturmay da orada rendim, bakn isterseniz gstereyim, siz de resmimi ekin!" diye srar etmiim! Bu arada fotoraf eken arkada, arkadaki manzaray da alabilsin diye geni a kullanm. Dolaysyla benim n tarafta duran eller yaba gibi, daha arkadaki kafam kck! Yani leydi okulu, meydi okulu, pide gibi ellere are bulunmuyor sonucu da kyor rportajdan! Kapris yapacam valla! Halbuki muhabir arkadamz Yiit Bey bana rportajn bir noktasnda "Siz kenizde, lisede gittiiniz bir leydi okulundan dem vurmutunuz, ok komikti gerekten, nasl bir yer oras?" diye sormu, ben de "Yok canm, ben yaz iin gittim, Franszca renmeye!" deyip be anm anlatp gemiim... Bu kadar. Tevekkeli deil btn artizler, mankenler, "Sylediklerimizi yazmyorlar, arptyorlar!" deyip duruyor. Kzlar haklym vallahi! 249 Gngr Bayrak esprilerine yol amas dnda, irin bir rportajd, sa olsunlar. Ama bundan sonraki syleilerde, yllardr sanat taifesinden grdmz her kaprisi yapmay dnyorum: "Sorular nceden fakslayn. Fotoraflar ben veririm. O konuya girmem, girerseniz syleiyi brakr giderim. Kapak olursam rportaj veririm. Karmda ayna olmadan poz veremem! ten nce hibir yere gelemem, uyku saatim. Son saniyede gn ve saati deitirebilirim. O fotoraf olmaz, bu olsun. Kyafetleri ben seerim. Evde rportaj vermem. Kendi nakyzm isterim, ama parasn siz verirsiniz, dolar olarak! Ka sayfa koyacaksnz? Sayfa kn ben onaylamadan 250. basamazsnz! Bi dakka, ben vazgetim, canm istemiyor!" Ne aryorsunuz? Bunlarla urap durduk senelerdir. Kolay m? Bouna m ufaktan televizyon sektrne kayyoruz? Bizimki de can... Kalburst hanmlara diksiyon dersi!
Makyajlar tastamam, parfm kokusundan geilmiyor, vcutlar ta! Bir de konumay rensek! Aylardr "Defile yaz, moda yaz, gittiin davetleri yaz" (sanki her gece o kokteyl senin, bu davet benim geziyormuum gibi) diye, zerimde psikolojik bask uygulayan, ounluu kadn, gazeteci arkadalarn gnln ho etmek iin gzlem yapmaya baladm. Ayptr sylemesi, yllardr i gerei, defile defile gezdik. Mankenleri, davetlileri kanksamz. yle bir adm geri atp baknca, ilgin metropol manzaralar kt ortaya. Daha ok da bir dou metropolnden! Giy tuvaletini, kahvaltya gidiyoruz! En son gittiim defile mesela. Mekn harika. Organizasyon mkemmel. Konuklar, olmas gereken herkes. Bir konuda Trk kadnlarnn hakkm vermeliyim. Defiledeki btn davetliler ok bakmlyd. Salar, solaryum, manikr-pedikr, makyaj tastamam! Ancaaak... Yerime oturdum. nce nmden kuyruklu bir tuvalet geti. Ardndan yanar dner, payetlerle ssl, ifon bir elbiseyle, gsterili mcevherler. Saatin 16.00 olduuna dikkatinizi ekerim! Hanmefendiler, Ne olursa olsun, gndz saatlerinde bir defileye katlrken, tuvalet giyilmez! Hatta, srt bele kadar ak ifon elbiseler, stras bantl saten ayakkablar, yze gze, dekolteye prlt srmek de uygun dmez. Bunlar gece kyafeti, gece ssdr nk. Gndz saatlerinde, abiye gece giysileriyle dolamak, Orta Dou'ya zg bir alkanlktr. Arap kadnlar sever yle gezmeyi.
Hatta onlar Yves Saint Laurent'in, Dior'un, haute couture tu-valetleriyle, birbirlerine le yemeine, akam st ayna giderler. Ama onlarn sebebi var. Zavallcklarn bu giysileri yerinde/zamannda giyecekleri bir gece hayatlar, o tr bir mondaniteleri yok. Halbuki biz bu konuda hi fena deiliz. Partiler, dn-dernek, kokteyl, al grla gidiyor. O zaman neden? nk ii bilmiyoruz. 257 252 Gndz giysisini kot, i giysisini illa ki dpiyes, k kyafeti muhakkak payetli, ilemeli, abiye kumal bir eyler zannediyoruz. Gndz giysisinin k olann semek zordur ve bu, Batllarn, talyann, Franszn iyi becerdii bir eydir. Onlar bir earp, bir kolye, kemer, apka, al kullanp, hemen en basit gndz kyafetinin bile havasn deitirirler. Erkeklerde de ayn problem var. ou Trk erkei, tek pantolonla tvid ceketi, kravatsz, ceket cebine mendil kullanmay, gmlek zeri sveteri bilmez. Bizde erkekler, ya takm elbise-kravat, ya da Amerikan giyim kltrne yenik derek, tirtl, spor pantolonlu hafta sonu kyafetini giyer durur. Betl Mardin, bir gn, Trklerin misafir arlamayla ilgili en byk eksiinin, hangi saatte ne ikram edeceklerini bilmedikleri olduunu sylemiti. Mthi bir tespitti. Yemek ncesi ay-pasta, akam st ksr, sabah kahvesinde zeytinyal dolma, saat drtte len yemei, kulanza tandk geliyor mu? Bu kyafet ii de yle. Herhalde zamanla yerine oturacak. Ne diyorsun hemerim? Haydi hepsini getik. En felaketi geliyor: u diksiyon kirlilii ne Allah akna?
Btn defile, etraftan u konumalar dinledim: Nabaaeerr? (N'aber?) Napyosaaan? (Ne yapyorsun?) Naslsaaaan? (Naslsn) ak keaerr? (ok kr) Cannaaaam, ok ksaaaan! (Canm, ok ksn) Silam slee, tmam maaa? (Selam syle, tamam m?) ok gzaal, di mee? (ok gzel, deil mi?) (zellikle bu sonuncusu beni delirtebilir!) te haval bir defileden gzlemlediklerim. ,: Baknz, ekonomi de dzeliyor, artk bahane yok. u ansl aznln da, ky kkenli, burjuva murjuva^ biraz daha rafine olmasnn zaman gelmedi mi? Koskoca bir imparatorluk geleneine ayp oluyor. Di mee? Dilinize hkim olun! Yok olan dnya dilleri arasnda Trke yok elbette,.. Dilimiz sadece, hayatmza gre ekil deitiriyor. Ama btn bu deiikliklere ramen, yabanc dil renmemekte de inat ediyoruz. "Arkadalar, trend kelimesi Trkeye geti mi?" "Gay mi yazacaz, Trkesi yle okunuyor diye, 'gey' mi?" Dergilerin yaz ilerinde kafalar kark. Yeni yaam biimleri, yeni kavramlar gelitike, bu kelimelerin Trkeye nasl geeceiyle ilgili sorular ortaya kyor. Her yerde duyabileceiniz konumalardan biri: "Dn akam, zerimde bir sweatshirt, elimde bir mug cap-puccino, zappingyaparak boyfriend'imin aramasn bekliyorum. Gay arkadam yanmda, son zamanlarn trendy barna gidelim diye srar ediyor. Sper bir meknm. Oysa benim sabahn krnde beyin frtnan var." Aln size stanbul 2002! Yeni bir hayat, yeni bir ak, yeni bir i, yeni bir biz! Ve yepyeni bir dil! 251 Sevgilim azck "denyo!" Geen gn, byk gazetelerin birinde bir haber...
adam aklyor: "Sevgilim Bilmemkim Hanm, biraz denyo!" Denyo ne? Denyo kim? Bu kadar yaygn kullanldna gre, argo margo, var demek byle bir kelime. Ayrca "Hanm"dan sonra sylendiine gre ok argo da deil midir nedir? Trke ne zaman yok olacak acaba? UNESCO'nun bu konuda bir aratrmas var. Dnya dillerini yok olma ihtimallerine gre 6 gruba ayrmlar. Mesela Krm Tatarcas "Ciddi anlamda yok olmaya yz tutan" diller arasnda. Bu da, o dilin 100'den fazla konuan olduuna, ama bunlarn arasnda ocuk bulunmadna iaret. Gagavuzca, Trkmence, Bakrca gibi baka Trk dilleri de "yok olmaya yz tutmu" grupta. Dillerin yok olmas sadece zc deil, tarihi anlama asndan da kayp. Getiimiz yllarda, Sryanicenin tremi olduu, eski ve tkenmi bir dil, Aramice yazlar bulundu. Aramice, sa'nn ve etrafndakilerin kulland dildi. Bu gos-pel'lerin, yani dini yazlarn, sa'nn ta kendisi tarafndan yazld baz dini evrelerce iddia edildi. Yazlarda geen, Tanr'y-la insann arasnda hibir kurum olmamas gerektiiyle ilgili szler, kimilerince, kilisenin, imdiki haliyle Hristiyanlkta yeri olmad eklinde yorumland. Bu konu zerinde tartmalar srerken ve Aramice dilinin uzmanlar yorum yapmaya devam ederken, Vatikan, bulunan gospel'lerin sahte olduunu ve kilisenin bunlar reddettiini aklad. Hatta bu hikye, sonradan Stigmata adl gayet kt bir filme de konu oldu ve kilise tartmalar tekrar gndeme geldi. ek u umbrella'y mirror'm nnden! Avrupa'da, imdilik yok olma tehlikesi ile kar karya olmayan 40 dil var. Modern Trke de bunlardan biri. Zamannda Arapa ve Farsayla, evet, belki zenginlemi, ama birok kelimesini de kaybetmi, yeni kavram ve icat isimlerini Franszcadan, imdi de her frsatta ngilizceden alm ve almakta olan, metropollerde deien bir Trke. Dorusunun stanbul'da konuulduu iddia edilen Trke.
ok akademik oldu galiba, hafifletiyorum: Her zaman yeni kavramlar gerekmiyor yabanc kelimeler kullanmak iin. Birka yl nce, bizim dergilerden birinin fotoraf ekimi. Nihat Odaba, Seren Serengil'i ekiyor. Serengil'in ilgin bir zellii var, karsndaki aynadan kendini grmezse, poz veremiyor! Dolaysyla ikide bir Odaba'n uyaryor: "Nihat'im, umbrella'y eker misin, mirror' gremiyorum!" diye. Bizim ekim ekibi bir balad, gnlerce, yok "Arabann yan mirror'na arpmlar", yok "Yamur yayor, umbrella da almamm". Bu gazeteciler byle ite! zellikle Ararat filminin uluslararas platformlardaki tartmalarnda, en ok kulamza alnan u: "Trklere bir yerde hakszlk ediliyor. Onlar kendi taraflarndan hikyeyi anlatamyorlar ki. nk ngilizce bilmiyorlar!" Daha korkun ne olabilir? Ben hem anadiline bu kadar yabanc szck sokan, gnlk hayatta Amerikan kltrne bu denli yakn olan, hem de hl yabanc dil renme konusunda bu kadar baarsz baka bir lke bilmiyorum! Aslnda ngilizcenin bu kadar yaygnlamas, dier dillerin lm m olacak diye de tartmalar var. London Times'taki 29 Mays tarihli makaleye gre, artk, Londra'ya gelen turistler, ngilizlerden daha doru ve iyi bir ngilizce konuuyorlar! Ayrca daha kk dillerin yok olma sebebi, sadece ngilizce deil, kresel ticaret, hzl iletiim ve uluslararas diplomasinin artmasyla, herhangi bir ortak dil aray. Ho, ortak bir dilin olmas insanlar karde yapacak, sorunlar zlecek, btn dnya el ele tutuup arklar syleyecek diye dnmek de saflk olur. Ama birbirimize yabanc kelimelerle hava atmadan nce, o kelimelerle cmle kurmay renip, azck da yabanclara hava at-sak, Batyla el ele tutuup ark sylemesek de, en azndan derdimizi anlatacaz...
Yani "denyoluk" etmesek de dil rensek diyorum! Hah, anladm imdi ne demek olduunu. Tevekkeli deil yabanc kelimeleri retmek iin cmle iinde kullandrrlar... YMSER ETMCLER ilkokul ve lise hayatnz boyunca neler rendiniz? Ben size syleyeyim: Trigonometri, ki ne olduunu hatrlayan bile azdr. Kimya elementlerinin ksaltlm isimleri, ki sadece bulmaca gzerken kullanrsnz! Divan edebiyatndaki kalplar, ki hatrlamyorum, ayrca hatrlasana ne olacak?! Bence, genlerin eitiminde byk eksikler var. En gerekli bilgilerden hi bahsedilmiyor. rnein, nasl i bulunur? Faturalar nereye, nasl denir? ehirde hangi otobs, nereye gider? Kar cinse ilgi nasl belli edilir? Soba nasl kurulur? Sebzenin meyvenin tazesi nasl anlalr? Veya nasl yumurta piirilir? zellikle bu, hayatnzda sk sk bavuracanz bir bilgidir, m okulda retilmez. Ne der yemek piiremeyenler? "Valla yumurta bile kramam!" Ama trigonometri okudun, deil mi? Tek hcreli canllar da biliyorsun... Eitimciler, nasl iyimser bir gelecek hayal ediyorlar bizim iin, acaba? "Evladm, ne yumurtas? leride sen Divan edebiyat iin yeni ku- 25% ramsal kalplar retmeye alrken, ahn da yiyecek bir eyler hazrlar! Faturalar da ofre verirsin, der!" HAD kIZim. NGLZCE KONU$!
Anne babalarn ocuklardan bekledikleri eyler bazen ok zor. En yaygn olaydr, ocuk on bir, on iki yana gelmi, be kelime yabanc dil renmise, hemen turistlerin yanna gnderilir: "Hadi ocuum, git konu, hadi bakiim, o kadar okula yolladk!" diye. Skysa sen git konu! Tanmadn insanlar! Hatta, hadi kyak yapalm, git Trke konu! Bakalm, durup dururken ne diyeceksin... Yapamazlar, ama ocuu yollarlar. ocuu ne gibi bir srpriz beklemektedir? Bakalm turistler nerelidir ve o yabanc dili biliyorlar mdr? Veya, egzotik Trkiye tatillerinin ortasnda, bir ocukla sohbet etmek isterler mi? Kimse dnmez. ocuklardan beklenen bu tr ovlarn hibir snr yoktur. Akam oturmasna gidilir, ay iilmekte, televizyon seyredilmektedir. 258 "Hadi olum ingilizce konu." "Hadi kzm bale yap." "Hadi olum folklor oyna, iir oku, fkra anlat, arkc taklitleri yap." Bu tr yersiz ve zamansz gsterilere yava yava alan ocuk, bir sre sonra meslek seimini belirler: "Anne, ben dansz olucam!" "Ne? Krarm o bacaklarn! Doktor olacaksn, mhendis olacak' sn!" E madem mhendis olacakt, ne oynattnz ocuu ona buna? Bir mhendisin gidip her an yabanclarla baka bir dilde sohbet etmesi, fkra anlatmas, dmesine baslnca bale yapmas gerekmiyor ki. Ancak animatr falan olacaksa faydas var.
ocuklar rahat brakn kardeim. FASULYE DENEY ocukluumuzun en byk vakit kayplarndan biri, ayn zaman-da da mega hayal krklklarndandr! Fasulye deneyinden bahsediyorum. Evde, iki kat slak pamuun arasnda fasulye yetitirmek zorunda kalanlar var m aramzda? ocuklar bitkilerle har neir etmek, tohumdan bitki nasl kyor gstermek, gzel bir fikir. Ama niye fasulye? (
Pamuklan slatrsnz, fasulyeleri arasna koyarsnz. Gnein nnde durmaldr ve scak bir yerde olmaldr. Camn nne kaloriferin stne koyarsnz. Anneniz "Ayy, ne irkin oldu salonda!" diye ikyet eder... Direnirsiniz. Her gn kontrol edersiniz, pamuu slak tutarsnz. Gnlerce beklersiniz. Kk, yeil balar verince, pamuu aralarsnz ki, kafasn karsn. En sonunda uzun, manasz, yeil bir bitki kar. "Yaasn, fasulye!" Eee. N'olacak imdi? Hi, ondan sonra o atlr. Bu kadar. nk ne yenir, ne de ss bitkisi olacak kadar gzel bir eydir. Lzumsuz bir deneydir. Ne bileyim, nane yetitirseler ocuklara, yemeklere konsa, ocuk kendini faydal hissetse. Sadece bu deneyle de kalmaz. Fasulyeler farkl renklere boyanr, onlarla yaz yazlr. Rezalet. Fasuyle, ilkretimde en ok zulm gren tahldr. 259 263
Hayvan sevenler ve sadece ilgi duyanlar! Ayda bir as, pire spreyleri, taraklar, bakmlar, vitaminleri. Yok efendim, eitimi, psikolojisi, oyunu, ss faresi, sudum, buduru... Ne bu be? Bilseydim ocuk yapardm! En azndan, byynce bana bakar! Her defasnda ayn ey. Btn hayvan dkknlarnn nnde, anne babalarnn kucaklarnda boy boy bebekler, ocuklar ve ben, saatlerce vitrindeki kedilere, kpeklere bakyoruz. Bylenmi gibi! Ve genellikle, mesela Himalaya cinsi, pofuduk bir kediyle aramzdaki cama ramen scak bir iletiim kurduumuz anlarda, yanmda kim varsa, ona dnp "Haydi alaym unu!" manasnda, ackl ve srprizlere gebe baklar atyorum. Ancak cevap, yine kim olursa olsun, ayn: "Hadi hadi, yr, kedi falan yok, sen onu da atarsn!" 264 Kendimi, ev hayvanlar zerinde eitli deneyler yapan, ruh hastas olan ocuklar gibi hissediyorum. nce unu akla kavuturaym. Kedi medi atm deilim! Birka kez alp geri vermi olabilirim sadece! le elenceyi kartrmayacaksn! Benim hayata bakm, felsefem, aslna bakarsanz, biroumuzun da aynen hissedip, ak ak sylemeye utand bir kural zerine ina edilmitir: Yapmak zorunda olduun ileri mmkn olan en az abayla tamamlamak! kinci, belki de daha nemli bir hayat kuralm da, yaadm her eyi "ciddi i" ve "elence" eklinde ikiye ayrmaktr. Yaz yazmak, kariyer, salk, ev hayat, ciddi ilerdendir rnein. Arkadalklar, ilikiler, yemek yemek, kitaplar, filmler, cilt bakm, seyahat, spor gibi alanlarsa "elence" kategorisine girer benim iin. Yani bu konularda zorunluluk, sorumluluk, belli saatler, kurallar olmamal ve bu konular, benim isteim dnda (rnein fazla gezip tozup yorgun dmek gibi durumlar hari) yorgunluk kayna olmamaldr. Bunun iin "En son ben aramtm, imdi sen arayacaksn, yoksa kserim!" tipi arkadalklardan
kanrm! Bu yzden, arkadalarmn hepsi, vnmek gibi olmasn, birinci snftr. "dare edilen", "mecburen grlen" kimse yoktur aralarnda. Yirmi mekik, krk dakika yrme, yirmi dakika kondisyon bisikleti gibi programl sporlardan kaarm. Dans etmeyi, stilsiz, apr upur sular sratarak ve kendime gre su balesi yaparak yzmeyi tercih ederim! Yemein tadn beenmezsem a kalmay yelerim, ama bir oturuta porsiyon nci profiterol de yerim! Uzatmayalm. Evcil hayvan sahibi olmak, bu ikinci grupta zannederdim hep. ocuk yapsam daha m kolay? Bu arada kedilere de baylrm. Hatta, neredeyse, yal ve hayatta kimsesi olmayan kedi sever kadnlar gibi, oradan buradan kesilmi kedi fotoraflarn da etrafa gsterebilecek potansiyeli kendimde gryorum. Uzatmayaym... ki sene nceydi. Bir tandktan iki tane yavru kedi aldm! Biri siyah, zayf ve ekingen, teki beyaz, iko, gayet sosyal bir tip. Ve bunlar iki erkek karde. ocukluumda, bahede beslediim kedilerden almm. Kedi mr mr kucana gelir, seversin, oynarsn, bu kadar. Arada da yemek verip yemesini seyredersin. Pek eker yerler kediler. Gerisine karmazsn. O kedinin sorumluluudur. yle deilmi. Kediler geldi. Ve tuvalet problemi ortaya kt. Tuvalet aldk, kum aldk. Yerini beenmediler. Mamann zel cinsi varm, bebekler onu yermi. Nasl kokuyor anlatamam, balkl, tavuklu ptibr biskvi dnn, feci. Gittim, ev eklinde yatak aldm. Elbette asla orada uyumuyorlar. Yazcnn st favori yerleri. Ktlar ty iinde. Titizliim tuttu mu sana. Tuvaletlerini arka balkona koydum ve fakat girip kamyorlar. Kapy
aralk brakyorum, yp baka yerlere kayorlar. Kendilerini sevdirmiyorlar, kayorlar. kinci gn veterinerde aldk soluu. Orada kedi sahipleriyle ahbap olduk. Genellikle st ba ty iinde, mutlu ve sakin insanlar! Nl< ,4 256 Birinin kedisi geen sene kist aldrm, "Bir hafta Pasiflora'y-la ayakta durdum," diyor. Ayda bir alar varm, yok efendim pire spreyleri, taraklar, bakmlar, vitaminleri. Eitimi, psikolojisi, oyunu, ss faresi, u-duru, buduru... Yahu bilseydim ocuk yapardm! En azndan byynce bana bakar. nc gn, pire spreyi skp tarama faslndan sonra, trmk ve tslamalar eliinde, hi sevilmediimi anladm. Bu souk sava birka gn srd. Sonra bana deil ama ortama altlar. Evin bir ucundan teki ucuna kovalamaca oynuyorlar, atlayp zplayp vahi hareketler yapyorlar, ok eleniyorlar, fakat krp dkyorlar ve ben, sadece tuvalet temizleyip, mama veren, trmklanarak pire spreyi skan, antipatik yurt mdiresi rolndeyim. Hi sevmedim. Sorumluluk, zorunluluk, i, yorgunluk. Bahe kedileri byle deildi. Hani elence? Ve iki kardei, eminim ok mutlu olduklar eve, annelerinin oturduu yere geri yolladm. Rengrenk oyuncaklar, evleri, yastklar ve mamalaryla. ki hafta srd. Ylmayp, bundan bir yl sonra aldm, ok daha irin, ok daha iyi huylu ve fakat ok daha beyaz ve dklen tyl Van kedisi "Van Damme'la olan ksa ama dzeyli ilikimi ise baka gn anlatrm. Zaten benzer bir hikye. Tek fark, sebebin tyler olmas. Hayvanseverler, size sesleniyorum. Benim gibileri hayvan dkknlarna yaklatrmayn, yaklatranlar uyarn. Bizden ne ky olur ne kasaba... HAYVAN HAKLARI Hayyan haklar, son zamanlarn tartlan konusu.
Benim kafam, bu hususta biraz kark. brakrsak yandk!
! Bu haklara kim karar verecek? Hayvanlara
Onlar, salonun ortasna i yapmaktan, sahibini yemeye kadar, geni bir yelpazede, her eyi kendilerinde hak olarak gryorlar! Baka bir problem: insanlar iin ikence gibi grlen eyler, hayvanlar iin gayet normal kabul ediliyor. Mesela arabaya koulmak, tasmayla gezmek, kafeste tutulmak, her gn ayn eyi yemek! Hayvan haklar ii rndan ktnda, mesela, muhabbet kular sahiplerine dava aabilecek mi? "U aydr hapis tutuluyoruz, hkim bey, bu adamdan (kanady-la emekli Mtak Bey'i gsteriyor) davacyz. Ayrca manevi iken-ce gryoruz. Bu ayn adam, aydr, her gn sabahtan akama kadar, kafesin yannda durup, bize "Babacm "dedirtmeye alyor! Yani karar adalete brakyoruz!" insanlar iin iyi olan baz eyler de, hayvanlar iin kt. Mesela kedisine elbise giydiren, kafasna kurdele takan tipler var. E bakalm o kedi, o rengi sevmi mi? Kimse sormuyor! Hadi diyelim ki, haklar belirlendi. Hayvan nasl dava aacak? Nasl avukat tutacak? Elde avuta yok, okuma yazma bilmez... Kark iler bunlar. FAKAT, O DA NE? Boaz kysnda balk tutanlar akll insanlar. Deniz balk kaynyor, insan hem eleniyor hem sosyalleiyor.. Da bandaki gl kylarna gidip, sessizlik iinde balk tutanlar -sa, sadece kendi sabrlarn deniyorlar! Niye sessiz sessiz bekliyorlar ki? Baln bir yerde saklanp kendilerini seyrettiini ve saatler sonra, "A galiba tehlikeli biri deil," deyip geleceini mi zannediyorlar? Balklarn hafzas 6 saniye arkadalar! Balk, 6 saniyede bir unu yayor: "Ah ileride yiyecek var, yaklaaym... Ooo, ahane solu-can! Fakat o da ne? Bu bir olta! Alaklar! Yer miyim bunu ben!" 5. saniye, 6. saniye... "Ama o da ne? ileride yiyecek var... Ooo ahane solucan...!" Onun iin baln gelecei varsa, zaten gelirdi. Sevgili amatr balklar, bouna beklemeyin! 268
KELEBEN CMR Zaman greceli bir kavram. Mesela kelebeklerin mr, bir gn! Yal bir kelebek, gen olana nasl t veriyordur acaba? "Bak yavrum, ben sabahtan beri buradaym. Yani dile kolay, bir mr! Yaamm boyunca, bir tek ey rendim: Hayat ok ksa, ya-amaya bak!" Ya da tam tersi. Yal bir kaplumbaa... "imdi bak, genciz o zaman. 114 yamn bahar! Bebek gibi bir Caretta Caretta flrtm var. Kz, mevsimlik, gelir giderdi, Patara'da yazlkyd bunlar! imdi byle yavaladmza bakma, o zamanlar cva gibiyiz. Kanm deli, yerimde duramyorum. Kimse hzma yeti' emiyor!" Ne var? Zaman gibi, hz da greceli bir kavram! En gzel hayvanlarn deniz altnda yayor olmas byk hakszlk deil mi? Mesela, at, ok kocaman olmas hari, gzel bir hayvan olarak kabul edilir. Denizat, btn bu gzellikle birlikte bir de minyondur. Rengrenk balklar, denizyldzlar.... Karada ne var? Fare, krkayak, bukalemun! zellikle i ie yaadmz hayvanlar en irkinleri: Uyuz sokak kpekleri neyse, evimizi sahiplenen karasinekler, hamambcekleri, gveler... Bilim adamlarna gre, hayvanlar yaadklar yerin ortamna benzemeye balyorlar. Yani aa trtllarnn, o aacn yeili olmalar gibi. Bilemiyorum ama, ben hibir hamambceinin fiziki zellikleri ktlnde dekore edilmi bir ev grmedim! Yani biraz oymal kakmal, lzumsuz desenli, rk bir bcek olsa yine kabullenirdik ama... Belki de, sevilmediklerini bildiklerinden kompleks iindeler ve ruhlarndaki bu ktlk yzlerine yansm! Yani, kedilerle gzel kpekleri saymazsak, eli yz dzgn bir hayvan grmek iin ya safariye gitmek ya da dalmay renmek gerekiyor. 269
VE MUZ Doada her eyin bir sebebi vardr. Hibir ey tesadf deildir. Mesela, maymunun ana gdasnn muz olmas, gayet yerinde bir olaydr. Tamamen planl bir seimdir. Aksi halde, maymunun elenceli hibir hali kalmaz! Maymun soytarlk yapmak iin yaratlm bir hayvandr. Yani insanlar kendilerine benzeyen, ama ak ve seik kendilerinden daha aalk, daha salak, daha ufak tefek ve aklaban bir yaratk grp, insan olmann deerini anlasnlar, vnsnler, kendilerini mthi bir ey sansnlar diye! Verin maymunun eline i et. Gayet vahi ve korkutucu! Verin elma armut, ok normal. Verin ekmek ii beyaz peynir, hi komik deil. Ama ver muzu eline, "Ahahah, ayol maymuna bak, aa nasl byle soyuyor muzu!" Muz, dikkat edin, hakknda en ok espri yaplan meyvedir de ayn zamanda. Elmann, portakaln yannda, meyvelerin komedyenidir! eitli eylere benzetilmesi bir yana, muz kabuuna basp dme esprileri, nedenini anlayamadm bir ekilde hl yaplmaktadr. Hayvanlarn en elencelisiyle, meyvelerin en elencelisinin bir araya gelmi olmas, bir tesadf deildir. Doann bir hikmetidir! 270 kPEK ETM Hayatta anlayamadm insan gruplar arasnda bata gelenler, kpeklerini eitmeye alanlardr. Aranzda bunlardan varsa, ltfen can kulayla beni dinleyin. Bazlarnz kpeine terlik getirmeyi retti; oturmay, kalkmay, patilerini havaya dikmeyi ezberletti. Bazlarnz hayvana elbise ve apka bile giydirdiniz. Arkadalar, kpek kpektir. Ne kadar urarsanz uran, Bobi asla insan olamayacak! Vazgein. O kpei eitmeye harcadnz vakit, nakit ve abay, bir ilkokul rencisine verseydiniz mesela, ocuk imdiye kadar doktor olmutu!
Bu terlik getirme iini keyif gibi anlatyorsunuz: "Eve geliyorum, kanepeye oturuyorum, yatak odasna gitmeye gerek kalmadan, bizim kpek hemen terlikleri getiriyor." Ne gzel. Fakat sen bu numaray hayvana retmek iin aylarca yerde srndn, bardn ardn. Gidip terlik giymek daha pratik olmaz myd? Hayvanlar da kendinizi de rahat brakn! UZAYLILAR, ZOMBLER, DENZKIZI ARI, VE DER HAYALI MAHLUKAT! 273 Uzayllar aramzda! Amsterdam 'da bulunan Luca isimli ocuk uzayly-sa, benim bir sr arkadam da yle! Hatta baz sanatlar ve ou politikac da... Belirtiler ayn zira! ki hafta nce, Amsterdam Merkez stasyonu'nun 2 numaral peronundaki Burger King'de sahipsiz bir ocuk bulundu. Boynundaki isim kolyesinde "Luca" yazan ocuun salar ve kalar yok. Fiziksel yapsnda, zellikle kafasnda eitli farkllklar grlyor. Davranlar mekanik, tammlanamayan bir dil konuuyor, daha dorusu anlamsz sesler karyor ve karlat olaylara duygusal tepkiler vermiyor! Yani glmyor, alamyor, heyecanlanmyor. Biroklarna ve Trkiye'deki Sirius Ufo Uzay Bilimleri Aratrma Merkezi'ne gre, byk ihtimalle Luca bir uzayl! Oldum olas severim uzayllar. Bana bir zararlar dokunma-mtr! Ne zaman uzay gemileriyle ziyarete gelseler, d politikaya, ekonomiye, udura budura dalm skc dnyada tatl bir heyecan olur! Uzayl, mahalleyi dolandrp kat! Ayrca en sevdiim asparagas haberler de uzayllarla ilgilidir.
Amerika'da srf "Sapk uzayl Mississipi'de iki kz kardele alem yapt" veya "Oklahoma'ya uan dairesiyle inen uzay-l, 27 yandaki porno yldzna tecavz ettikten sonra, kadnn czdann alp uarak uzaklat" gibi yaratclkta snr tanmayan haberleri iin National Enquirer gazetesi alrdm! Buradaki "haber fotoraflar" da birer gazetecilik dersiydi. Mesela Oklahoma'da geen olayda, porno yldznn, yatakta, tecavzden hemen sonra ekildiini varsaydm, yorgun, akn, fakat dantel amarl ve bol makyajl byk boy fotorafnn yannda, muhtemelen 2. snf bir aktrle, bir eytan iziminin bilgisayarda birletirilmi ve "kt niyetli uzayl" olmu hali yer alrd. Resim altlar ayr aheserdi. "Nadine (27): Bana uzaydaki kadnlarn frijit olduunu syledi ve evlenme teklif etti. Ona gvenmitim, oysa czdanm ald!" veya "Bu boynuzlu, kuyruklu, yeil renkli adam grrseniz sakn bor vermeyin ve hemen karakolu arayn!" Uzayllarn bizim kadar "kirli, rk ve adi" olabilirliklerine dair korkularmz kendi ktlmzden! Kafalarna ta atmaya almann, hatta, geen gnlerde sey-retmisinizdir, tfekle uan daire beklemenin baka aklamas olamaz. "Bu antenli herifler gelip tarlama konacak, beni vurup karm, kzm karacak!" gibi endielerden! Oysa uzaya gtrlp birtakm deneylere tabi tutulduktan sonra geri getirildiini iddia eden insanlarn anlattklar dnda, hibir ktlklerini grmedik gariplerin! Hatta pek pratik tipler de deiller! Niye ikide bir geliyorlar? kide bir buralara gelip gidiyorlar. Nereden baksan koskoca uan daire, bunun yakt var, personeli var, yemesi imesi, cep harl, vergisi... Her seferinde o kadar yol ekilir mi? Koy bir gizli kamera, neyi merak ediyorsan gezegeninden, oturduun yerden seyret kardeim! Ik hzyla giden uan daireyi icat etmisin, elinde video kamera m yok? Amsterdam'da bulunan "uzayl ocuk" Luca, gerekten uzayl m, aratrlacak. Hatta bu amala bizim Sirius'ular bile yetkililerle temasa gemi. Amsterdam'a hi gittiniz mi bilmiyorum ama bence oradaki tek uzayl Luca deil! Amsterdam, New York, Londra, hatta stanbul gibi ehirlerde, sokaa knca yle bir alc gzle etrafa bakn! Ne demek istediimi anlayacaksnz.
stanbul'daki tek UFO mzesinin Beyolu'nda olmas tesadf m sizce? lkokul arkadalarnz bir gznzn nnden geirin. Hatta ilkokul retmeninizi, lisedeki kimya hocanz, niversitedeki rock grubunun elemanlarn, okul birincisini, mahallenin delisini, ofisteki muhasebe mdrn, st kat komunuzu, kuafrnz, Ra-fet El Ronan'... Onlar aramzda! Men in Black filmlerindeki gibi sessiz sedasz, bizlerle kaynam, yayorlar! Luca'nn sa ve kalarnn olmamas dnda, elimizde uzayl olduuna dair tek bulgular, davranlarnn mekanik olmas, 275 duygusal tepkiler vermemesi, glmemesi, heyecan gstermemesi ve ne dediinin anlalmamas. Bizdeki baz politikaclarn bana hep baka gezgenlerdenmi gibi gelmesinin sebebi de bylece ortaya kyor. Adamlar uzayl! Belki, ilk bata, dzayak, geminin inmesi kolay diye Ankara'y tercih ettiler; sonra da baktlar izzet, ikram, yerleiverdiler. Bylece yurt dna "inceleme gezilerine" giden Ankaral heyetlerin de neden ei dostu beraberlerinde gtrdkleri, seminerlere katlmak yerine neden alveri yaparak vakit geirdikleri de ortaya kyor. Kyak i gezisi bir uzay gelenei! Gizli kamera sistemi kurmak yerine ikide bir buraya gelmenin temelinde yatan 226. zihniyet! Yoksa ark tembelliiyle, sorumsuzlukla hi ilgisi yok... Kt niyetli uzayllar yznden! DENZkIZLARI O nasl bir garip tahayyl gcdr ki, u tuhaf kahramanlar ortaya kmtr: Dracula, Kurt Adam, Denizkz... Hl bunlar seyredip duruyoruz. Dracula, ya da o isimde garip ve kt bir adam, aslnda Dou Avrupa'da gerekten yaam, tamam. Yani tarihi bir kiilik. Denizkzn da ok garipsemiyorum, nk bu efsaneyi ilk uydu-ran erkein hayalindeki kadn olmas ok muhtemel! Kadn bir kere konuamyor, biliyorsunuz! Sadece ark mnlda-nabiliyor. Bacaklar yok, yryemiyor.
Yani drdr ve alveri olay sz konusu deil! "Ayy, evde balk piirmem, kim temizleyecek onu, kokar da imdi iyy!" gibi bir kapris de konu d, nk kz balk kokusuna alk. Ayrca ahane uzun sal ve srekli topless geziyor! Yani aslnda bir erkek iin ideal kadn. Ve fakat kurt adamn nasl bir zlemden doduunu zebilmi deilim. FL KADIN! Ne kadar nefrettik hayvan varsa kahraman yapyoruz: Yarasa adam, rmcek adam. Bir tane irin, "kpek adam" yok. Veya "civciv kadn!" Ben kahraman olsaydm fil kadn olmak isterdim. Neden derseniz, hayat, yarasa, rmcek gibi uyduruk hayvan-lara gre ok uzun. 70 yl. Yani hem sper kahramansn, hem de hibir yere yetimen gerekmiyor. Ayrca sempatik. O kadar yl boyunca, insanlar gibi bunama falan da sz konusu deil, nk hibir ey unutmuyor, fil hafzas tabii. Baarszlk durumunda kimsenin kafa tutma durumu da olmaz, csse ve hafza malum, suyuna gitmek lazm. Gotham ehrinin gkyzne yazyorlar: Fil kadn, kurtar bizi! "Tamam, gideriz ya bir ara. Canm, ben hatrlyorum bu ocuu, seri katil deil mi bu? On yldr adam ldryor. Nasl olsa unutmam, kafaya yazdk. Geliriz kardeim bir ara, seneye meneye, Allah Allah." : Skysa kafa tut! 271 ZOMBLER. UZAYLILAR Baz korkularmz o kadar gerzeke ki, film endstrisine ekmek kaps olmaktan baka ie yaramyor. Mesela uzayllar.
Bir sr film uzayllarn gelip dnyay istila etmesiyle ilgili. Byle bir ey olabilir mi? Gya adamn gezegeninde su bitmi, dnyann suyunu alp gtrecek. Yani uan daireyi yapyor, k hzyla buraya gelip gidiyor, ama iki hidrojenle bir oksijeni evinde birletirip iemiyor! Geenlerde, yine byle bir filmde, uzayllar dnyaya insanlar yemeye gelmi! Tarlalara iaretler yapyorlar falan. nk kendi gezegenlerinde gda bitmi (hep bir eyi bitirip geliyorlar ya). l 278 Fakat en sonunda fark ediliyor ki, su bunlar ldryor. Asit et' kii yapyor! Pekiyi, Hollywood, sen buna bu kadar para harcadn. Los An' geles'taki hibir sivri zeklnn aklna gelmedi mi, madem sudan l' yorlar, drtte su olan insanlar nasl yiyecekler, diye? Siz de ben de de para verip seyrettik mi? Eveet. O zaman hibir ey sylemeye hakkmz yok! Holyvvood'un salaklklarnn en klasiklerinden biri de, zombiler' dir. Yani yaayan ller. Zaten tanm itibariyle abuktur, nk ya-yorsa, zaten l deildir. Neyse, yine para verilip film ekildii iin, seyretmiizdir. Zombiler topran altndan karlar ve arkada grubu halinde, ar ar yryerek insanlara saldrrlar! E kasana. Zombinin yetimesi mmkn deil, dede gibi. Yani, grdn m, tabana kuvvet kaacaksn, bitti. Niye korkulur anlamyorum. Gafil avlad, uzaktan yakalad diyelim, kendini syrr koarsn, en fazla stn ban topraklanr. Kpek kovalasa daha kt!
Bence film yapmclar "Yok artk, valla bunu da yediler olum" diye, gittike daha sama eyler bulup, anslarn zorluyorlar. GNE, KUM, DENZ VE HAYATIN EN SEVDM BLMLER- TATLLER! l Tatile karken, evinizi evde brakn! Seyahate gtrdnz eyalardan hangilerine gerekten ihtiyacnz olacak? Bir gn bir havayolu bavulunuzu kaybederse bu sorunun gerek cevabn bulursunuz! nemli bir yol ayrmmdaym! Ya sa dzletirici fonum olmayacak bavulda ya da neredeyse ansiklopedi byklndeki "Movies and Methods" kitabm. nk hafta sonu antasna ikisi birden smyor! Daha kk kitaplar canm ekmiyor. lla ki bunu okuyacam. yle karar vermiim. Bu duruma gre, tatilde ya gzel olacam ya entelektel! Veya ikisini birden alp anta deitireceim. Hem eyalar batan yerleecek hem de byk bavulu uaa almayacaklar. Bodrum Havaalan'nda, ocuklarn stnde zplamaya bayldklar, insanla282 rm nnde iyi bir yer kapmak iin ititikleri bavul bandna gzm dikip, kt m kmad m diye heyecanlar ekeceim. Porselen kedim olmadan uradan uraya gitmem! Varolmann Dayanlmaz Hafiflii 'nde, Milan Kndera, Sabi-na karakterine yle dedirtir: "Yerlere, insanlara ve eyalara ok balanmamaya alyorum." Bunu dedikten ksa bir sre sonra, ekoslovakya, Rus igaliyle kar karya kalr ve Sabina arabasna atlayp, eyalarn geride brakarak alelacele svire'ye tanr. Hakl kmtr. Zorunluluklar bir yana brakn, tatiller, maceralar, "gezginlikler" iin nemi nedir eyalarn? Dergilerin en kral konularndandr: "Tatile giderken yannza ne alrsnz?" Kimi insan sayar: "Oyuncak ayn, yastm, ttslerim, annemin hediyesi vazom, porselen kedi biblom, uyum, buyum."
Nedir bu gebelik korkusu? Eer ama evden uzaklamaksa niye gittiin yere evi gtrrsn ki? O zaman otur oturduun yerde! Ben otel odalarna, o odalardaki geicilik hissine baylrm. "Al," derler, "kk sabunlar, kk ampuanlar, ksa zaman iin ihtiyacn olacak eyler. te bu haftann ehir rehberi, sonrasn, hl burada olursan gelecek hafta dnrz." G duygusu ok ferahlatcdr. Ucu aktr. zgrlktr. Ben bavullara, eit ve miktarlarn abartsam da, sadece gittiim yerde rahat etmek iin gereken eyleri koyarm. Onlar da art deildir ya... Karnaval Havayollar'yla gerek bir karnaval! Yl tee 1996. Aylardan Eyll. ki arkadamla New York'tan Miami'ye gideceiz. gnlk .bir tatil yapp, dnte New York'ta okula balayacaz. Ekonomik bir plan yapmz. En ucuz bilet aratrlm, eli yz dzgn hibir havayolunda istediimiz fiyat bulamaynca, Mia-mi gezimizi ilk defa duyduumuz, gzide Carnival Airlines'la yapmaya 3'te 2 oy ounluuyla karar vermiiz. Bu "Karnaval Havayollar" daha ok Miami'ye, Jamaika'ya uan, ufak bir irket. Muhalefet yapan arkadamza gre "Kesin bavullar kaybolacak," ama bizim umurumuzda deil. Miami'de baka arkadalarmzla da buluacaz, gezilecek, tozulacak. Kozmetikler, elbiseler, elbiselere uygun ayakkablar, onlara uygun taklar, seyahat tsnden bigudi setlerine, tm "hayati" ihtiyalarmz dev bavulda yerini ald. Normal artlarda birka ay yaayabileceimiz miktarda eyay-la, Miami'ye vardk. Ya da yle zannettik. Ve "karnaval" balad. Elbette, bavullardan eser yok! bavul da kayp olduu gibi, uan yars da bizimle ayn durumda! Formlar doldurup, aresiz, otele gittik. Moraller bozuk. Gece yars, 24 saat ak bir spermarket bulup, gecelik olarak kullanacamz zevksiz birer turistik tirt alp, yattk uyuduk. Bavullar gitti, kavga bitti!
Ertesi sabah birer bikini, amar, birer askl elbise satn aldk. Plaja, plak ayak, zerimizde marketten aldmz "Miami'ye Hogeldiniz" yazan tirtlerle gidip geliyoruz. Bir Vanity Fair dergisi aldk, srayla okuduk. Ve hayatmzn en muhteem tatilini geirmeye baladk! Bavul yerletirme, ne giyeceim derdi, o ona uydu, bu buna uymad, tak takma, gne kremi, makyaj, sa kurutma, kitabm yanma aldm, almadm, hibiri yok! Detaylarla vakit kaybetmeden sadece gezip tozuyoruz. Otel odasnda gn iinde en fazla 20 dakika geiriyoruz. klim zellii, lene doru, ksa bir yamur yayor. Plajdan
284 herkes antasn, kitabn kurtarmak iin karken, biz yerimizden kprdamyoruz. Eya yok ki slansn! Anladk ki, seyahatin keyfi byle kyormu! Tatilin son gn, havaalanna gitmek zereyken, bavullar bulundu. "Aman," dedik, "hi gndermeyin, biz geliyoruz." Ve o bavullar, almadan eve dnd. Bir daha Karnaval Havayollaryla umadk! Ama bir sonraki tatilde, eski hamam eski tas, yine bavullar bir sr vr zvrla doldurduk... Siz bu yazy okurken, ben en azndan yars hi kullanlmayacak bir sr kyafetin zerine sa dzletirici fonu tkmak ve kitab da elime almak suretiyle, deniz kysna varm, hatta yzm ve yanm olacam. Kendimi mmkn olduu kadar evden uzaklam hissetmeye alarak. Eyal veya eyasz... Size de tavsiye ederim! Arap l'nden bildiriyorum: Hava yamurlu! Geen hafta Dubai'deydim. Ancak k ortasnda yaz tatili planm tutmad. Arabistan'n orta yeri grlmemi bir yamur ve kapal havaya sahne oldu. Ne gz varm sizde ama!
Bravo sevgili okuyucularm! Beddualarnz tuttu! "Siz bu hafta sonu pencereden amurlu sokaklara bakarken, beni 26 derece Dubai'de, havuz kenarnda hayal edebilirsiniz," demitim. Ne yazk ki Dubai'de gerekletirmeyi planladm bu alaka gnelenme ve yzme planm tutmad. nk 5 yldr damla dmemi Arap lleri, hasetiniz sayesinde, gn boyunca saanak yamur ve bulutlu bir havaya sahne oldu. Ne zaman ki gezi bitti, dn uana gitmek iin otobse bindik, hava at! Ben Dubai'yi daha uzak sanyordum. Drt saatte gidiliyor. Utuumuz havayolu, Emirates her detay dnm. Yolculuun banda size farkl etiketlerin olduu bir kart veriyorlar. Etiketlerden setiinizi koltuunuza yaptryorsunuz. "Yemek gelince beni uyandrn", "inerken beni uyandrn", "Beni rahatsz etmeyin" seenekleri var. "Eer yemek ok iyiyse, hafife omuzuma dokunun, uyanrsam yerim. Baktnz oral deilim, derin uyuyorumdur, yere inmeden bana ilimeyin" etiketi henz yok. Olsayd uyuyacaktm. *** Dubai'ye iner inmez havaalannda, yollarda, hep ayn seri katillerin resmini grdk. Hararetle aranyorlard ki her caddede dev fotoraflar aslmt. Krabilir ka kiiyi temizlediler diye aramzda konuurken, o cani suratl adamlarn lkenin deerli, saygdeer ve de ok zengin emirleri olduunu rendik! Evet ok nyarglym. Siz deil misiniz? Baylr msnz Araplara? "Fellah" demez msnz? "Allahm Arabi"? "l Bedevisi"? Yaaa. Siz var ya sz! Pakistanl siyasal bilimci ve yazar Dr. Feroz Ahmad, "Making of Modern Turkey" (Modern Trkiye'nin Kuruluu) adl kitabnda diyor ki: "Trkler aslnda dnyada hibir millete kar rklk 285
gtmezler. Ezeli dmanlar olarak tannan Yunanllara bile. Sadece Araplara kar, rkla yakn bir nyarg vardr. Trklere gre Araplar, pis, tembel ve gvenilmez insanlardr."
Eh, ben de sizin bu nyarglarnz yerle bir edeyim de grn! Arap yapm! Denize giremedik ama, gezdik, grdk, rendik. Dubai'de isizlik yzde l! Onu da niversiteden mezun olmu, kendine i bakan genler oluturuyor. Dubai'de su oran sfra yakn. nsanlar arabalarn ve ev-286. Dubai'de yer her tertemiz. Dubai'de rvet almay deneyen, yolsuzlua yeltenen herkes smrd ediliyor. Dubai'de petrol 14 yl sonra bitecek. Bunu yllar ncesinden hesaplayan "l Bedevisi" turizme arlk vermi. Emirates Havayollar'n kurmu. Harika oteller yapm. lkede vergiyi tamamen kaldrm. imdi de 120 kilometrelik bir plaj kazanacaklar ve zerine 3000 ev, 89 otel ina edecekleri, denizin doldurulmasyla oluan palmiye eklindeki ada projesine balamlar. Yelken eklindeki yldzl Burj Al Arab Oteli'nin, hi de yle sanld gibi zevksiz, kitsch, kro falan olmadn da belirtmeden geemeyeceim... Dubai'yi ylda 13 milyon insan ziyaret ediyor! Bunlar sadece parayla olmuyor. Petrol dolarlar, iinden erbet akan altn emelere harcanmam yani. Zekice yatrmlar yaplm, "Allahn Arabi" ayn zamanda evreyi de koruyor! ln ortasnda inanlmaz bir lks butik otel olan Al Maha' nn tm gelirleri, lde yaayan, ve nesli tkenmeye yz tutan, antilop, ahin, Arap kurdu gibi hayvanlarn yetitirilip doaya salnmas iin kullanlyor. Bu oteli grmeye le gittik... Yannda peesi olan var m? lle ilgili ilk intibam: Evet, ok kum var! O kadar ok kum var ki, salarnzn arasna, aznza, burnunuza, kulaklarnza giriyor. Hi durmadan kum iniyorsunuz. Dubaili kadnlarn artk terk etmeye baladklar geleneksel kyafetleri, siyah, arafa benzeyen, ba, kulaklar tamamen kapatan bir giysi ve burnu, az kapatan ok garip bir deri maskeden oluuyor. Bazlar da sadece gz ksmlar delinmi pee takyorlar. Bu kyafetlerin hepsi le ok uygun. Daha dorusu l iin art! lerini kilitlemiyorlar.
Hoplaya zplaya, ciple kum tepelerini aarak yaptmz l safarisinden sonra, resim ektirmek iin 15 dakika arabadan indik ve kumlarda yrdk. O 15 dakika iinde geleneksel kyafetlerden giymediimize ve yzmzde pee olmadna piman olduk. Hl kum dkyorum! Bylece arafn, peenin, dinle deil, Arap corafyas ve geleneiyle ilgili olduunu, bizzat tatbik ederek onayladm! lle ilgili ikinci intibam: ok sessiz. Dalga sesi, su rlts, ku cvlts, rzgar uultusu, austos bcei crlts, yani bizim sknet sandmz seslerin hibiri lde yok. "Kum krlts" diye bir ses de olmad iin, l dnyann en sessiz blgesi. Parlak sar renkte, sulu meyveler yetiiyor lde. Kumlarn zerinde, iple birbirine balanm plastik limonlara benziyorlar. Develer hastalannca iyilemek iin yiyorlarm. Antiloplarn gnlk gdasym. nsanlar ise yer yemez zehirlenip oluyorlarm! l byle bir yer... Gkyz alabildiine mavi. Drt taraf, stnze rt rtmler veya kapak kapatmlar gibi.... Bertolucci'nin harika filmi, "lde ay" diye bilinir Trkiye'287 de. Orijinal ad "Sheltering Sky"dr. Yani, barndran, koruyan gkyz. Kumlara srtst yatp g seyrederken o geldi aklma. Kzl-sar le, usuz bucaksz, beyaz bulutlu, mavi gkyzne k oldum. Birok insan benim gibi dnyor olmal ki, Al Maha Oteli her zaman dolu. Mterilerinin arasnda Sting de var. Sting, Desert Rose'u burada yazm olmal. (Englishmen in New York'u da New York'ta tabii. Demek bu yzden bizimkilerden iyi beste kmyor. Gndz Unkapan Plaklar ars, akam Etiler barlar. lham perisini koydunsa bul!) "Sheltering Sky"a dnyorum. yle derler filmde: "Turistle gezgin arasndaki fark udur: Turist dn tarihini bilir." Biz dn tarihimizi gayet iyi biliyorduk ve l anlarmza, safari tecrbelerimize ramen, tam da turistler gibi, ellerimizde onlarca duty free torbasyla vatana dndk. O esnada Dubai'de, bulutlu geen gnn sonunda, aan havayla birlikte, yine herkes plajlara kouyordu! Mart aynda, Dubai'de alveri festivali var. Vergisiz Dubai'de, marka mallar bu donemde bir kat daha ucuzlayacak. lgileniyorsanz gidin, hem l de grm olursunuz. Ama gitmeden nce bana haber verin. Yamur duasna kacam!
Hint Okyanusu'ndan bildiriyorum, dnmeyi dnmyorum! Evet, stanbul'un anurlanmaya balamasyla birlikte soluu Mauritius'da aldm. Pimanlk veya sululuk da duymuyorum! Neden? nk i iin gittim. neydi? Mauritius'un turistik ve doal gzelliklerini, Emirates'in Ma-uritius uularmdaki servis kalitesini yerinde grmek ve incelemek! Bir aratrmac gazetecilik olay da diyebiliriz. Ne var? Ara-trlabilecek hereyi aratrmadysam iki gzm nme aksn! te bu almalar sonucunda, adadan izlenimlerim. ("Keif Gnlm" diye de adlandrabiliriz. Daha haval olur.) Keif gnlm 30 Eyll 2002 Yolculuk balyor. 9 kadn gazeteci, uaktayz. kram ve iltifatta kusur yok. Gak deyince ampanya, guk deyince film. Bu esnada, bir nevi i gezisi ya, Mauritius hakknda internetten indirdiim bilgileri okuyorum: Afrika'nn gneydousunda, bir ucundan teki ucuna arabayla iki saatte gidilen bir ada buras. 10. yzylda Arap tccarlar kefetmi, ama bir eye benzete-meyip geip gitmiler. 1498'de Portekizliler gelmi ama gemiden karaya kan fareler ve maymunlar dnda, adaya kattklar birey olmam. 1598'de Hollandallar aday sahiplenmi, Afrikal kleler getirmi, 1710'da da terk etmiler. 1715'de Mauritius Fransz kolonisi olmu, bu dnemde ok gelimi, ama 1814'te ngilizlere kaptrlm. 1835'de klelere zgrlkleri verilmi ve igc Hintli ve inli iiler ithal edilerek bytlm. Ada 1968'de ngiltere'den bamszln kazanm, 1992'de cumhuriyet ilan edilmi (evet 1992'de!). Ve fakat bu koltuklar uyumaya gayet msait. Gece olmu. Ayrca da Dubai aktarmasn saymazsak nmzde yaklak on saat var. Yarn incelemelerimi daha aydnlk kafayla yapabilmek iin, 289 290 film ktphanesinden "Gosford Park" seip, karsnda uyuklamaya balyorum. Amacma ulamam ksa sryor. Bir bardak arap ve 19. yzylda geen bir ingiliz filmi, her zaman ii bitirir...
l Ekim 2002 Kara grnd Uak uykusu, yatak uykusunun yerini tutmuyor ne de olsa. Palmiyelerin, hindistancevizi aalarnn arasndan geip otele vardmzda mumula gibiyiz! Bizi "sega" dansyla karlyorlar oysa. Kzlar rengrenk uzun eteklerini iki ucundan tutmular kvryorlar. Yannda birer de mango-ananas kokteyli. Arka planda deniz hakikaten turkuaz, kum hakikaten kt beyaz. Bilgisayarla oynanm falan deil yani, o grdmz Mauritius fotoraflar gerekmi! Ne var ki, uyku gzmzden akyor. Akam stne doru kendimize geliyoruz. Hava limonata gibi. Mauritius'ta yaz yeni balyor. Denize giriyoruz ve yrmeye balyoruz. Al al, su dizimizi gemiyor. Kvette oturur gibi oturup debeleniyoruz. Deniz iilebilir gzellikte, ayamzn alt mercan paralaryla dolu. Daha dn, bu saatlerde iteydim. nanlr gibi deil. 2 Ekim 2002 Palmiyenin kalbini krmayn. Sadece karn! Bir tekne dolusu kadn gazeteciyiz. Allah korusun o katamarana bir ey olsa, Trkiye'de moda dergisi, kadn dergisi, hafta sonu eki, hibirey kalmaz! elaleleri geziyoruz, norkelle deniz alt gzelliklerine, bir de birbirimizin bikinili haline bakp duruyoruz. Hep ayn laf: "Ay sen inceciksin, bir de benim halime bak!" Herkes iltifat peinde. len yemei, geyik avclarnn favorisi bir da parknda. Yediimiz itiimiz de benim olmasn, siz imdi merak edersiniz: Hint usul, bol "curry" ile, ki bir kark baharattr, pimi geyik eti ana yemek. Yannda Hint usul soslar, yani chutney'ler var: Minik minik patlcan kzartmalar, limon turusu, udur budur. ok lezzetli. Yemekten nce bize kk bir ov hazrlamlar. Yerli kadnlar sac zerinde kzartlan yass ekmeklerin piirilmesini gsteriyorlar. Hayatmzda hi hamur aan, ekmek yapan grmemi gibi, ellerimizde fotoraf makineleri ve "Aa, ok ente-resaaan" nidalaryla, Alman turist rollerini paylayoruz. nce kim syleyecek acaba diye dnrken, aramzdaki en Trk 29L hangimizse atlyor: "E ayn bizim gzleme!". Trkler seyahatlerde byledir, illa ki, her ey, "Ayn bizim bir ey"dir. "Ayn bizim gzleme", "Ayn bizim beyaz peynir", "Ayn bizim imece sistemi", "Ayn bizim balk paras!" Mende "Palmiye kalbi salatas" deniyor ve uygulamal olarak palmiye kalbinin nasl kartld gsteriliyor. Mauritius'lu ve gayet katil tipli avc, kesilmi palmiye gvdesini katmer katmer soyuyor. Ayn bizim soan! En sonunda bembeyaz, bir metre uzunluunda, kol kalnlnda bir silindir kalyor. O silindir, palmiyenin kalbi, kesip kesip yiyorsunuz. Az sonra nmze paralanm hali salata olarak geliyor. Aaa, tad ayn bizim taze badem!
3 Ekim 2002 Amazonlar tatilde! .
Otel otel geziyoruz. Residence senin, St. Geran benim. Mauritius'ta irkin otel yok. Gzellemesini bilmeyen otel de yok aslnda. Odalar acayip k, yemekler ahane, servis sper. Sanki hepsi birer butik otel. Trkiye iin zlp duruyoruz. Her otelde bizi "Trk gazeteci grubu" diye tantyorlar. Ve her otelde ayn aknlk: "Aahaha, ne ho, sadece hanmlar!" Trkiye'de, >*"" 292 gazetecilik konusunda garip bir cinsel kota olduunu dnyorlar herhalde! Sabah, len ve akam ok lezzetli yemekler yiyoruz. Yreye zg (ne demekse) balklar, Hint, Afrika ve in mutfaklarnn karmasndan meydana gelmi, baharatl, soslu Ma-uritius yemekleri enfes. Ve her sabah, herkes birbirine o gece ne kbus grdn anlatyor! Her defasnda daha az yemek iin szleiyoruz, ama ne fayda. Mauritius'un simgesi, pelikann iman ve yz azck akbabaya da benzeyen "Dodo" kuu. Camdan, yeim tandan, hasrdan Dodo'lar adann en sk rastlanan hediyelikleri. Ama Dodo ku lan artk yok. nk Hollandallar, zamannda altn deerinde olan abanoz aalarn kesip zengin olmaya adaya geldiklerinde, btn Dodo'lar kesip yemiler. Nesillerini tketince-ye kadar! Ama haklarn yememek lazm. Canlan iki istediinden, rom yapmak iin, adann her yerine ekerkam da ekmiler. u anda Mauritius'un en nemli gelir kaynaklarndan biri de bu! Da ta adam boyu eker kam. Romlar da hi fena deil. 4 Ekim 2002 Sepetlerin nesli tkendi te beklediimiz an. En sonunda alveri gn. Heyecanlyz, neeliyiz. Gnn ilk blmndeki ku cenneti ziyareti ve yedi renkli toprak blgesi, bu heyecan yznden hzl geiyor. Aklmzda kalan kendini ters asm uyuyan dev yarasalar ve hakikaten yedi farkl renkte topran iindeki madenler yznden, ayn anda bulunmas. Fotoraflarmz ekip, asl konuya giriyoruz! Aslnda Mauritius'ta alnacak pek bir ey yok. Ne Dodo kuu heykelcikleri ne de artk herkeste envai rengi bulunan pamina allar pek ilgimizi ekiyor. Derken gzmz hasr sepetlere iliiyor. Byle durumlarda herkes bir iaret bekler. Ne zaman ki aramzdan biri kp, "Bu sepetler Nianta'ndaki dkkanlarda 200 dolar!" diyor, film kopuyor! Sepete doyamyoruz. Her renk, her desen, lklarla karlanyor. Herkes birbirini dolduruyor: "Sen de al, hediye al, ee dosta al, al
ayol al!" Bundan sonra Mauritius'un simgesi bu sepetler olacak, Hollandallar Dodo'yu, Trkler sepetleri bitirdi diyecekler... 5 Ekim 2002 Arkadalar tuhaf bir eit tacize uruyorlar! imdi efendim, bunlar tutturdular denizalt yry yapacaz diye. Neymi? Kafana eski model dalg kasklarmdan geirip arlkla birka metre denizin altna iniyorsun. Orada ayakta durup, balklara bakp, Yasemin Dalkl pozlarnda fotoraflar ektirdikten sonra kp hayatn boyunca anlatyorsun. Sevmem byle sakat ileri ben. Kk bir grup olarak "Hele siz bir yapn, kimse boulmaz-sa biz de deneriz," dedik ve sahilde, emsiye altnda uyumaya ekildik. Macerac gazeteci ekibi ise arklar syleyerek denize alyor. Kasklar, arlklar takp, korkular yenip, denize atlyorlar. Suyun dibi buz gibi, ama olsun. Sra sra dizilip, balklar seyrediliyor, ekmek veriliyor, okanyor. Fotoraflar ekiliyor. Derken bunlar daldran "hoca"lardan biri, "deniz hyar" tabir edilen eyden getiriyor. Hani denizin dibinde yosun gibi durur, salataln uzunu ve siyah gibidir. "Elleyin," diyor, daha dorusu iaret ediyor, nk denizin dibinde kimse birbirini duymadndan iaretlerle anlalyor. Herkes saf saf deniz hyarna dokunuyor. Ne de olsa "evremizi tanyalm" dersindeyiz. Sonra ok tuhaf bir ey oluyor; dalma hocas, deniz hyarn biraz daha ve ritmik hareketlerle elliyor, ve "Cekirge"lerden tekrar dokunmalarn istiyor. Buna bir anlam veremeyen ekip syleneni yapyor ve gryorlar ki deniz hyar artk sert! 294 Herhalde dalma hocas, bunun btn turistlerin grmesi gereken bir doa fenomeni olduunu dnyor. Ama bizim ekip denizaltndaki mercanlardan daha krmz bu esnada. Byle durumlarda en kestirme kurtulu hep birlikte kikir-demektir. Ve fakat, daha nce de belirttiim gibi, deniz altnda kimse birbirinin sesini duymuyor. Kasklar yznden boyun hareketleri, bakp srtma da imknsz. Sonu: Deniz altnda, balklarn iinde kendi kendine glen, kendi kendine utanan, sra sra, bir avu deerli Trk gazeteci ve ok elenen deniz hyarlar! Unutulmaz bir gn! 6 Ekim 2002 Sra tekne Son gnmz.
"Deniz hyar" hadisesinden sonra, Mauritius'un denizalt zenginliklerini, taban effaf pleksiglastan yaplm tekneyle incelemeye karar veriyorum! Pek gzel bir zm. Mercanlar, rengrenk inanlmaz balklar, elimde kolam, hem yanyorum hem televizyon gibi seyrediyorum! Deniz hyarlaryla temasmz yok. Akam st sepetlerimizi yklenip Dubai'ye uuyoruz. Oradaki bekleme sresince, elbette bir alveri seans daha yaanyor. ki film, bir yemek, biraz kestirme derken stanbul'a varyoruz. Hi gelesini yoktu ya... Yllk iznimin bir blm! Tatilcilikle yazhklk ayn ey deildir, dikkatinizi ekerim. Tatilci acele eder, plan yapar, kefeder... Yazlk ise balkon estii ve dolapta karpuz olduu mddete, yerinden kalkmadan aylar geirebilir! Tatilci zamana kar yarmakta, yazlk ise zaman ldrmektedir... Bu yaz Bodrum'da bir ay sreyle "yazlk" olmay planlarken, sadece bir buuk gn iin "tatilcilik" yapmak ksmet oklu... nce tatilin sresi ksald. En banda bir ay planlyorduk. Gidecektik Bodrum'a, "yazlk" olacaktk! 295 Yazhklk, tatilcilikten baka bir eydir. Tatilci acele eder, yazlk gevektir. Tatilci sabahtan akama kadar gne kremi, beta karoten haplar, zeytinya, koka kola, kakao ya gibi hizlandrclarla yanar, yazlk glgede kitap okur. Tatilci sabahtan akama mayoyla dolar, geceleri gezer tozar. Yazlk sabahtan tirtn, ortunu giyer, sallana sallana kahve ier, gazete okur. Akam televizyon seyreder, sessiz film oynar, uyur... Tatilci bulunduu scak iklim beldesinin btn zelliklerini sinirli zamanda yaayabilmek iin plan program yapar. Btn plajlara gider, yeni alan yerlere urar, yerel yemeklerden tadar, koturur durur. Yazlk balkonunda zgara yapp, esneye esneye salncakta sallanr! Tatilci zamana kar yarmaktadr, yazlk ise zaman ldrmektedir.
Yazlktayz, bizi kurtarn! En son ortaokul yllarnda yazlk oldum. Her yaz, ay ailelerimizle sayfiye evlerinde geirmek zorun296 da kalan bir avu ergen olarak, sabahtan aksama kadar ikayet ediyorduk. Salncaklar, bahe sulama, aksam st aylar, zgara partileri, oban salata, balkondan televizyon seyretme, marketin nndeki duvarda oturan ocuklar, denizde voleybol oynayanlar... Hepsi sinirimize dokunmaya balamt. Fazla yavat, fazla iyimserdi. Denize gitmeyi reddediyor, odalarmza kapanp mzik dinleyerek bu (bize gre) l zamanlan protesto ediyorduk! Ksa sre iinde bu uyuuk yazhkl feci ekilde zleyeceimizi bilmeden... O gn bu gndr yazlklk yapmaya vakit olmad. Yazlar, ksa, alnm, btn yl beklenmi ama yetmeyen, aceleci tatillerle geti. Ta ki bu seneye kadar. Bu sene hayatmda en ok altm yllardan biriydi. Kararm kesindi, bir ay Bodrum, bahe, televizyon, glge, zgara... "Ben bugn denize inmeyeceim, her gn her gn skldm" diyebilme lks... Okuyacam kitaplar, tatil, daha dorusu "yazlk" giysilerim, CD'lerim, her ey hazrd... Derken GAG uzatld. Kald hafta. Gazetemin genel yayn mdr Emre skeeli ve yayn koordinatr Levent Ertem, dostluumuza gvenerek, cebren ve hile ile "yllk iznimin hibir blmn, hibir zaman kullanmamaya" beni ikna ettiler. "Eh," dedim, "Ne olacak. Bodrum'dan yazarm." Gitti mi haftada bir tembel akam stlerim de sana! Tatil yapacakken kymet koptu! Derken g.a.g'n reklam kasetleriyle ilgili bir gecikme olunca, is biraz daha sarkt. '
Kald iki hafta! Ben vallahi iki haftaya da hazrdm. Ama ne oldu? Ben yllar sonra adam gibi tatil yapacam ya... Ankara, Cumhuriyet tarihinin en ilgin hkmet kriziyle kart. Veee... Gazeteci bir ift olduumuz iin, "e durumundan" ben de burada kalakaldm. Tatil tarihimiz mehul. Belki bir uzun hafta sonu, sanlysak bir hafta. Siz bu yazy okuren, ben Sapanca'da bir buuk gnlne 'ta-tilcilik' yapyor olacam. Bir sr kitap, dergi, iki haftalk kyafet ve kakao yamla birlikte. Acele acele, kotura kotura... 297 Bodrum gerei! Dinim... Ayptr sylemesi, en sonunda, tatilim balad. ki haftadr Bodrum 'daym. Bu vesile ile, metropoldr ya da deildir, Bodrum 'la ilgili bir mini yaz dizisine balamaya karar verdim... Sbjektif gerei benden renin, bu konuda objektif olamayacam, kiiliim msait deil. Size Bodrum 'la ilgili tm bilinmeyenleri artk aklyorum!.. Gerek nedir? Sizin tarafnzdan bakldnda ne grlyorsa o! "Gzmle grdm" denmez mi? Ben de, benim grdm Bodrum'u anlatacam size. nk imdi yazlk yerlerle ilgili sosyal yaam haberlerini nereden reniyoruz? Muhtelif magazin programlarndan. E onlarin ekipleri nerelerde geziyor? udur budurlu meyhane, algl ahane, bilmem ne... Bir de Trkbk'nden manken manzaralar... Trkbk'nde izdiham! Genellikle, nce yle deniyor: "Elencenin merkezi Bodrum'a gidiyoruz imdi. Gzde tatil beldesinde, plajlar sereser-pe gnelenen gzellerle dolup tayor". Birka stsz ve bu sene patlayan tangalardan giymi turist kz kameralara el sallyor, birka stsz olmayan, ama seksi bikinili Trk kz kameralardan kap toparlanmaya alyorlar. Sonra "zellikle Trkbk sahilleri nllerin aknna uruyor" anonsuyla, hemen ala i-kel'in teleobjektifle ekilmi bikinili grntleri, mankenin iskeleden suya atlay. Fonda, minderlere gerekten dolup, daha ok da taan insanlar. Ve "Geceleri bir baka oluyor Bodrum'un, ite magazin turu" derken, srasyla Kenan Doulu, Glsen, Cenk Eren, Ro-ber Hatemo, zel, Beng, ki bu isimlerden bazlarnn adn ilk kez bu
programlarda duydum, altklar lokallerde aa yukar ayn arklar sylerken, herkes uysun uymasn, gbek atyor. Bu mudur arkadalar? Yani "Geceleri bir baka oluyor Bodrum'un" diye devrik cmleler kurup, Mazhar-Fuat-zkan'sal bir havaya soktuktan sonra bizi, (bakn ben de devirdim cmleyi hatta) o rakl gbekler, kt ses dzenli, zaten ou iyi ses dzenine de demeyecek arklar, oluyor mu? Olmuyor! O zaman ne demek lazm? "Geceleri hep ayn oluyor Bodrum'un, kkd k k." Olmaz. Bu sizin bak anz. Neyse ki benim bambaka bir bak am olduu gibi, bir de bunu yazlarmda anlatabiliyorum. Sbjektif gazetecilik! "Bodrum Gerei" adl yaz dizime balyorum. Metropoldr, deildir, o ayr... Kendimizi kalplara, balklara, blm isimlerine hapsetmeyelim. Sevgili okuyucular, aadaki satrlarda gerei, sadece gerei ve tm gerei, benim sbjektif gzlemlerimle okuyacaksnz! Bodrum'da gzel eyler de oluyor! nce en merak edilenden balayaym. Ben Trkbk'nn en eski hallerini bilirim efenim. Dutluk, ke-kiklik, ya da yle bir ey deildi tabii, yine plajd. Ama kimse pek yzne bakmazd. Tekneler mekneler hak getire. Bir tek, sakin, bazen klasik mzik alan, nefis zeytinyal ak bfesi, tee o zaman renkli, taze meyveli kokteylleri olan, "Maa Kz" vard, giderdik. Demek o Trk "beach" tarihinin ilk rneiymi de farknda deilmiiz. imdi biraz ileriye tanp Trkbk'nn haval otellerinden biri oldu. Hey gidi hey! Hi gitmemiler iin kabaca tarif: Trkbk, Divan Palmira, Ada, Maki gibi birbirinden butik otellerin de yer ald, bazs sakin, bazs bangrtl, ama illa ki k ezlonglu iskele/bar'larm yan yana sraland, Ship Ahoy, Havana gibi "beach club'larda yer bulabilmek iin insanlarn birbirini ezdii, ok fazla, hatta haddinden fazla teknenin demir att bir sahil. Aslnda ne Saint Tropez, ne de "Ay iren ". k, lks, fazla "in", benim zevkime gre biraz fazla kalabalk bir blge. Trkiye'de "Kim Kimdir" buraya geliyor, doru. Ama beach club*-larda "Kim Kimdir"leri grmeye gelenler veya "Kim Onlar-mis" gibi davrananlar daha ok.
Birde... Amann o grlt! 299 300 Sabah sabah cstak! Yanl anlamayn. Ben yksek sesle mzik dinlemeyi de severim, clubbing'e de ainaym. Ve fakat saat 13.00 itibaryla deil. Beach club'larn iddiallarnda DJ var! nsann daha afyonu patlamadan, sabah sabah, bir balyorlar, nasl anlatrd Grgr dergisi: cstak cstak cstak ... Garson geliyor, burnunuzun dibinde, ama anlamak ne mmkn. nsanlar avazlarnn kt kadar baryorlar: "2 hamburgeeeer, l kolaaa!" Garson dudak okumaya alyor. Mteri iki eliyle yuvarlak yapyor, hamburgeri anlatmak iin. Ardndan blender'da kartrlm karpuz ve buzdan oluan "karpuz frozen"i elle tarif etmeye balarken, ben yorulup pilimi prtm alp kayorum! Halbuki su tam sevdiim gibi, scack. Ama neyleyim kenarnda uyuyama-dktan sonra denizi! Bir yer kefettim ki. Amann! Ne olur ayn anda gitmeyin. Ne olur oras hep yle sakin, huzurlu, rahat kalsn. Gmlk'te, antik ehrin tepesinde, Limon diye bir yer. Mthi, binasiz, biraz yaban bir manzaraya tepeden bakiyor. Rahat kanepeler, minderler, ev yapimi limonata, deniz brlcesi, kabak iei dolmasi gibi yerel lezzetlerin ok lezzetli, rafine edilmi halleri. Limon'un ekibi de bir acayip. Servis yapanlarn arasnda niversitede profesr olanlar var! Limon'daki Bodrum baka Grdm en vurucu gnbatmlarndan biri. Elektrik aktrmadan kullanlyor, her yerde mumlar, fenerler. O yzden hava karardktan sonra hibirini karmadan, btn yldzlar ayn anda grebiliyorsunuz. Gkyznde ne kadar sk yldz kayyor biliyor musunuz? Bu gece balayacak meteor yamuru olmadan bile.., Baz geceler sadece perksyonla mzik yaplyor. Ve belki de srpriz, bir "poi" gsterisi. Yani eline ucunda arlklar olan fosforlu kumalar alan bi dans, onlar mzie uygun hareketlerle eviriyor. Gz yanlmas, o kumalar karanlkta emberler, elipsler, izgiler haline getiriyor. Dans bazen de, ucunda ate yanan kumalar kullanyor. Yemek, iki, yldzlar, perksyon, atele dans derken, i rndan kyor. Limon'a yerleeceiniz geliyor!
Mekn tavsiye etmek sk yaptm bir ey deil. Gidebilecek olan var, bte, mesafe, vakit sebeplerinden gidemeyecek olan var. Ama madem konu benim bak amdan Bodrum, o zaman yazmaktan kendimi alamyorum! Bodrum bu mudur? Bence budur!.. Bodrum gerei, dmn! kinci blmmm! Sbjektif gzlemlerim nda Bodrum yazmaya devam ediyorum! Bodrum'u magazin programlarndan deil, benden takip edin. Metropoldr deildir, beni yormayn. Yazar benim, ister New York yazarm, ister ebinkarahisar! Hatta, Suehri! stteki spota ramen Suehrililer ve ebinkarahisarllar beni yakn zamanda beklemesin! Bodrum'un ikinci blmn yazyorum. Maksat, magazin programlaryla yetinmeyin, "tatil belde"mizi bir de benden dinleyin. Daha nce Trkbk'nde gzlemlediklerimi aktarmtm. nk zaten "Trkbk'nde duyduklarm" aktarmam mmkn deil307
l 302 di. Hatta, Trkbk'nde bir tara gn gnelenip hl duyma yetisine sahip kalmak bile mucize. Blgede her gnelenen kiiye bir DJ dyor. Gnelenen kii bana ka desibel dtn hesaplamaksa mmkn deil. Bunlar daha nce okudunuz. Bodrum'un orta yeri grlt! Bodrum'un iindeki desibel durumuna bakarsanz, i daha da vahim. Gazetelerde okumusunuzdur, Ahmet Ertegn bile evini terk etmek zere. Ve fakat, zlerek unu da sylemeliyim: Ltfen Er-tegn'n hakl ikyeti yznden, Bodrum'u huzurevi haline getirmeyelim. Yreim kaldrmaz. Hepimizin genliinin bir dnemini heba ettii, anlarla dolu Barlar Soka'yd, Beyaz Ev'di,
Halikarnas't, uydu, buydu, gece hayatna dokunmayn. Gen turisti de Yunan Adalar'na karmayn. Marina evresi derseniz, o baka. Orada be yl nce bir tek Kba vard, onlar da hafif mzik alard. Halbuki imdilerde, o yoldan arabayla geerken camlar zangrdyor! E Ertegn'e de yazk, dier mahalle "sakinlerine" de, tekneleri demirlemi, uyumaya alan turistlere de... Bodrum'un iinde, gece hayat mahallesi bellidir, oradaki elenceye de dokunmamak gerekir. tekilere desibel eziyeti mi yaparlar, saat snr m koyarlar bilemem. Bunlarn dnda Bodrum'un ii zaten hep ayn. Liverpool posta idaresi alanlar ve eleri, Hollanda isizlik sigortas devaml mterilerinin yannda, aznlk da olsa para harcamaya niyetli Rus turistler, dar sokaklarda omuz omuza volta atyor. Geri kalanlar da, birka yaz iinde birer Tr-ki Kazanova haline gelen, grdm kadaryla artk turist kz arkada konusunda "Ne karsa bahtma" zihniyetini brakp, bolluktan seici hale gelmi, eskisinden daha taklit Diesel kotlu ve daha lhan Mansz sal, yerli genler. Baz eyler hi deimiyor... Yediim itiim sizin olsun! Daha nce de yazmtm. Gittiim, yediim itiim yerleri yazmak tercih ettiim bir ey deil. Mesafe, bte, vakit problemleri yznden herkes ayn eyleri yaayamayabilir. Ama ne hikmetse seyahatlerden dnte de insanlar daha ok ne yenip iildiiyle ilgileniyorlar. Ayrca Wallpaper dergisi taa oralardan gelip haber yapyorsa, benim de Changa'dan bahsetmem lazm. Para pul, parite, aylar, boalar, indi ktyla uramaktan iine fenalk gelmi iki baarl borsacnn, hereyi brakp, biraz da keyif iin at bir restoran Changa. Kl, bilenler bilir, Sra-selviler'de. Bu sene yazl da ald, Trkbk'nde. Bodrum'da yllardr ikyet ettiim ey, Ege mutfann hl, sadece lezzetli ama en ilkel haliyle balk restoranlarnda yeniyor oluudur. Changa ilk defa bu kural deitirmi. Malzemelerin hepsi yerel, ama rafine formllerle: Favann zerine deniz brlcesi koyuyorlar mesela, zerine koruk sosuyla. Veya kabak ieini yufka gibi kullanp ii lor peynirli sigara brei yapyorlar. Evde de deneyin. Ama malzemeler Ege'den gelmeli. Ben oradayken Wallpaper dergisinin ekibi geldi. Zannederim Bodrum Changa'y yaknda bu uluslararas dergiden okuruz. Gece, mzik ve bizim ocuklar!
Marina evresindeki kakafoni, Barlar Soka'nn cmb, magazin programlarndan izlediiniz kkd k k... < 303 304 \Aldanmayn, ylmayn! Bodrum'da iyi mzik de var. Bir gece Mercan Dede oradayd. Hani tasavvuf mzii, dou ezgileri ve dans ritmlerini birletiren, yurtdndaki nl partilerde alan, asl ad Arkn Ailen olan DJ. ok, ama ok iyiydi. Biz onunla da yetinirdik ama... Birdenbire seyircilerin arasndan New York'ta yaayan gen cazc lhan Erahin (ki biz, eskiden, Village'de onun ald kulbe cumartesi brunch'larma giderdik, hey gidi hey...) elinde saksafonuyla beliriverdi. ki mzisyen ayakst, ama uzuun bir jam session yapver-diler ki... Ortalk duman, herkes ayakta... Bodrum birdenbire gerek Bodrum oldu. Benim sbjektif Bodrum'um... O geceyi grdkten sonra, niye dndm, nasl dndm bilinmez. Bende bu gazetecilik ak olmasa, bir de yllk iznim bitme-se... "Bodrum Gerei" yazlarm burada son buluyor. NYE SEVNYORSUNUZ? Tatil herkesi sevindirir. Bazlar iin youn i temposundan, okul' dan kurtulmak demektir. Ev kadnlar da ok heveslenir tatil zaman gelsin de yazl gidelim diye.. Niye acaba? Eer ev iinden ikyetiysen, yazlkta da ayn ey ola,cak. Eer ev ii yapmayan tiplerdensen, e zaten hibir ey yapmyordun, tatil olunca ne deiti? Bir de, her yazlk sitede var olan emekli amcalar ok sever yazla gitmeyi. Televizyonu balkona koymusun, denize gitmezsin, lenleri uyursun, hava 30 derece ama "esiyor" diye stnde hrka,
ayanda orap. O zaman klk evde otur, ne fark eder? SUYA GR/flESEk? Deniz mevsimi geldi, ikence balyor. Deniz kenarnda gbei ie ekerek dolamak, glgede kitap okumak, haval grnen aktivitelerdir. Karizmann darmaduman olmas denize girmeye karar verme anyla balar. Suyun kenarna gittiiniz an, "sahnedesiniz" demektir. nk ya denize kar oturma asndan, ya da yapacak daha iyi bir eyleri olmadndan, gnelenen insanlar, denize giren insanlar seyrederler! Ayaklarnzdan suya girmeye baladnzda, kritik karar an gelir atar. Su buz gibidir! \a titrediinizi aktrmayarak, bu yava yava belinize doru kan souk sudan zevk alrm gibi yapp, devam edersiniz. (Ki bu su iinde yry hareketi bile tek bana karizmay bitirebilir.) \a da seyredenlere rezil olmay kabul edip, emsiye glgesindeki gvenli ezlongunuza geri dnersiniz! Geri dnerken, bararak "Aaa, mmkn deil, ok souk, daha mevsimi gelmemi" gibi ciddi tespitler yapmak veya "Ay, yzme gzlm evde kalm, lenslerimi karmamm" gibi bahanelere sarlmak, artk pek tutulmamaktadr. Aya suya soktuktan sonra, biraz ayn derinlikte, enine dolap, midye kabuu, ta toplama numaralarndan sonra geri dnmek, benim tecrbelerime gre daha inandrcdr! Havuzlardaysa denizdeki gibi sanki su yava derinletii iin ar ar giriyormusunuz numaras da yapamazsnz. Atlamanz lazmdr! Havuz kenarnda, derin dncelere dalm ss vererek dolap cesaret toplamaya alrken, on defadan dokuzunda, yerdeki gne yana basp kaylr. Dseniz de, akrobatik hareketlerle kendinizi toparlasanz da rezil olursunuz. iyisi mi yerinizden kalkmayn! 306
GER GT HEMERM Niye denizi bu kadar ok seviyoruz? Nedir bu abalar? Aman denize gidelim, aman tatile kalm, zaman ayralm, para harcayalm, mayo alalm, kumlanalm, scaktan bunalalm. Ama ne olursa olsun denize girelim! Bakalm deniz sizi o kadar seviyor mu? Bence hayr! Sevseydi dalgalar ak denize doru olurdu! Nedir dalga? Sizi kumsala geri iten bir g. "Gelmeyin kardeim, gelmeyin, git geri, git geri!" diyen bir ey. Deniz bizi istemiyor! Daha baka ne yapmas lazm bunu anlat-mak iin? Hi mi gururumuz yok? Ama biz neler neler icat etmiiz? Gemi, srf, sal, kano, denizde bile motosiklete binelim diye jetski. illa ki denizde vakit geireceiz... MVUZ KURALLARI Reklamlar gryorsunuz. Herkes gen, herkesin kan kaynyor. Plaj sahneleri, bikinili kzlar, dans edenler, trombolinde zplayanlar... Bana ok gereki gelmiyor. Neden derseniz, eer bu bir tatil kynde veya bir otelde geiyorsa, muhakkak o trombolinde zplamann da kendine gre giysileri, saatleri ve kurallar vardr. Kitleler halinde tatil yapmann cilvesidir bu. Odadan klr, kapdaki rahatsz etmeyin yazsn ters evirmezseniz olmaz, odanz temizlenmez. Havlu fii alnr, havlu srasna girilir, fsiz havlu yasaktr. :
Havuz kurallar diye bir ey vardr biliyorsunuz. Tabelaya yazarlar, en az 6-7 ktr: Havuza girmeden du aln, ayaklarnz dezenfektan ieren kk ayak havuzunda ykayn. Havuz saatleri dna tamayn. yle giyinin. ocuklar sokmayn. Atlamayn. Grlt yapmayn. Bir alay laf. Kahvalt, yemek saatleri bellidir, odaya yemek gtrmek yasaktr, tenis kortu vesaire gibi olanaklardan yararlanacaksanz, bir gn nceden isminizi yazdrmanz gerekir. Sadece o otelde geen, para yerine kullanlan filer, boncuklar... Yani, kendi iinde zerk, otoriter bir lke! E ben ofiste daha zgrdm. Brakn ie gideyim! Rahat rahat ayam uzatr, kahvemi ier, bilgisayarmda fal bakarm. TATL KYLER Yazn tatil kylerinden birine gitmek isteyebilirsiniz. Tatil kyleri harikadr. Havuzlar, kumsallar, su sporlar, akb-. fe, temal zel geceler... Tek kusuru vardr tatil kylerinin: anirnatrler! .!
Maalesef ileri sizi eglendirmektir ve sizinle henz tanitiklari iin, eglence kavraminizi pek bilmezler. Sizin sessizce kitap okuyarak veya havuz kenarinda yatarak eglenebileceginiz ihtimalini kabullenmezler mesela! Siz, sakin sakin keyif yaparken, gelip kolunuzdan ekitirmeye balarlar: "Ne yapiyorsunuz bakalim burada? Ip ekip yumurta atma yarii var. Siz de kirmizi takima seildiniz. abuk kalkin. Kazanirsak dl var: Bir srahi ilekli votka!" "Ben ip ekmem, yumurta sevmem, ilege alerjim var, gndz iki imem, hele votkayi agzima koymam" demeye aliirken, birlikte yrmeye balamisinizdir bile! Bir de bakarsiniz ki, siz 35 derece gnein altinda, kumlarda debelenerek, tanimadiginiz bir sr insanla birlikte, teki ucunun nerede oldugunu bilmediginiz bir ipi ekip dururken, mavi takimdan biri suratiniza yumurta atiyor! Ama animatr mutludur, grevini yapmitir. . , 307 ' .
Bir sre bunlara katlandktan sonra, tatil kylerinin bana gre ol' madiini anladm. Artk sessiz ve skc otelleri veya egzotik, uzak lkeleri tercih ediyorum. 308 OCUK HAVUZLARI! ocuk havuzlan dnyann hibir yerinde rabet grmez. Bou bouna para harcanm yatrmlardr. Neden derseniz, benim tandm btn ocuklar, nedense, boulmay gze alarak byk havuzlarnda yzmeyi tercih ederler. Ayrca sadece yzmezler, ayn zamanda, tramplenin de en aktif kullanclardrlar! ocuklar aslnda yzmeyi sevmez. ocuklarn havuz sevmelerinin tek sebebi, srekli kp kp atlama imkndr! ocuklar nedense byledir. Duraan veya devam eden hareketleri deil, hzl dngleri, tekrarlayan abuk aksiyonlar severler. Mesela masann etrafnda srekli dnmek. Veya oturup efendi gibi yemek yemek yerine, gidip koup, gelip bir lokma almak, yine gidip koup, yine bir lokma. Oturduklar yerde bacaklarn sallayp, ritmik olarak koltuun ayaklarna vurmay severler. Salncak, tahtrevalli, hep bu garip pedagojik durumdan ortaya kmtr. Dolaysyla hibir ocuk, tramplenden atlayp yzmez. Dt anda geri kar ve dier ocuklarla birlikte, yine atlamak iin, iti kak sraya girer! ocuun havuz olay budur! Ve sadece bu, bal bana sizin havuz kenarnda gnelenme ve uzun uzun yzme zevkinizi tamamen mahvetmiyormu gibi, ocuk, her atlaynda da, e dost, anne baba ve akrabalar da srarla durumdan haberdar eder, elbette yine abuk ve ritmik duyurularla: "Anne, anne bak, anne, anne bak, anne, anne bak, anne"! Ve fakat anne bakmaz! On yedi, on sekizinci "anne bak" a gelindiinde, tek istediiniz o anda arkadayla an an eden annenin boynunu krarak, trampleni seyreder pozisyona getirip, ocuun susmasn salamaktr! ocuk varsa, havuz keyfi bitmi demektir.
ke yazlar
Mzik hayatm balad, korkun benden! Siz bu satrlar okurken, inanmayacaksnz ama, ben bir kayt stdyosunda rap yapyor olacam! Albm yapmyorum, yanl anlalmasn. O kadar da deil. Zaten "Trki Kazanova" adl besteyi Petek Dinz kapnca, ben de mzie kstm bir manada. O, benim k param olabilirdi. Ksmet. Dizim balayacak ya, onun jenerik mziinde bir blm benim sesimden dinleyeceksiniz. Melodik sylemeyeceim, rap yapacam. Korkmayn yani. Mzie olan ilgim, ocukluk yllarma dayanr. O yllarda her mark kz ocuu gibi, eve misafir, e, dost, akraba geldiinde, onlar elendirme grevi bana verilirdi. Sanat taklitlerim, gsterimin belkemiini olutururdu. zellikle Nilfer'den "Greceeek greeceeksiiiin" adl ark ve Ajda'dan "Kimler Geldi Kimler Geti" en ok istek alan paralarmd. Misafir pek elenir pek glerdi, lgnca da alklarlard. Ben bunu Tanr vergisi yeteneime ve gsterinin baarsna yorardm. Ama tahmin edebileceiniz gibi, asl elence "Kimler geldi, hayatmdan kimler geti" szleriyle balayan bir
parann drt yanda, gbekli ve ponponlu orapl bir kz ocuu tarafndan "en hisli duygularla" okunmasyd. lkokul hayatm boyunca, snfn en alkan rencilerinden biri olarak, okula gelen mfettileri dumur, retmenimi rezil ettim! Mfetti: Sen, mavi gzl, kalk bakalm... retmen: Glse en baarl rencilerimizden, mfetti bey, hem de snf bakan. Mfetti: Aferin. Byynce ne olacaksn? Mhendis mi? Doktor mu? Avukat m? Glse: arkc! Neyse ki n sramda oturan ve yine iyi bir renci olan Serap da dansz olmak istiyordu.
Oradan kurtaryorduk. Sanat mzii denemem Mzik defterini tamamen kapatm, kalbime gmmtm. Ta ki... Geen yl, g.a.g.'n ellinci programn kutladmz o anlaml gne kadar. ov dnyas byledir ite sevgili okuyucular. Her an her ey olabilir. Sanyordum ki, g.a.g. korosu esprisini playback falan halledeceiz. Ben ne bileyim canl Trk sanat mzii icra edeceimi! Hayr, hadi biz anra anra glp eleniyoruz, sazlara yazk deil mi? Adamlar profesyonel mzisyen. Keman, darbuka, kanun manun, ne varsa kapp gelmiler. Bana da kabark salar yapmlar, simli bir makyaj, krmz ruj, ancak kyafet kot tirt. arky byle kaydedeceiz, sonra giyinip ekeceiz. Ebru Gnde'in konser ncesi hli tadmdaym. O hlimle adamlarn yanma gittim'. Saz ekibi, tam olarak g.a.g.'m hedef kitlesi deil tabii. Zaten geceleri altklarndan, "A, ite bu g.a.g.'daki kadn, komedyen yani, hihihohoh"
gibi bir tepki olmad. Daha ziyade, tam da korktuum gibi, "Solist hanm byle buyursun, La minr'den mi girelim?" biiminde gergin dakikalar yaattlar bana. "Ben aslnda arkc deilim, komedyenim, dalgamz geeceiz" falan diyorum, kimse beni dinlemiyor. Viski iin, ses alr Daha yal ve olgun grnen kemancy yakalayp dedim ki: "Benim sesim ktdr, siz bana katln, arada kaynayaym bari." Bilgelik dolu gzleriyle bana bakt ve dedi ki: "Kt ses yoktur hanmefendi. Herkes gzel sesli doar. nemli olan sesi eitmektir. Bir iki deneme yapalm, bakn siz de inanamayacaksnz ne gzel okuduunuza!" O gazla, demiim ki: "La minr' falan boverin, girin, ben size yetiirim!" ark da Trk musikisinin en zor eserlerinden biri: "Dnlmez Akamn Ufkundayz" adl segah eser. Beste Mnir Nurettin Seluk, sz Yahya Kemal Beyatl, solist Glse Birsel!
Daha ilk denemede, ki ben gerekten ruhumu katarak sylediime inanyorum, saz arkadalarm dediler ki: "Viski getirtelim sete, sesinizi hemen aar!" Prodksiyon alt. dakika sonra viskimi imi ve sesimden bir Muazzez Abac tns beklentisi iine girmitim. Dnlmez Akamn Ufkundayz, benim yorumumla post-modern bir biim kazand. Neden sonra fark ettim ki, saz arkadalarm viskiden gtrp duruyorlar. Kalbime bir bak gibi saplanan acyla, gerei kavradm: Sazlar sesime tahamml edebilmek iin viski istetmilerdi! Keman alan iyi niyetli amca, hl umudu kesmemi. Bir yandan alarken, bir yandan kh cesaret veren, kh acr gzlerle bana bakp tempo veriyor. Ben, viskinin de etkisiyle, dktrdm dnyorum ama, bir tane gen kanuni var, o arada, "ffff" diye fenalk geiriyor. Bu sefer bende "Acaba Muazzez Abac kadar iyi deil miyim?" pheleri uyanyor!
nc denemede sesim ksld. "Diyaframdan sylemedi-niz mi?" gibi bir eyler gevelediler. Diyafram nerede bilsem, imdiye kadar Ebru Gnde olurdum, sen ne diyorsun? Sazlar yprand ama o programda hem biz hem g.a.g. seyircisi pek elendik. imdiyse kayt teknolojisinin nimetlerinden yararlanmaya gidiyorum. Belki de tr yanlt. Belki de alayan gibi sesim Trk musikisine deil, rap'e daha uygun. Greceiz bakalm...
Trkiye'nin "eortman" sevgisi! Hibir giysi bu kadar rahat ve ok amal olmad. Hibir giysi bir milletin genlerine bu kadar iyi uyum salamad. Ve hibir giysi beni benden bu kadar almad! Her ey o perembe gn balad. Zannederim geen sene bahar aylarndayd. g.a.g.'n ekim gnlerinden biriydi ve ben her zamanki gibi, kotumu tirtm, izmelerimi giymi, evden kmak zereydim. Birden kendimi yorgun hissettim galiba. "Nasl olsa stdyoya girer girmez stm deitirip ssleneceim" diye dndm ve igdsel olarak, giyecek daha rahat bir eyler aradm. Mesela bir eofman takm. Beni biraz tanyanlar sporla aramn iyi olmadn, hatta hi aram maram olmadn bilirler.
Hayatmda kendime en son aldm spor giysisi, 1988 ylnda aniden aerobie balamaya karar verip edindiim siyah tayt, siyah mayo ve sar tozluklardr. yle bir aile dnn: Aabey eski milli voleybolcu, zamannda Galatasaray'n takm kaptan, abla eski milli basket-
bolcu, stelik bana gre 10 santim dezavantajl olmasna ramen... Ve kardeleri, bendeniz! Aerobik kyafetim dnda bir de yine ayn yllardan kalma, aabeyimin son bir umutla hediye ettii tenis ayakkablaryla tenis etei vardr. Hl saklarm. Tenis hayatm da ay srmt bu arada. Mecburi piyano dersi gibi bir eydi benim iin. Spor yoksa eofman da yok Byle bir insann neden eofman olsun? Hangi sporu yapp terledin de, terin soumasn diye zerine eofman giydin? Ne var ki Trkiye'deki eofman, daha dorusu "eortman" kltrnden haberim yoktu o gnlerde. Trk vatanda, eofmana "eortman" der. Zannederim "ort" taks genelde spor kyafetleri artrdndandr bu. Zaten tirt yerine de "tirt" denir. Hani ortun zerine giyilen giysi manasnda! Alakas yoktur tabii. Tpk "sweats-hirt"n de aslnda set olmamas gibi. Uzatmayalm. O gn, ekime giderken, kimbilir ne zamandan kalma bir Adidas eofman alt buluverdim. zerine de bir "setrt"! Aman Allahm o ne rahatlkt yle. ekimde hikyeleri alelacele anlattm ki, bir an nce "eortmanma" kavuaym! Eve ayn kyafetle dndm. Ayn kyafetle yemee oturdum, televizyonun karsndaki kanepeye yattm. Hayat buymu yahu! Yataa da yle girecektim ki scak gelir diye vazgetim. Trk eofmansz olmaz Trk ailesinde eofmann nemli bir yeri vardr. Oysa bizim aile robdambr-sabahlk ailesiydi. Kahvaltya kadar her-
kes giyinmi olur ve yatana kadar da yle giyinik dolarlard. Her kltr aileden gelir tabii. Ben de bu yzden, eofman zevkinden bu yaa kadar mahrum kaldm idrak ettim ve aray kapatmaya karar verdim.
Ertesi gn gidip kendime rengrenk birka eofman alt aldm. Evde olduum gnler lzumsuzca iki dirhem bir ekirdek giyinmektense, bunlarla dolaacaktm. Yllarca moda dergisi karan bir ikadn olarak sabah kalkp k giyinmek zorundaydm. Oysa bu televizyon iinde hi kyafet almasanz da oluyor! ekimden ekime git. Aralarda da evde oturup yaz yaz. Hele imdi dizi de balyor. Haftada drt gn ekim ediyor. Tam eofmanlk! Bylece koleksiyonum da yava yava geliti. Beendiim eofmanlarn birka rengini almaya baladm. Yazlk ayr, ba-harlk kadife ayr, klk polar ayr. Kimi sadece alt, kimisi takm. Siyahlar, pembeler, krmzlar. Yanlar eritliler, fermuar-llar, srt file olanlar... Trk eofmanlar bakadr tabii. u ev kadnlarnn giydikleri hani. Bir kere sporla uzaktan yakndan alakalar yoktur bunlarn. "Aabiye" modellerdir. Kadife zerine payet ilemeler, vatkalar, fiyonklar, zerine taklarla falan tamamlanr. Altna, bir de simli, dolgu topuk terlik, bitti. ster evde fasulye aykla, ister komuya git, ister mantonu geir arya pazara k. ok amal yani. Eofman Trk insannn genlerine de daha uygun bir giysidir. Dikkat edin, iki kuak ncesi Osmanl olduu iin, takm elbiseler ireti durur bizim adamlarn zerinde. alvarla, kaftanla, cbbeyle gezmi dedeleri ne de olsa. Mesela kadnlarmz da terlikle ok rahat eder. Yazlk terlikler moda olduunda en ok uyan lke Trkiye olmutur herhalde. Eofman da alvar benzerliiyle vatanda ok mutlu eder. Mesela beni! Dpiyes, blucin, elbise hayatm bitmitir. Gndzleri eof-
mandan baka bir ey giymeyi dnmyorum. Tamamen baml oldum. Hele bugn bir de buz mavisi kadife aldm ki. Hatta u anda zerimde...
Metrosekseller "lahmacun kulb"ne kar! Metrosekselleri kskanmayn kardeim. Evet manikr yaptryorlar, evet alverie vakit harcyorlar, evet cilt bakmna gidiyorlar. Ve evet, gzel kadnlar onlar kapyor. aln, sizin de olur. Bir metrosekseldir gidiyor. ki gnn birinde, bir dergiden arayp fikir alyorlar: "Met-roseksel erkekler hakknda ne
dnyorsunuz?", "Trk metrosekselleri sizce kim?", "Gzlemlerinize gre metro-seksel erkekler nerelere taklyor?" "Gzlemci"yim ya ben. Gittiim yerlerde gzm dikip teki masalara bakacam sanki. "Hmm, bak u herif kesin metroseksel, yoksa niye kol dmesi taksn. Demek ki bu kebapya metrosekseller de taklyor, bir dergiden sorarlarsa sylerim" diye. Bu sorular genellikle "Efendim? Duyamyorum. Dizi eki-mindeyim, iyi gnler" eklinde yantlyorum. Bir kere laf sakat! Bizde bir kelimenin iinde seksel mek-sel geiyorsa, insanlarn aklna hemen bir sapklk gelir. "Metroseksel misiniz?" sorusunu bir Trk erkeine sormak iin mangal gibi yrek lazmdr. Zaten onun iin benim gibi kadnlara sorup duruyorlar.
Ne metrosekseli? Biz Antepliyiz! "Metroseksel misiniz?"e, klasik Trk erkeinin verecei en lml cevap, "Sen ne diyorsun kardeee, biz Antepliyiz!" falan gibi bir eydir. Oysa nedir metroseksel? Tra olan, sana bana zen gsteren, nazik, haval, bakml, eitimli, ho erkek. Ve de asla seksel bir sapma olmadan. Hatta ok apkn bile olabilir. Kendisine kalm. Kadn ruhundan anlayan, futboldan baka ilgi alanlar olan, hediye semesini, jestler yapmasn, dinlemesini bilen erkektir metroseksel. Fakat bildiiniz gibi, lkemizde yukarda anlattm erkeklerden pek fazla yoktur. Olanlar da avam bir tabirle, karaborsadadrlar. Oysa teki grup, yani di fralamay, du alp deodoran kullanmay vakit kayb olarak gren, sinemaya gitmek yerine, evde gbeini kayarak, eofmanla ma seyretmeyi tercih eden, ocukluundan beri sa kesimini deitirmemi, genel olarak parfm yerine sigara kokan, beslenme dzenini lahmacun zerine kurmu arkadalar, elbette ki, metrosekseller-den nefret edeceklerdir. Sebep aktr: Kadnlar metroseksellerin peindedir ve "lahmacun kulb" olarak isimlendirebileceim dier grup, genel olarak havasn almaktadr! (Yanl anlalmasn, lahmacun, ok sevdiimiz, beslenmemizin temel talarn oluturan gdalardan biridir! Ben bir yaam tarzndan bahsediyorum. Ayriyeten Anteplilere sevgiler!) "Metroseksel" kelimesini, mstehzi bir glle, sanki hafiften gay bir ierii, bir aibesi varmasna kullananlar da, dikkat edin, lahmacun kulbnn ak veya gizli yeleridir. Lahmacun kulbnn oyununa gelmeyiz!
Gya metroseksellere amur atlacak da izi kalacak, biz
de kadnlar olarak diyeceiz ki, "Ayy, en iyisi sigara ve soan kokan, haftada bir gmlek deitiren, gbekli, zevksiz, tra olmayan, kitap okumayan, kaba bir adam bulaym da, 'metroseksel' diye dalga gemesinler!" Lahmacun kulb, size sesleniyorum! "O da metroseksel", "Bunun iin de metroseksel diyollar!" gibilerinden bir "Haval erkekleri karalama operasyonu", bir "cad av" yrtyorsunuz, farkndayz! Bu ayaklan yemediimiz gibi, ideal erkee de bir isim bulmu oldunuz, sa olun, var olun. Bundan sonra kzlar "Hayalimdeki erkek, kumral, uzun boylu, nazik, baarl, esprili, se- vecen..." falan diye uzun uzun anlatmak yerine "Kumral, metroseksel" diyecekler ve bitecek. Metrosekseller, bembeyaz dileriyle srtarak gzel kadnlar kapmaya devam edecekler. Ve bu esnada siz, yalnz banza, gazete kdnn zerinde soanl lahmacun yiyor olacaksnz! Hani syleyeyim dedim. Belki iinizde hl kurtarlabile-cek olanlar vardr diye... For those ofyou who don't know, metrosexual is ihe nevv catchph-rasefor those guys who youjust can't explain nice, good looking, well-dressed, educated and straight.
On derste "dl treni adab"! Belki bir gn iinize yarar. Her duruma hazrlkl olmak lazm. O gn geldiinde "Aman plaket dt," yok efendim "Konumam ardm" falan istemem! Yazyoruz, oturun okuyun. Arada okuyucuya, seyirciye duyurmak lazm ki, doru adreste olduklarn hissetsinler. Efendim bir iki hafta nce zel Radyo ve Televizyon Yaynclar Dernei'nin dzenledii "Yln En yileri" aratrmasnn sonucunda, g.a.g., deerli halkmzn oylaryla, "En iyi elence program" dln ald! Geen sene de ayn dl biz almtk, ayptr sylemesi. Mutluyuz, gururluyuz! Son programda da, yani aramba gecesi, gecenin on ikisinde nefis bir de rating akmz ki, diziler arayp bulamyor. "Sa oluuuun" demek istiyorum bu vesileyle! Getiimiz gnlerde benim iin ok manal bir dl treni vard. g.a.g. programn sadece iki senedir yapyoruz.
Oysa on iki yldr gazeteciyim! Ve getiimiz hafta, hayatmn ilk gazetecilik dln al-
dm. Kabata Lisesi ve Kabatallar Dernei internet oylar ve renci anketleri sonucunda, beni "2003'n En yi Kadn Gazetecisi" semiler. dl trenine gittiimde rendim ki, erkek gazeteci kategorisinde de Hasan Pulur dl alm. Nasl ezildim anlatamam! Bir de Magazin Gazetecileri dl alnca, bu yazy yazmak zorunlu hle geldi. dl trenlerinin gzel yanlar: Gurur, mutluluk, coku. dl trenlerinin zor yanlan: Kalabalk nne kp "olgun" konuma yapma mecburiyeti. Gerekten, bakn, delikanl gibi konualm, insan dl aldysa, iinden gelen konuma u oluyor: "Evet, gerekten sperim, haklsnz. Bunu oktan hak etmitim. Kskananlar atlasn. Elemterefi, kem gzlere i! Kategorideki dier adaylara da buradan 'nanik' yapmak istiyorum, izninizle. Medya mensuplar, ekin arkadalar, duymayan kalmasn. dl aldm bea. En byk benim! Heyt beaaaaa!" nsan psikolojisi budur kardeim! Ama maalesef kp yle eyler sylemen gerekir: "Kategorideki dier arkadalarla yarmak, zaten bal bana bir gurur. Bu dl hepimizin. Ayrca bu dl aslnda ekibimin. Ben bir hiim. Beni buna layk grdnz ya, siz benden daha byksnz. 2004 gzel olsun, el ele tutuup dans edelim. Dnya bar olsun, falan femekan..." E ne anladm ben dl cokusundan? Oldu olacak, bir cbbe edinip, da banda ile ekmeye falan gidelim. dl alma trafiinin asla net olmay: Sahneye ktn. Ne yapacaksn? nce teekkr m? Yoksa nce dl alp, sonra konuma m yapacaksn? dl veren adamn konumas nereye skacak? Peki gazetecilere poz verme fasl konumadan nce mi sonra m? Her zaman karr, Oscar treninde bile, her zaman sahnede bir arbede olur. Sinir bir durumdur. Plaketin srekli kutunun iine dmesi: Yahu kim icat etmi bu "plaket" denen eyi? Gya kutu alacak, plaket kutu-
nun kapana dayanp duracak, sonra eve gtrnce de, tozlanmasn, ne bileyim yer tutmasn diye, plaketi yatrp, kutunun iinde saklayacaksn. Olmuyor iteee! Tam konuma yaparken plaket yatveriyor kutunun iine. Hatta bazen dl alrken oluyor bu. Kaldrp dzeltiyorsun, bu sefer durmuyor, yere der gibi oluyor. Kapal tutsan dl grnmyor. Plaketi dengede tutacam diye, gerginlikten lafn unutuyor insan. Kim bakyor yahu bu plaket ilerine? Sevgili okuyucularm, yukardaki k da aramba gn bama geldi.
Ancak ben yine de, dl trenlerine zevkten drt ke gidip, plaketleri almaya devam edeceim. Layk grenlere teekkrler. Kategorideki dier arkadalar, sizinle yarmak byk gururdu. Dnya bar, vesaire, vesaire...
Neden yal yiyecekler daha lezzetli? Bilim baka ey yalla. nsan aydnlanyor, kavryor, hayatn anlamn zyor. Sadece bu kadar m? Karakterinde bir tuhaflk bulunmadn, genlerinin kurban olduunu renerek, kendisiyle baryor!
Teorimin doru olduunu biliyordum! Bir belgesel seyrettim ve hayatm deiti. Evet sevgili okuyucular, o hi dizi mizi seyretmeyip, Tele-vole'lere kzp, sadece belgesel seyreden entel Trk var ya, ite o benim! Yalan tabii. Ama gerekten byk zevk aldm izlerken. "Human Instinct"ten, yani insan doasn konu alan "gd" belgeselinden sz ediyorum. Gereklen aydnlandm. Kendimle ilgili birok cevap aldm. Size de tavsiye ederim. Mesela, yazya giri cmlemden bahsedersek. Neden patates kzartmas, iskender kebap, kaymakl kadayf falan halanm kabaktan daha lezzetlidir? Ha? Size soruyorum? Obur musunuz? Salksz msnz? Hayr efendim. Sadece igdlerinize gre hareket ediyorsunuz. Yal yiyen kazanr! nsanolunun varoluundan itibaren, gszlerin yok olup, gllerin kalmas sresince, binyllar boyu, yksek ka-
lorili, yal yiyecekleri tercih edenler, yani "kebaplar, tatlclar" hayatta kalmlar. nk dierleri, hani enginar mengi-nar sevenler, vcutlarnda ya depolayamadklar iin, ktlklar srasnda lp gitmiler. Yani hepimiz, yal seven oburlarn torunlaryz ve bunun iin bugnlere gelebildik.
Ho, bundan sonras iin doktorlar tam tersini sylyor, o da ayr. Yine de artk kaymakl kadayf yerken daha az vicdan azab duyacam. Genetik ite kardeim! Hem yarn br gn bir ktlk, bir ey olur, insan neslini biz devam etti ririz falan... Hanmlar, kala blgenizde biriken fazla kilolarnz cannz m skyor? Hi zlmeyin, "gd" belgeselini seyredin! Basenlere takmayn, cazibe iareti! Hani o bayldmz Kate Moss'lar, efendim, sska mankenler var ya. Onlar hibir erkek beenmiyor farknda deiller! Neden? nk erkekler, birlikte olacaklar kadnlar seerken igdsel olarak, ince belli, ama geni kalal olanlar tercih ediyorlar. nk binyllar, yle kadnlarn daha dourgan olduunu gsteriyor. Onun iin basenlere taklmayn, yemenize bakn! E seerken baka bir ilgin durum daha varm genlerimize yazl olan. Newcastle niversitesi'nde yaplan bir aratrmada, bir grup kadndan gn boyunca ayn tirt giymeleri istenmi. Sonra da bu tirtler farkl erkek deneklere koklatlm ve hangisinin en gzel koktuunu dndklerini sylemeleri istenmi. Yzde yze yakn bir oranla, erkekler, kendi baklk sistemlerinden en farkl olan sisteme sahip kadnlarn tirtn semiler. nk farkl baklk sistemlerine sahip anne babadan olan ocuklar, hastalklara kar daha direnli olurlarm ve insanolu farknda olmadan, nesillerin geliimi iin, bu seimi yaparm.
gn boyunca giyilmi yzlerce tirt koklamak zorunda braklan erkek deneklere ne kadar para dendii aratrmada yazmyor! Ama ben merak ettim. Byleyim ite, abuk subuk eylere taklyorum. Sivriyim. Ama benim hatam deil. Kk ocuk yaramaz, byk ocuk uslu! Efendim, ben ailenin kk ocuuyum. Aklyorum. "gd" belgeselinin "Kazanma Hrs" blmnde yle deniyor: "ocukken, hayatn ilk yar olarak, en faydal kaynak, yani anne babann ilgisi iin kardelerimizle yarrz." Bu yarta gzlemlenen de uymu: Kk ocuklar bunu, lk atma, ar hareketler, yaramazlk, soytarlkla baarmaya alrken, aabey ve ablalar da silah olarak "Sabrla beklemek, uslu olmak, yardm etmek veya sevdiini sylemek" gibi taktikler kullanyorlarm. Bunu tamamlayan bir aratrmada da, ilk doan ocuun radikal dnceli, lgn, yeniliki olmasnn, kk kardelerine gre daha dk bir ihtimal olduu bulunmu.
Bylece benim niye kafadan kontak, aabey ve ablamnsa niye akl banda, sakin, doru dzgn insanlar olduu da ortaya kyor! Her eyin ba bilim vallahi. NTV'de yaynlanan "gd" sayesinde kendimle bartm diyebilirim! Siz de seyredin, sonra beni hatrlarsnz. Bakn orijinal internet sitesinin adresini de veriyorum burada: http://www.bbc.co.uk/science/humanbody/tv/huma-ninstinet/ Eh, bu ke yazsnda verdiim hizmet de, benim, baka insanlara yardm igdmn bir gstergesidir. Ki, bu konu internet sitesinde var. Bir bakn bakalm.
Tek mi, ift mi? Yine yer yerinden oynuyor. Sava mava deil bahsettiim, Sevgililer Gn! Belki bu sene unutulur da, u sinir krmz kalpli eyalarla, "I love you'larla ssl vr zvrla, afrodizyak olduunu iddia eden mnlerle, ikolatalarla, gllerle muhatap olmayz diye mit ettim. Ama bouna! in clk km bir kere. Son yz yldr birbirinin gznn iine bakmam kar kocalar, ilikileri okul k aprda-ta aprdata hamburger yemekten ibaret ergenler, herkes Sevgililer Gn program peinde. Ylbandan beter. Restoranlarda imdiden yer yok, kulpler tklm tklm, barlar hncahn. Neyi kutluyorsunuz kardeim? Yaptnz ey, dnya var olduundan beri yaplyor! zel bir yetenek, sonradan renilen bir beceri gerektirmiyor ki. Bildiin hormon, herkeste var! Dnyallar ikiye ayrlr! 14 ubat'ta milyonlarca iftin sslenip pslenip kikirde-
yerek lokalleri doldurmas yetmiyormu gibi, o gece yalnzlar iin de partiler dzenlenmesi gelenek oldu. Gen bekr zgr kadnlar partileri, gen kalan bekr zgr kadnlar partileri, aranan erkekler partileri, mitsiz bekrlar partileri, biz bize yeteriz partileri... Yani, o gece sevgili deilsen, illa ki dier sevgilisizlerle birlikte ac-tatl, traji-komik, ama ne olursa olsun "mutluluu tam anlamyla bulamamlk" temal bir gece geirmek zorundasn. 365 gn ehirlerde eit eit insan gezerken (bekr, evli, boanm, gecelik ilikiler yaayan, ayrlmak zere, evli ve sklm, k ama mutsuz, ilikide ama aldatan, taze ift olmu, kimseyi bulamam, kimseyi istememi, monogam, poligam, homoseksel, heteroseksel, nemfoman, frijit, her neyse...) 14 ubat gn, sadece ikiye ayrlyoruz: iftler ve tekler! iftsen, hediye alacaksn, yemek yiyeceksin, ikolatalara, gllere, internet kartlarna; bten, kltrn, alkanlklarn neye uygunsa, bir eylere para ve/veya zaman harcayp, iliki pek gzelmi, herkes akm gibi yapacaksn. Bu esnada bir yandan da "tek"lere bakp kendini daha iyi, daha ansl, daha "normal" hissedeceksin. Teksen, hayatndan ok memnun olsan bile "Acaba kardm bir eyler var m? Biri olsayd daha m iyi olurdu?" gibi phelere decek, isteyerek veya mecburen, senin gibi "tek"lerle programlar yapacaksn. Eski sevgilileri anyoruz! Halbuki Sevgililer Gn'nn mant en bandan yanl kurulmu! Dier zel gnlere bir bakn: Anneler Gn, Babalar Gn, retmenler Gn... zerimizde hakk olan, bize vakit ve emek harcam, ama artk eskisi gibi ilgilenemediimiz yaknlarn hatrlanmas, onore edilmesi zerine kurulmu doru formller.
Bu manta gre, Sevgililer Gn'nde de eski sevgililerin kutlanmas gerekmez mi? Kavgal ayrlm olabilirsiniz. retmenlerinizle ilgili son annz neydi? Veya annenizle hi mi birbirinize girmediniz? Olur byle eyler. Ne de olsa eski sevgilidir, ho grmek lazm! Tabii, benim formlmde, baz skorer arkadalar byk mkllerle karlaabilirler. "Bir gn iinde hangi birine hediye alacaksn, hangisini arayacaksn. Haftalar yetmez!" diyebilirler. Burada da ayn prensip geerli olmal. Harcanan emek ve zaman, eski sevgililerin nceliini belirler. En uzun beraberlikleri setikten sonra, isimleri emek kriterine gre eleyin. Gemite
devlerinize yardm etmi, size araba kullanmay retmi, yemek yapm, evinizi yerletirmi veya hayatnza buna benzer katklar olmu isimleri, o gn, en azndan bir demet iek veya bir telefonla aramanz ho bir jest olacaktr! Bunlardan kendini en ok helak etmi olann da bir yemee karverin. 14 ubat mana kazansn. Ayrca eski sevgiliyle yenen yemein, klasik Sevgililer Gn programlarndan daha heyecanl ve daha dedikodulu olaca kesindir. Bu zmn en parlak yan da u: Eski sevgiliyle program yapmak iin tek veya ift olmanz fark etmez. iftseniz ve imdiki sevgili su koyuverirse, suu hemen bana atabilirsiniz. Ama zannetmiyorum. Bu deiiklik, onun da iine gelebilir!
Kahve falnn pf noktalar! Derslere balyorum. Artk siz de evde deneyebilirsiniz. Ksa zamanda daha popler, sevilen, aranan bir insan olmanz iten bile deil! Trk kahvesine olan ve maraz snrlarn zorlayan merakm biliyorsunuz. Gn iinde Trk kahvesi imeyi braktm dakikalar, gz seyirmesi, sinirlilik, arpnt, ter basmas belirtilerinin balad anlara denk geliyor! Tadnda brakamyorum yani! Ne var ki, birok kahve meraklsnn aksine, kahve fal dendiinde yzmde mstehzi bir gl beliriyor! Bana hep garip gelmitir. "Filanca sper kahve fal bakyormu" dediklerinde etrafta bir dalgalanma olur, insanlar sraya girer, ricalar eder, kahve fal konusunda baars yaylm olan arkadaa trl yalakalkla fal baktrmaya alrlar! teki de kendini bir naza eker ki... "Ay yorgunum", "Arka arkaya bakamam yle", "Ancak ben bakmak istediimde doru kyor, smarlama olmaz" gibilerinden... Kardeim, yapacan, kahve bulana bakarak, kafadan bir eyler atmak. Ne yorgunluu?! Fal hakuranlarn hli daha da beterdir. Tutup "Biliyor mu-
_
sunuz, her saniye u kadar yamur orman yok oluyor" desen "Hadi len" tepkisi verecek arkadalar, nedense kahve telvesinin fincanda brakt izlerin, gelecekleriyle ilgili ipular
verdiine, adlar kadar emindirler! Zaman zaman havam bulmak iin ee dosta kahve fal bakmlm vardr. Hatta ok isabetli tahminler yaptm syleyip, "medyum" zelliklerime sayg duyan arkadalarm bile var. Bundan gurur duyuyor muyum? (Palavra zelliimden deil, byle arkadalarm olmasndan.) Hayr! Derslere balyoruz! Olay ok basittir aslnda. Siz de, aadaki tavsiyelerle, bir kahve falcs olup, belli bal ortamlarda popler hle gelebilirsiniz. Fincana bakp, "Aaa, senin bir dmann var" diye balayn ve fal meraklsn o dakikada kazann. "Hatta hemcinsin" diye devam edin. Herkesin gck olduu bir hemcinsi vardr mutlaka. i abartp "Sana yakn bir evreden, ya aile, akraba veya iyerinde" diyebilirsiniz. Baka ne olacak ki? Ya i arkada, ya patron, ya kaynvalide, kayno, grmce mrmce... Elbette "Nerede, hani?" falan diyen baz ukalalar kacaktr. Fincann iinde geliigzel bir telvelenmeyi iaret ederek "E ekerim bak, ylan km, atmaca kanad km, kedi km, senin arkanda byle uzun sal kadn km" gibilerinden phe gtrmeyecek kantlar sunabilirsiniz! Bekrlarn, genel olarak, hayatta iki byk derdi vardr: Para ve ak. Evlilerin, genel olarak, hayatta iki byk derdi vardr: Para ve oluk ocuk. Bu konularda herkesin skntlar ve umutlar vardr. Fal meraklsnn medeni durumuna gre, "Para konusunda sknt var ama alacak" ve/veya "Ak/ocuklar konusunda ufak tefek dertlerin var, takma kafana, uzun vadeli deil, sonradan sevineceksin" deyin, ii bitirin! Madem kahve fal biliyor ayana yatyorsunuz, jargona da
aln. Mesela, ev yerine "hane" kelimesini kullanmak, sizi sradan insandan "gizli glere sahip gelecei gren yaratk"a terfi ettirecektir. "Evde ufak tefek dertler var" yerine "Hanende ufak tefek skntlar var" demenizi tavsiye ederim. "Kalabalklar iindesin, her kafadan bir ses kyor, hep sine kulan tka, kendi yolunda yr" tavsiyesini yapp, fin cann bol telveli, kark desenli bir blmn delil olarak sunmak her zaman ie yarar. Zira insan sosyal bir hayvandr ve ister stanbul borsasnda alsn, ister otobse binsin, ister
apartmanda otursun, illa ki bir "kalabalklar iinde olma" du rumu yaar. Son olarak "senin yrein kabarm" kalbndan bahsetmek isterim. Her kalp gibi, bu da klieleme tehlikesi olan bir cmledir ve kullanrken dikkat etmeniz gerekir. Mesela, fala byle balarsanz, kimse sizi ciddiye almaz. Ama sonlara doru, cmleyi evirip evirip, "Bak, aslnda klie bir laftr ama, fincanda da gryorsun, bir yrek kabarmas var hakikaten" derseniz daha inandrc olur. Bu numaray sokak kahvelerinde kullanmayn. Trk kahvesinin kilosu ka para? Kahveci yrek kabarmas grnts salayacak kadar kahve koymamtr muhtemelen. O zaman da delil gsteremezsiniz. Evlerde baklan kahve fallarn tercih edin. Artk kahve falnn kral sizsiniz. Kim tutar sizi? Yine faydal bir yazyla karnzdaydm. Maksat okura hizmet, gerisi dnya mal ve dolaysyle dnyada kalr...
Souk algnlnn psikolojik izdmleri! Grdnz gibi, ilk tbbi makaleme imza atmak zereyim. Biraz heyecan var tabii, olmaz m? Heyecana boaz ars, eme burun, normal arlnn kat bir kafatas da elik ediyor. Evet efendim, salgna ben de katldm. Herkes hasta dediler, biz de geri kalmayalm dedik. Bylelikle konuya girmi oluyorum. sterseniz, basit bir hastaln (ki mesela ngilizcede "common cold" yani "baya, hep grlen soukalgnl" derler, byle de tapon bir rahatszlktr), ruh salmz zerindeki etkilerini, balklar halinde inceleyelim. Sr psikolojisi karsnda A ve B tipleri Demin de dediim gibi, "Hastaym" dediiniz anda, "Gemi olsun"la birlikte, dettendir, yle cevap verilir: "Salgn zaten!" Ki genellikle de yledir. Ancaaak, salgn gerei, iki insan tipinde farkl alglanr: A tipi: "Salgn m? E iyi o zaman. Demek herkes hasta. O zaman endielenmeye gerek yok." Bu tavr, aslnda daha geni apl dnrsek, dnyay yok olmaya gtrebilecek bir tavr-
dr. Bu tipler sr psikolojisini severler. "Elle gelen dn bayram" eklinde isimlendirebileceimiz bu bak as "Nkleer sznt m varm? E o zaman herkes lecek, ben ne yapaym?" veya "Ozon tamamen mi yarlm? Bana ne kardeim, ben deodoranm skarm, herkes skyor" noktasna kadar gidebilir.
B tipi: "Salgn m? Ne? Bu bana zel bir durum deil mi? Ben sradan mym? Yo, yoooo!" Bu tiplerse, ikin egolarna ve elitist tavrlarna karn, dnyann gelimesini salam, liderlik vasf tayan insanlardr. Kolektif dnmezler, bireyseldirler. Mucitler, sanatlar, byk giriimciler bunlardan kar. B tiplerinin nlleri arasnda Einstein, Marilyn Mon-roe... (birisi beni durdurur mu ltfen?) Ev halk ve yaknlarla ilikiler Hasta kii, ev iindeki sosyal tavrn deitirir. Burada "gender" tabir ettiimiz, sosyal cinsel kimliklerden bahsetmek lazmdr (vay be!). Erkekler, souk algnl srasnda, ev iinde, inleme, ikyet etme, ar hassasiyet, endie, panik, gibi duygular yaayp, zaman zaman hastalk belirtilerini abartma vs. tipi ocukluk yllarnn tavrlarn gsterirlerken, kadnlar farkldr. Gereksiz fedakrlklar, hasta yatandan kalkp temizlik yapma, "Dur ben getiririm, iyiyim iyiyim" tr lzumsuz ataklklar, tamamen kar tarafa kendini kt hissettirmek, vicdan azab vermek ve nekahat dneminde "Ben hastayken kendi kendime baktm, kimse ilgilenmedi" diyebilmek iin taklan sosyal maskelerdir. Ev halk, bunlar yemeyin! Hastay, gerekirse yataa balayarak, kendine ve evresine zarar vermesini engelleyin! Kararszlk, ikilem ve endie Souk algnl geiren ou ehir insan, doktora gitmez. Hastaln seyri esnasnda, srasyla, hafif ilalarla atlatmaya
alma, hastaln ilerleyiine bozulma, antibiyotik alp almama kararszl ve bunun getirdii endieler grlr. "Antibiyotik alsam, btn vitaminleri ldryormu, ama almazsam gemeyecek" dnemi be gne kadar kabilir. Bu noktadan sonra depresyon ve panik balar: "Bu hastalk gemeyecek galiba!" Sonsuza kadar sren bir grip tp tarihinde grlmedii gibi, bu psikolojik yan etkiyi geirmenin tek yolu, efendi gibi doktora gitmektir! Alkanlk tuza Birka gn geen rahatszlklarda, kii, btn gn pijamalarla yatp televizyona bakma, 12 saat uyuma, orbann ayana gelmesi gibi, aslnda mkemmel olan hayat tarzna alabilir. Souk algnlnn etkileri getikten sonra bile, bu vicdan azapsz tembelliin verdii rahatlk duygusu, kiide alkanlk yaratabilir. Hasta, iyiletikten sonra bile, bu gzel yaam tarzndan kopmamak iin "Yok yok, yine balyor galiba, yarn da ie gitmeyeyim", "Daha tam iyileemedim, ks-ryorum biraz" tarznda yalanlara bavurabilir, hatta bunlara kendi de inanabilir. Bundan kurtulmann tek yolu kiinin kendi elindedir. Dardan yaplacak ila ve psikolojik destek tedavisi genellikle ie yaramaz! Grdnz gibi "Baya souk algnl" sanld kadar baya bir hastalk deil! Fiziksel zarar geici de olsa, psikolojik adan, bu dnemde destek alnmasnda fayda var. Bu da benim, tp dnyasna bir katkm olsun. Bak hasta hasta bilimin hizmetindeyim...
ilk ve son sava anm! yandaym. Lambalarn etrafna kt saryoruz. Acaba ylba gecesi gibi bir ey mi bu "karartma"? Annemler "Hatrlamana imkn yok" diyorlar. Aslnda hakllar, nk yamdaymm. Ama bal gibi hatrlyorum ite. Belki hatrladm blk prk karelerle, sonradan anlatlanlar bir araya gelip hikyeyi tamamlamlardr. Yazlktaydk. Akam st, benim pek anlam veremediim bir hareketlilik balad. "Karartma var" deyip duruyorlard etraftan. Ktlar alnp, balkonun, bahenin lambalar kapland. Ylba gecesi gibi bir ey miydi bu karartma? Etraf ktlarla sslendiine gre... Sonra yle dediler sanki, hayal meyal hatrlyorum: "Bu gece bir oyun oynayacaz. Hava kararnca klar kapatp, evin iine gireceiz. Evde de k yakmayacaz. Sanki elektrikler kesilmi gibi. Bir de televizyonu amayacaz, grlt yapmayacaz."
Bayldm bu ie. Akam oldu, evin iine girdik. Salonda oturuyoruz. Benim neem yerinde, kkrdayp duruyorum. Oyun ya bu. Annem, babam, ablam yle deil ama. Gerginlikten patlayacak gibiler. Meer aabeyim gelecekmi Bulgaristan'dan o gece. Aabeyim arada sakall, arada sakalsz, bazen John Lennon gzlkleri takan, spanyol paa pantolon giyen, gitar alan, uzun boylu bir adam benim gzmde! Arada ortadan yok olup sonra yine geliyor. stelik de hediyelerle! Nereye gittiinden ok hediyeler ilgilendiriyor beni! Dedim ya, yandaym. Her dakika seyahatte. Milli voleybolcu nk. kide bir Balkan lkelerine, oraya buraya maa gidip duruyorlar. Ama bu defa, tam da gecesi. Annem sylenip duruyor: "Tam srasyd man. Havaliman kimbilir ak m deil mi? Ne olacak bu ocuklar? Nasl gelecekler?" diye. Daha kt ihtimalleri kimse dillendirmiyor.
Meer benim uzun boylu adam sandm aabeyim de, daha on sekiz yandaym o zaman! Sonra aniden bahe kapsnn gcrdadn duyuyoruz ve evet, aabeyim, kapda, bavulu ve paketleriyle fra atyor: "N'oluyor yahu? Niye kapandnz ieri? Amma korkaksnz ha!" Annemlerin rahatlama dozundan anlyorum ki, byk badire atlatlm. O zaman korkmaya balyorum. Sessizce kp balkonda oturuyoruz. Yan evlerde karanlkta bahelerde oturan komulardan bir iki sohbet, karlkl ki-kirdemeler, yavatan geveme. Hayatmdaki ilk, ve umarm, son sava anm. Badat'ta yaananlar Krfez Sava'yla balayan bir canl yayn elencesi havasnda seyrediyoruz. O yllarda bir CNN muhabirinin "Bizden ayrlmayn" ama-
cyla, yanllkla syledii gibi: "Bu sava reklamlardan sonra da devam edecek!" Ne gariptir ki 1974'ten beri ne kansere are bulundu ne Afrika doyuruldu. Ama artk karartma falan yetmiyor insanlar bombardmandan korumak iin. Artk istediin yeri, istediin zaman bombalayabilecein uydu resimleri, zel klar, kameralar, snaklar patlatan gelitirilmi fzeler var. yle lambalarn etrafna kt sarmakla kaamazsn. Helal olsun! Dnya medeniyeti kendisiyle ne kadar gurur duysa az!
Assolist dinlemenin pf noktalar! Benim gibi rezil olmayn diye yazyorum. Yannza yaklaan her assolistin niyeti kt deildir. Sadece "Semra zal yapmak" istiyor olabiliri Her ey o dl treninde bama geldi! zel Radyo Televizyon Yaynclar Birlii, internet kullanc oylaryla g.a.g.' en iyi elence program semi, sa olasn halkm!
Gzel de bir yemekli tren hazrlamlar. Gittik, oturduk. Ebru Cndbeyolu, garip ama gerek, benden imza istedi. nl nlden imza ister mi? Kitab ok beenmi. Ho bir and. dlmz aldk, udur budur. Her ey gzel. Derken son gnlerin popler assolisti kt sahneye: Umut Akyrek. Musiki akm fazla belli ettim! g.a.g.'n 50. programn ekiyoruz... Hep "Ben Glse Birsel ve saz arkadalarm" diyorum ya... Haydi, dedik, Trk Sanat Mzii topluluu gibi giyinelim. Ben klasik assolist, arkada g.a.g. ekibi koro, ark syleyelim 50. programda. Hem ele-
niriz de. Tabii biraz klasik assolist hareketleri almam lazm. Ara taksimlerde yere, havaya bakarak kafay sallama, elleri Emel Sayn gibi kullanma teknikleri falan... Umut Akyrek gen ama eski usul bir assolist. Eitimli, klasik, ar... Tam hanmefendi sanat. Sahneye kar kmaz g.a.g. ekibi "Haydi Glse," dedi, "seyret, ezberle, aynsn yaparsn!" Diktim gzlerimi Umut Akyrek'in zerine. Hakikaten mkemmel. "Sahneyi dolduruyor" derler ya. Ve fakat ben Umut Akyrek'in televizyon grnts deil, gerek olduunu unutmuum! Ben ona bakarken, o da beni gryor tabii! Salonda benim gibi gzn alamadan bakan baka musiki da yok, takdir edersiniz ki! En ilgili dinleyen bile, arada sohbete ve/veya nndeki tandra dalyor! Bu alakam Sayn Akyrek de fark etmi olmal ki, birka defa glmsedikten sonra bana doru yrmeye balad! Belki bo zamanlarmda skdar Musiki Cemiyeti'ne devam ettiimi falan dnd. Ve hem ekibin hem benim endieli baklarmzn arasnda, hoop diye gelip bana elini uzatt! Bir yandan da iinde srekli "blbl" kelimesi geen bir ark sylyor. Assolist beni sahneye karacak! Bittim! "Semra zal" yapmak! Bir kere bende sesin s'si yok. Olsa bile arky hayatmda ilk defa duyuyorum. Her eyi brak, sahneye kp assolistle Trk sanat musikimizden blmler icra etmem, daha dorusu edememem, ve bunun kameralar tarafndan tespit edilmesi, beni imaj, karizma, kariyer asndan ve her adan bitirmez mi? "Syleyemem, arky bilmiyorum, sesim yoktur, n'olur, vallahi!" eklinde gergin yalvarlarm sonunda, Umut Akyrek, playback'e azn uydurmay brakt ve fenalk geirerek, eli hl havada, dilerinin arasndan:
"Sizi sahneye karmayacam, sadece elinizi tutmak istedim," dedi! Allah beni kahretsin! Racondan bu kadar m habersiz olunur? Kadncaz bana "Semra zal" yapacak. Hani assolistler devlet erkannn, hatrl misafirlerin, ne bileyim Semra zal'n yanna gidip elini tutarak ark sylerler, o da kafasn sallayarak katlr ya. Olay bu. On saniyelik, iki kuplelik bir ey. Versene elini, ne korkuyorsun! Jestin karsnda byle mi yaplr? "A ok zr dilerim" diye ezildim ve g.a.g. ekibinin masaya kapanarak glmesi esnasnda, Umut Akyrek'le "Semra zal yaptk". Ben kiim, assolist taklidi yapmak kim. Umut Akyrek'ten huzurunuzda zr diliyor, kendisini kutluyorum!
Alfa alfa filizine doru adm adm! Bktm bu beslenme aratrmalarndan. Ne yiyelim kardeim? Bktm be. Kararnz verin. O gne kadar ben iskenderimi yer, kadayfma ekstra kaymak isterim. Bu kadar.
Birisi bana ne yemem gerektiini sylerse ok mutlu olacam! imdi de en son tyler rpertici gelimeyle kar karya-yz! Hidrojene yalar, yani fast food dediimiz gdalar piirirken kullanlan, ilem grm, yksek slara dayankl yalarn kanserojen olduu km ortaya. Buyrun buradan yakn diyeceim, ama bu yalar yanm-yormu da! Hamburger kftesinin, patatesin kzartld hidrojene bitkisel yalar, iinde defalarca kzartma yapld halde yanm-yor, ancak ok yksek bir sda normal yalar gibi davranyor-larm. Yani, vcudumuzun 36-37 derece olduunu dnrsek, hidrojene yalar vcutta, yle olduklar gibi taklarak, obezi-teye, daha sonra da belki kansere yol aabiliyorlarm. Ah ben bunlar biliyordum da ite...
Efendim, 94 ylnda New York'a gittim ben. Okulun ilk gn, yeni tanlan arkadalarla le yemeine kld. Broadway'in zerinde, okula birka blok uzaktaki bir "Organik Gda" lokantasna gtrdler beni.
O gn yle dndm hatrlyorum: "Organik olmayan gda nasl bir ey ola ki? Sentetik tavuk, sentetik pilav, sentetik salata diye yemekler mi var bu Amerika'da?" 9O'l yllar Amerika'da organik tarmn, hormonsuz, kimya-salsz sebze meyve yetitirmenin, doal gdalarla hayvanclk yaplmasnn balayp popler olduu yllard. Organik Gda Dkkn adl lokantaya girdik. Alt katta, hani bizim meyhaneler gibi bir caml buzdolab var. Oradan bakp yiyecei seiyorsun. Ya satn alp paketlettirip gidiyorsun ya da yukar katta oturup yiyorsun. Caml buzdolabna bakldnda, kelimenin tam anlamyla, "bu lokantada yiyecek bir halt yoktu"! Tipsiz otlar, kepekli ekmek, birka bulama grnl karm. Yukar kp mnden sipari verdik. Yanmdaki iki kz "alfa alfa filizli sandvi" istediler. Bense, herhalde nisuaz salata gibi bir eydir, hani kark yeilliin zerinde yumurta, ton bal, zeytin meytin vardr diye "ton bal salatas"nda karar kldm. Sonu bir fiyaskoydu! Ben ton balnn ne id belirsiz (ve dolaysyle muhakkak organik) bir sos iinde ezilip perian olmu halini didiklerken, arkadalarm, iine pis kokulu tatsz tuzsuz alfa alfa filizi doldurulmu kepek ekmeklerine yumuldular! Hayatmda bu kadar ardm hatrlamyorum. Bir insan byle bir eyi le yemei olarak yiyebilir miydi? Allah alkla terbiye etmesindi, ve daha nemlisi ben bu New York denen yerde nasl yaayacaktm?! kta kendimi bir in lokantasna attm ve Amerika'ya gelmi tm gmenler iin krederek karnm doyurdum. O dnemde Amerika'da kan yazlarn birou beslenme
zerineydi. Konservelenmi gdalarn ounda kanserojen madde bulunmutu. Sebze ve meyvelerin iri yarlarna pheyle baklyordu. Krmz et zaten zararlyd, tavuklar eelenmeden yapay iftliklerde bytlyordu, denizler kirliydi ve grne baklrsa, bu durumda alfa alfa filizli kepek ekmei en gvenli seenekti! Bir de tabii, en ok bu hidrojene bitkisel ya hakknda konuuluyordu. Sadece fast food'da deil, her yerde hidrojene bitkisel ya vard. Uzun zaman dayanabilen btn gdalarda: Cipsler, biskviler, gofretler, ikolatalar, mikrodalgada stlp yenen donmu yemekler... Ve bu hidrojene bitkisel ya, vcut ssnda yanmad iin, hayatnn sonuna kadar, tm anlarnda seninle birlikte yayor, ayrlmaz bir paran oluyor, sonuta da seni, iman, nedense kilo veremeyen, stelik kanser olma riski yksek kalabaln arasna katyordu.
Trkiye'ye geldikten sonra, bu tr takntlarmda byk lde azalma oldu. Zaten fast food'dan zevk almayan bir insan olarak, "ne olsa yerim" tavr iindeydim bir sredir. Ancak gryorum ki hidrojene yalar konusunda bir bilinlenme var. Organik gda dkknlar almaya balad. Balmz bile seerek yiyoruz. Ben bu gidiat biliyorum arkadalar. nce ate pahasna kk, yampiri domatesler almaya balayacaz, yumurtay kyden getirteceiz. Ardndan yediimiz tavuun soyaacn isteyeceiz. Son aamada da beni Nianta'nda bir kafede alfa alfa filizi doldurulmu ky ekmei yerken greceksiniz. Titrerim mcrim gibi baktka istikbalime!
Krmz hal bizi bozar! Lzumsuz bir ey. Taklp dmece var, birbirini itmece var. Paparazzisi var, halk var. Kaplayn halfleks, hem dayankl, hem bakm kolay. Hamdolsun bu ylki Oscar'lar da birlik beraberlik ve bar iinde teslim ettik. Ne Sean Penn, ne Susan Sarandon-Tim Robbins ekibi, Bush ve ynetimine kfr etti. Halbuki benim btn gece beklediim oydu. Yoksa Oscar'larn kime gidecei zaten belliydi. Yzklerin Efendisi silip sprecek, Charlize Theron ayakta alklanacak, "Souk Da" filmine mutlaka bir dl gidecekti. Zaten her Oscar sonras, dllerden ok, hangi aktrisin ne giydii, krmz hal zerinde ne aklama yapt konuulur. Malumunuz, "krmz hal" olay lkemizde de balad artk. Film galalar, sadece gazetecilerin, blucinli genlerin, merakllarn topland, fosur fosur sigara iilen floresan kl fuaye ortamndan kt. kt da, krmz hal olay yle basit bir ey deil ki! lk bakta, muhtemelen en ucuza yaanacak en byk lkstr krmz hal. Sonuta metrekaresi be milyona m, on milyona m alrsn, serersin, bitti. Birden iin havas deiiverr.
Ancak, nemli olan halnn kendisi deil tabii, zerinde yryenler.
Zamannda, haval bir derginin editr olduum iin, yurtdnda byle krmz hahl davetlere falan katlmlm ok. Hem de yle Naomi'li, Elizabeth Taylor'l, Prens Char-les'l davetler yani, boru deil. Bu esnada, krmz halnn zerinde yrme usuln de renmi bulunduk. (unu da sylemeden geemeyeceim, dnyorum da benim nl olmadan nce ok daha ltl bir hayatm varm yav! Avrupa'da defileler, byle haval davetler... imdi btn gn otur evde, zerinde eofmanla yaz yaz. Neyse.) Olay udur: Krmz hal, zerinde rap rap yrmek iin deil, durup fotoraf ektirmek ve rportaj vermek iin var olan bir fon. nl, krmz halya ayan attn andan itibaren, zaten yanlarda birikmi onlarca basn mensubu, ona ismiyle barmaya balyor. Misal, "Charlize" dendii anda, Charlize'in, sesin geldii yana bakp, vcudunu en fotojenik hale getirerek glmseyip poz vermesi lazm. Bunlardan yz tane olunca yldzlarn ii zorlayor tabii. On metrelik krmz halda yarm saat geirenler var. Bir de en n srada birikmi televizyon rportajclarn ekle. Hepsi birer soru sorsa... Yani film yldznn, Oscar gecesi, esas mesaisi bu krmz hal. Halbuki bizde ne oluyor? Geen gn seyrettim, stanbul'da bir gala yle kalabalk ki, krmz hal zerinde nller birbirine arpyor, birbirinin ayana basyor. Sonra basnmz da gidip, "Bilmemkim size arpt, acd m?!" gibi, dnya magazin basnnda ilk kez sorulmu sorular yneltiyor. Bu raconu da reniriz zamanla diye dnyorum. Fakat ithal ettiimiz her kltrel olaydaki gibi, bunda da "altyap eksikliimiz var"! Yurtd davetlerde, krmz hal, her yandan yere sabitlenir ki, topuklu ayakkablarla, hanmlar, halnn kvrmlarna taklp dmesinler.
Bizde, yanlmyorsam, kendi haline braklan krmz hallarn ilk kurban Yeim Salkm olmutur. Bir al veya galada, net hatrlamyorum, daha davetin giriinde yksek topuklu ayakkablar bir yere (bence halya!) taklnca dvermiti. Nazar mazar dendi ama, gerek budur! Fark ettiyseniz, Hlya Avar ov'da da krmz hal holuu yaplm. Hani konuklar krmz haldan yryerek sahneye gelsinler, gibi bir jest. Fakat bunun arkcs vaar, dansz vaaar. lk hall programda, oryantal Tanyeli, gbek atarken, yedi sekiz defa, halya taklp kapaklanmaktan son anda kurtuldu!
Benim tavsiyem, bir an nce bu Bat taklitiliinden kurtulmamzdr! Kendimize gre, orijinal bir zm bulalm. Mesela krmz hah deil de, krmz halfleks kaplatalm gala girilerine. Bylece kimse dmez. Ekonomiktir. Ayrca silinebilir, leke tutmaz. zm tkenmez, insan yeter ki istesin.
Alverite "Hayr" diyebilmenin srlar! Doldurua gelmeyin. "Ayy, ok iyi tadnz valla canm" kalb, her sat elemanna ilk i gnnde retilir. Yemeyin bunlar! Uzun zamandr alverie kmamtm. Bu yzden de sanki elenceli bir imi gibi kalm aklmda! Siz yle dizilerde, g.a.g.'da falan car car konutuuma bakmayn. Aslnda yle nne gelenle sohbetler eden, durduk yerde espriler, komiklikler yapan biri deilimdir. Mahcup bir insanm yerine gre. Bu yzden alveri esnasnda da bama gelmedik kalmyor. Az laf yapan, becerikli sat elemanlar karsnda "Ehi hh, kem km" diye kalveriyorum. Gerekten srarc bir eleman bana snowboard, lobut, kpek mamas kab ve tenis ayakkabsndan oluan bir set (nasl setse o!) satabilir rnein. Spor yapmak ve evde hayvan beslemekle ilgili fikirlerim, malumunuz! Kyafet ve kozmetik konusunda ne istediini bilmeyen, s-' rekli fikir deitiren biri olduumdan, beni ayartmak da ok
kolaydr. Sat elemannn, kopya vermek gibi olmasn, kiisellemesi yeterli. -Nemlendirici istiyorum, u markann busu! -Buyrun. Normal bir alveriin bu ekilde yrmesi gerekir deil mi? Oysa baz tecrbeli elemanlar kopup giderler. -Nemlendirici istiyorum, u markann busu! -Gz evreniz iin ne kullanyorsunuz?
-Falancay. -Ama o krklk iin. Sizde morluk var. Maske yapyor musunuz? -Ha? -Bir de tabii kapatc lazm. Bunu televizyona kan btn mterilerim kullanyorlar, (bu taktik yeni balad) ok memnunlar. Bitki zl olduu iin faydal, iindeki fanfin-fon granlleri de prltl olduundan, pigmentleri alafortan-foni yapp ya kltyor! -Haaa, hadi ya? -Tabii, bakn (sryor) gryor musunuz? (Aynada sadece tereddtl bir surat gryorum ama...) -Ben bir nemlendirici... -Bu n bir arada alrsanz, yzde yirmi indirim var, yannda da (evde yz yirmi tane olan ve ekmecelerin kapanmasn engelleyen, ne kk ne byk, kullansz boy) makyaj antas veriyoruz! -E o zaman... -Kasaya gtryorum, gle gle kullann! Sanz iin bir ey? -H? Kyafet konusunda, idareyi ele alan bir eleman, bana dkkn satn aldrtabilir. Ama zevkli ve zeki biri olacak. Yani "le bir alvar ister misin canm? ok moda bu sene, Gizem zdilli de ald bundan dn..." gibilerinden bir soruya benim vereceim cevap, "Haydi Allahasmarladk" olacaktr.
Baktnz srar ediyor, favori bahanelerim olan, "Acelem var, sonra bakarm", "ok pahal, mmkn deil", "Buna ok benzeyen bir eyim zaten var", "En nefret ettiim renk budur", "Bunu ancak annem/kzm/kz kardeim giyer" den birini seebilirsiniz. "Sizi 16 yanda gsterdi", "Gzlerinizin rengine uydu", "Canm bu kadarck dekolteden ne kar, herkes giyiyor?" gibilerinden kalplar yemiyoruz artk da... ak diye ne istediimi anlayp, o tarzda alt tane kyafet getiren sat elemanndan, sadece adalet yerini bulsun, iini iyi yapan insan kazansn diye alveri yaparm ben.
Vatikan'n neresindensin hemehrim?! Buralardan olmak haval bir ey deildir pek. Hep bir orijinallik, bir Batllk, bir "orallk" aranr. Ama tabii bu kadarn da hi grmemitim. "Nerelisin hemehrim?" En sevdiim kalplardan biridir bu. Madem hemehrin, nereli olduu belli ite, senin ehrinden! Veya, nereli olduunu bilmediin adama niye "hemehrim" diyorsun, hemehrim? lkemi seviyorum! Bir lke dnn ki, herkes aa be yukar ayn topraklardan geliyor, ama, neredeyse herkes, kendini farkl, ender bulunan bir kltrden, corafyadan geliyormu gibi anlatmay seviyor. "Efendim benim dedemin annesi Giritli, onun iin bizde ok enteresan bir yemek kltr vardr!" gibilerinden. Yahu dedenin annesi 200 yl nce yaam. O kadar zaman. Bunun dedenin Artvinli baba taraf vaar, teki dedenin, ne bileyim Konyal annesi var, tekinin Karadenizli teyzesi var, yemek yapmak istemeyen yeni gelinleri var, fast food kltr vaar... O Girit usul yemek tarifleri 1800'lerden beri ailede kaldysa, vallahi bravo! Bir zamanlar sahne ve sanat dnyamzn nl kadnlarn-
da Balkanlar'dan gelmi olma modas vard. Hepsi ya annenin baba tarafndan Yugoslav gmeni, ya babann anneannesinin kuzeninden Bulgar faland ne hikmetse! Hatta yanl hatrlamyorsam, Ajda Pekkan, "Ben gmen olduum iin baz Trke kelimeleri telaffuzum ok zor, bu a kapatmak iin araya Franszca ngilizce serpitiriyorum" demiti, ilgin konuma tarzn aklamak iin. Belki de gazeteciler abartmlard, gnahlar boynuna, ama o yllarda da uydurma magazin bu kadar yaygn deildi. Bilmem artk. "Benim anneannem/babaannem erkes/Grc" ifadesi de yaygndr kadnlar arasnda. erke ve Grc kzlar gzel olur derler ya. Fakat tabii, bu kadarn hi duymamtm. Magazin azyla "sosyetenin tannm playboy'larndan lker Mengi, Pa-pa'yla akraba olduunu aklam. Dorudur, zaten insan byle bir eyi istese de uyduramaz. Ben daha ok bir rportaj srasnda konu buraya nasl gelir, onu merak ediyorum! lker Mengi, gazeteciyi arayp 'Benim dedem Papa, bunu artk basnla paylamak istedim, en beendiim gazetesiniz, onun iin ilk sizi aradm" m dedi? Eer yleyse telefonun br ucundaki gazeteci, "Tabii tabii, benim amcam da Napolyon" deyip kapatmad m? Neden? Veya bambaka bir konu iin rportaja gidildi de, "Hobileriniz nelerdir, stanbul gece hayatnda
nerelere taklmak moda?" gibi sorular sorulurken, lker Bey de "Ya, bu arada ben Papa'nm akrabasym" veya "Ben gece hayatndan anlamam, bana bunlarla gelmeyin, Vatikan'la ilgili sorunuz varsa cevaplayaym" gibi bir cmleyle mi bahsi at?! Bana hep "Aslen nerelisiniz?" diye sorup, orijinal bir cevap beklerler. "erkesim, Grcym, Yugoslav gmeniyim, uyum buyum" gibilerinden, "istanbulluyum" deyince de asla tatmin olmazlar.
Ben sana nasl anlataym imdi. Bir taraf Egeli. Uak, Aydn, falan o civarlardan. teki taraf stanbullu, ama ksmen Ordulu. Zaten onlarn da birka kuak gerisine gidersen, h-. Trkz ite, bildiin Trk. Zaten o hava atmak ve orijinal/medeni/gzel/f ar kl grnmek iin sylenen, genellikle palavra veya yzde yirmi oranndaki etnik durumlardan da pek hayr gelmeyecei getiimiz gnlerde ortaya kt. Bilmiyorum "Aslen Vatikanl" vatandalar da yaknda bir filenme olayyla kar karya kalrlar m? Belli olmaz.
Varsayalm ki, ben ekonomistim! Yatrmdan anlamam, ekonomik tahminler yapamam, param idare etmeyi bilmem. Ama varsayalm ki biliyorum, siz yine de benim yaptm yapmayn!
Bazen, yllarca Boazii'nde ne okudum ben diye dnmeden edemiyorum. Ekonometri, matematiksel ekonomi, insan kaynaklar, istatistik gibi birbirinden kazk dersler oku, hepsinden ge... nsann kendisine bir faydas olur deil mi? ok kr, "ok para kazanyorum, bu kadar byk bir serveti nereye yatrsam!" diye dertlenen insanlardan deilim. Hani dolardaki yzde belik, onluk d-k, benim birikmi paramda plak gzle fark edilmeyecek bir deiiklie sebep oluyor! Anlayn. Yllarn istatistiklerine dayanarak unu syleyebilirim: Ben nereye yatrm yapyorsam, takip edin, ve o yatrm aracndan kan! Bir de yle bir iddial hlim vardr: Zaten kuruun var, bu iten de anlamyorsun, brak dank kalsn, deil mi? Yok. lla dolar
alacam, dolar bozup bono alacam, onu ona bleceim, kafama gre tahmin-
ler yapacam, ve sonunda, balangtakinden daha az param olacak. Ne yapalm, arac kurumlar kazansn! Grdnz gibi, yatrm bilgisi feci, fakat btn ekonomik terimler yerli yerinde. te ekonomi eitimi byle bir eydir. Ekonomi okuyanlar bilir. Kitaplardaki her cmle "Varsayalm ki..." diye balar. "Varsayalm ki, bir lkedeki tm retimciler eit rekabet iinde, hammaddeyi ayn fiyattan alyorlar, fiyatlar tamamen serbest, gelir eitsizlii yok, devlet kesinlikle iin dnda. O zaman bu lkede..." diye gider mesela. Bulalm o lkeyi, oturalm o zaman! Duymusunuzdur. Bir fiziki, bir kimyager, bir ekonomist ssz adaya derler. Atrlar. Bir fasulye konservesi bulurlar. Ama nasl aacaklardr? Kimyager deniz suyu, yosun ve kumu belli miktarlarda kartrp bir tr patlayc yapmaya alr. Denerler, patlamaz. Fiziki konserve kutusunu bir aacn altna koyar ve aacn dallarndan birine bir ta balar. Hesaba gre o tan arl ve d asyla, konserve kutusu alacaktr. O da olmaz. Ekonomiste sorarlar: "Senin bir nerin var m?" "Tabii," der ekonomist, "varsayalm ki bir konserve aacamz var..."! Bizim kuan ekonomiyle imtihan kumbaralarla balamtr. 70'li yllarda ve daha nce ocuklara kumbara verip para biriktirmeye tevik etme deti vard. Bankalar falan hep kumbaralar hediye ederlerdi. Kumbaralar biliyorsunuz, byle alttan anahtarla alrd. Gtrrsn annene. Annen yle bir sallar ve der ki: "A daha hi para yok ki, dolsun yle aarz." Balarsn kendini paralamaya. ikolata almazsn, bayram beklersin, bahi peinde angaryalar yaparsn...
Bir sene geer, kumbara ling ling dolar. Sen o parayla neredeyse ev, olmad bisiklet falan alrm diye dnrken, anne anahtar evirir, paralar dklr, saylr. Ve, ayn anne der ki: "Ayy bak yazk, nasl deeri dm, ocuum bunlarla ikolata al, baka bir ey alnmaz"! Nasl ya? ikolatay daha ta o en banda, "Bekle de para biriktir" dediin zaman da
alabiliyordum ben? "Ee evladm, enflasyon ite, byle..." Niye para biriktirttiniz kardeim o zaman? Zannederim enflasyondan bu kadar korkmamzn sebebi, o ocukluk yllarna dayanr. Yoksa ekonomik bir durumdur yani. Hani "canavar" ad verilmesinin sebebi falan o ocukluk kbuslar derim ben. Ekonomist dediin de byle olur!
Mesleki sorumluluumun bilincindeyim! Yine sosyal ve doasal bir yarayc parmak basarak, sizi bilinlendirmeyi amalyorum sevgili okuyucular. nk siz biz gazeteciler olmadan bilinsiz, uursuz, yle etrafta dolaan bir gruhsunuz. Okuyun da biraz kendinize gelin! Arada olur byle. Okuyucunun teki coup, enmeyip, bana uzun uzun bir mektup yazar. Genellikle kendisi iin hayati nem tayan bir konuyu anlatmakla balar ie: Mahallede imarsz bir blgeye yaplan kaak inaat, Amerika'nn Irak politikas, Medeni Kanun'daki deiiklikler... Kendi hayatndan da uzuun rnekler vererek konuyu pekitirir ve balar o sinirle bana bulamaya: "Sen ne biim gazetecisinden, "O keyi igal etme"ye, "Vatan haini en-tel"den, "Sizin gibi paras bol beyaz Trklerin alaynn..." gibi geni bir yelpazede fikirlerini syleyenler ortaya kar tek tk de olsa. Dertleri udur: "Neden incir ekirdeini doldurmayan komik komik yazlar yazyorsun da, memleketin nemli meselelerine deinip halk bilinlendirmiyorsun!"
Hepsine ksaca yant vermek istiyorum bu vesileyle: Ben kimseyi bilinlendirmek istemiyorum. Tam tersi, uursuzca glmelerini istiyorum! Arzu ederseniz sayfay evirebilirsiniz. Ama bazen de, byle taa kalbimin derinliklerinden veya barmdan barmdan gelen bir acyla, toplumsal konulara eilmek, onlar irdelemek istiyorum. rnein mesela... Geen gn televizyonda bir belgesel seyrettim. (Malum, ben televizyonda sadece belgesel seyreden 70 milyon kiiden biriyim. O Televole'leri, evlilik programlarn falan kim seyrediyor zaten, hl bulamadlar! Son zamanlarn popler sylemiyle: Tek seyrettiim dizi Avrupa Yakas
vallahi! Pardon ne diyorduk?) Seyrettiim belgeselde gzlemlediim kadaryla, belgesel-ciler, biraz kalpsiz insanlar. Bunu irdelemek istiyorum bugn! Hani hep tartlr ya, gazetecilik ahlk asndan: Diyelim ki yolda kaza geirmi, lmekte olan bir adama rastladn, nce fotorafn m ekersin, adam m kurtarrsn, diye. Tabii, gazetecinin durumu farkl. nce haberi yapacak ki, baskya yetisin, ne bileyim televizyoncuysa haber bltenine kotursun. Yine de bazen gazeteciler ruhsuz, duyarsz olmakla eletirilir. Halbuki belgeselcilerin tuzu kurudur! Kimsenin bir belgeselciyi "Ayol ekeceine git kurtar" diye eletirdiini grmedim. Bu grevi ben stlenmek istiyorum. Hani keyi igal etmemek asndan! Biliyorsunuz iki belgeselin birinde zavall hayvancklar telef olur. Ben imdiye kadar en azndan yz kere, geyiklerin kaplanlar tarafndan yendiini, byk baln kk bal yuttuunu, yumurtadan yeni km, denize ulamaya alan su kaplumbaas yavrusunun kular tarafndan akam yemei yapldn seyrettim. E belgeselci kardeim, elin ayan yok mu? (Belgeselcile-re cevap hakk douyor tabii!)
Yazk deil mi hayvanlara? Hani gazeteci gibi bir vakit darln falan olsa anlayacam. Kendin anlatyorsun: " haftadr, su kaplumbaalarnn yumurtadan kmasn bekliyoruz bu adada" falan diye. Haydi kaplan kovamadn, tamam, sadece martlara "kt" diyeceksin kardeim! Seyrederken, gzmzn nnde gitti uncack yavru kaplumbaa! Sonra da anlatyorsun: "Bu mevsimde yumurtadan kan yavrularn yarsndan fazlas martlara yem olur" diye. E byle yaparsan tabii yem olurlar! Katliam olmu, sen orada, elinde kamera, taklyorsun! Belgeselcileri daha duyarl, daha bilinli olmaya davet ediyorum. Her ey an hret deil arkadalar. Bugn de gazeteci olarak toplumsal grevimi yerine getirdim, artk rahat rahat sinemaya gidebilirim!
SARS maskeniz ne marka? yle antay ayakkabya uydurmakla olmuyor. Bastracaksnz paray, son moda bir maske
alacaksnz-
Bu kadarna pes diyorum! Uzakdoulu alveriiler, Bat lkelerinde Hermes, Louis Vuitton, Gucci gibi markalarn nnde, Halk Ekmek kuyruu gibi sra yaparlar, bilirsiniz. Bir kere lks-satn alyorsan, kuyruk neyin nesi? Gideceksin maazaya, rahat bir koltua oturacaksn. ay, kahve getirecekler. Elli tane model karttracaksn, bu esnada sat eleman, "Vallahi hepsini ok iyi tayorsunuz" gibisinden iltifatlarla egonuzu da okayacak! Halbuki bunlarn, o maazalarda bir ezilip bzlmesi, uslu uslu beklemesi vardr ki... Alakgnll tavrlarna ramen, yksek bteleriyle nl markalarn gzbebei olan Uzakdoulular, tasarmlar da kendilerine benzettiler! Bedenler ufald, renkler acayipleti, fiyonklar, iekler, bilmemne. Sebep, be yllk bir trend. 18-35 ya aras Japon kadnlar, kck fosforlu bluzlar, mikro-mini etekler, platformlu ayakkablar, hap kadar marka antalar ve sapsar salaryla bir moda yarattlar. Liseli kz gibi gi-
yinmi pahal fahielere benzeyen, oysa renci veya meslek sahibi zengin kadnlar bunlar. Onlara "kogal" deniyor, ve ko-gal stili, yksek tketimlerinden tr, dnya modasn ok etkiliyor. imdilerde, hem kogal'larn, hem de daha akl banda giyinen Uzakdoulu marka merakllarnn yeni bir heyecan var: Dnyay kasp kavuran SARS virs. Aslnda savat, mavat ok ciddiye almyoruz ama, gerekten byk tehlike. Ama ben SARS'm (garip ama gerek) modaya yansyan yznden bahsedeceim: Getiimiz cumartesi gn, Hong Kong'daki Louis Vuit-ton maazas, snrl sayda grip maskesi verdi piyasaya! Maskeler yumuak deriden yaplm, zerinde markann monogram deseni var ve klipsleri de gmten! nce sadece 88 adet retilen maskeler, cumartesi len saatlerinde moda merakllar tarafndan talan edilerek tkendi! stelik de tanesi 230 dolardan! Hemen ardndan Gucci'nin szcs, ksa sre iinde, ilk-bahar-yaz koleksiyonlarna bir grip maskesi ekleyeceklerini aklad. Model konusunda detay verilmedi, sadece siyah olaca sylendi! Ayn anda, snrda, in'in sahte marka eyalarla nl Shen-zen ehrinde, son gnlerin en ok rabet gren rn, sahte Burberry desenli grip maskeleri piyasaya kt! Ancak bu rn halka hitap ediyor, sadece 1 dolar 25 sent!
Baka bir adan baknca, ldrc hastalktan korunmak iin marka maskeler takmak, ok insani, moral dzeltici bir zm gibi grlebilir. Malumunuz, Uzakdoulular elence ekilleriyle nl bir insan topluluu deil. Varsa yoksa alveri ve karaoke. Batlnn savatan, hastalktan gerilen sinirlerini, iki iip dans ederek gevetmesine karlk, belki de ekik gzl insan da Louis Vuitton'dan maske alarak rahatlyor. Bu arada in'in Ankara Bykelilii Mstear Chuntai:
"Gripten kurtulmak iin evinizde bir miktar sirkeyi yakn!" nerisini getirmi. Bu Uzakdoulular, Allah bilir, bu amala da, balzamik seri sirkeleri falan alyorlardr Fransa'dan. Hatta belki oralarda da kuyruk vardr! Allah dnyaya salk, bar ve akl fikir versin...
59
Siz de irin'i tanyn! Baz insanlarla tanmak ok ey ifade eder. lgin bir tecrbe, esin kayna, gelecekle ilgili kararlar iin referans noktas... irin Devrim bunlardan biridir. 1994'n k aylar. New York'taki ilk senem. Bir gn telefonum ald. be ay nce Amerika'ya tandm iin almay braktm Aktel dergisinden aryorlar: "irin Devrim'le rportaj yapacaksn. ok ilgin bir hayat. Halikarnas Balks'nm yeeni, ressam Fahrnnisa Zeid'in kz. u anda New York'ta yayor. Aileyi anlatt bir kitap yazm. Rportaj bu haftaya lazm" dediler ve arkada Tun Yal-man'n telefonunu verip kapattlar. Yarm saat sonra telefonun br ucunda, irin Devrim'i rportaja ikna etmeye alyorum. Bin dereden su getiriyor, hem de o kadar yl yurtdnda yaam birinden beklenmeyecek mkemmel, aksansz bir Trkeyle: -Hi vaktim yok ki benim. Tek kiilik oyunum var, kitabn tantmlar var. Ayrca, siz ka yandasnz bakalm?! -Yirmi yandaym.
-Aaa, daha ocuksunuz! Rportaj yapmay biliyor musunuz r
Ya sabr ekerek, "Evet efendim, ben drt yldr gazetecilik yapyorum, merak etmeyin" diyorum. Szleiyoruz. Siz erkez misiniz? Manhattan'n st ksmnda, k bir apartman. eri giriyorum. Chanel aksesuarlaryla, bakml, gzel yalanm bir hanm. Tanr tanmaz, Devrim, eliyle hafife eneme dokunup dikkatle yzme bakyor: -Siz erkez misiniz? Ve cevab beklemeden, biraz ileride duran kocas Robert Trainer'a dnyor: "Bak Bob, Osmanl'da da haremdeki gzel kadnlar erkezdir"! iyi mi? Guetamalal fotoraf arkadam resim ekerken, bir yandan da konuuyoruz. "A Turkish Tapestry" adl, ailesini anlatt kitap yeni km. O hikyeler de ilgin ama beni esas etkileyen irin Devrim'in hayat. stanbul'da, New York'ta, Badat'ta, Mihvaukee'de gemi; maceralar, aklar, dostluklar, partiler, k giysiler, tiyatro ve sanatla dolu, rengrenk bir hayat. Tun Yalman, Altemur Kl, Blent Ecevit, Fahrnnisa Zeid, evat akir Kabaaal, Freya, Mcap Ofluolu, Aliye Berger, Muhsin Erturul ve daha birok nl ismin rolleri paylat bir dnem filmi adeta! Sohbet uzuyor, ve irin Devrim bana evi gezdiriyor. Rengrenk denmi yksek tavanl bir Manhattan apartman. irin Devrim, bana dekorasyonda beyazlardan, grilerden nefret ettiini, Osmanl'da sarlarn, yeillerin, krmzlarn ok kullanldn, son zamanlarda Trkiye'deki beyaz merakn anlamadn sylyor. Yatak odasnn tuvaletine kadar giriyoruz! Devrim, "Buras", diyor, "New York'un en manzaral tuvaleti!" ve basyor kahkahay. Gerekten tuvaletin duvarnda, yere yakn kk bir pencere var ve bu pencere denize bakyor!
En sonunda istediim kitap O gnden yaklak dokuz yl sonra, elime, ne zamandr yazlmasn istediim kitab aldm: "irin".
irin Devrim, bu defa kendi hayatn konu etmi. ok iten bir otobiyografi. Devrim'in kiilii gibi renkli ve artc. New York'taki rportajdan sonra bir daha irin Devrim'le karlamadk, ama kitab okurken, o n n sesini, etken, ortama hkim tavrlarn, fotorafya poz verirkenki profesyonelliini bir kez daha hatrladm. irin Devrim'le tanm olmaktan ok mutluyum. Bence kitab alp siz de tann...
Bodrum'un (bu yazya kadar) en iyi saklanan srlar! 2003 yaz itibariyle Bodrum ve evresinde bulunanlara zel hizmetim ve yerel gazetecilik konusunda yeni bir admdr. Buyrun.
Tabii byle balk atarm! Geen yl Bodrum'da gittiim Gmlk'te az bilinen, sessiz, sakin Limon Cafe'yi yazmtm. O gece sylenenlere gre "Limon Cafe'nin kapsnda kuyruk varm, ayrca da (ikyeti eski mterilerin deyimiyle) ortada ellerinde purolaryla lacivert blazer'l adamlar dolayormu!" Yediden yetmie kltr mozaii bir hedef kitlem var, ben ne yapaym? unu da sylemeden geemeyeceim, ayn hedef kitle drt ay boyunca kitabm sat listelerinde tutmakla kalmad, korsan kitaplar da sayemde birer yazlk, araba falan edindiler! Zira Bodrum Havaalam'nn kendi kitap dkknnda korsan kitab ak ak satlan baka yazar var m bilmiyorum! Hepsine haram olsun, gzlerine dizlerine dursun. Yetkililer hl "Ne var canm, vatanda kazansn" zihniyetinde olduu ve korsan kitaplar yakalanp ihbar edildiinde 48 saat iinde hapisten ktklar srece, benim de elimden beddua etmekten baka bir ey gelmiyor. Ayrca insan "Ben bir daha niye kitap
yazaym ki, manyak mym?!" diye de dnyor. Tarkan'la ortak bir problemimiz olacan hi tahmin etmezdim! Tabii Bodrum'un en iyi saklanan srr, havaalannda korsan kitabmn satlyor olmas deil! Muhtemelen u anda Bodrum'da in ve cinin plaj voleybolu oynuyor olmas. O Televole'lerin "Bodrum geceleri yklyooo, ortalk toz duman" falan demelerine bakmayn. Restoranlar bo, plajlar sakin. Trkbk'nn son durumunu aklyorum: Deniz kenar Etiler! Bu yl belirli yerler dnda blgenin tad biraz kam kanmca. nl seyretmeye gelenler, yksek mzik, algl malgl
Trk poplu bir durum var. En iyi ve nispeten sakince yemek yine Ada Otel'deki Changa'da yeniyor. Bu kydaki restoranlara teknenin Zodiac botuyla kmyorsanz yazk size! O zaman ne yapacaksnz? Glse'yi takip edeceksiniz. Baka blgeler de kefedeceksiniz. rnein Bitez-Ortakent blgesi, ki bendeniz bir sredir yllk iznimin zannediyorum bir blmn falan deil, tamamn burada kullanp bitirmi durumdaym. Merakls iin bu hafta, bu blgenin en iyi saklanan srlar: Palavra Balk, Ortakent: Klasik, yaln bir balk istiyorsanz buras doru adres. Bildiiniz Ege mezeleri, deniz brlcesi, kalamar, kabak iei dolmas, udur budur, en basit ama mthi lezzetli haliyle burada. Denizin neredeyse iinde, kumlarn zerinde masalar, ancak amatr bir servis. (0252 358 62 90) Tantra, Ortakent: Bali'deki halaymdan beri bu kadar ihtimam, martlma, birinci snf servis grmedim. Nefis bir mandalina bahesi iinde bir ta ev. Mteriden ok alan var. Hepsi k, beyaz keten kyafetler giymiler, ttsler, mumlar, Dou temas anlayacanz. Yemekler gzel, yerli tatlarn azck "fanfinfon" hale getirilmii. Karidesli deniz brlcesi, erikli kabak gibi. Bir taraf restoran, bir taraf gececiler iin "lounge". Lounge'da sabah drde kadar gayet lezzetli attr-
malar da var. sterseniz masaj ve tai chi dersi de cabas... (0252 358 64 53) Aripel, Bitez: Aktur Sitesi'nin iinde bilenin bildii birinci snf balk restoran. Fesleenli i balk favorim, i karides, kalamar zgara mkemmel. Denizi tepeden gren, sssz ama rafine Aripel'e muhakkak rezervasyon yaptrn. (0252 343 10 16) Bitez Dondurmacs: Bitez'de yol stnde, Bitez Plaj ayrmna gelmeden sada greceiniz sakin, mtevaz dondurmac, zel davetlere dondurma yapan, Havana'da satlan tekilal dondurmay imal eden yer. Aroma kullanlmyor, btn dondurmalar mevsimdeki meyvelerle yaplyor. Karadut, kylerden toplanp geliyor mesela. Gerekten mthi. Daha sonra baka blgelere dadanacam, aratrmac gazeteci diye buna denir!
Trkbk'nden bildiriyorum, her ey ok "butik"! Boncuklar, yemeniler, talar, kumlar hepsi ok butik. Ei benzen yok, acaip bir eyler. Yazar bize ne vermek istiyor? Bodrum'da alverii unutun! Bodrum izlenimlerim sryor. Bu hafta Trkbk'ndeyim. Trkbk'ndeyim dediysek, aslnda bu yazy size Ortaky dolaylarndan yazyorum. Neden
derseniz, gazeteci adama tatil yok! Bir oradayz, bir burada sizin anlayacanz. er drder gnlk i-arkada-aile temaslar amal stanbul ziyaretlerim sryor. Fakat ne yaptm ettim, "yazlklk" hayalimi bu sene gerekletirdim. Allahn ve gazetedeki amirlerimin izniyle austos ortasna kadar ke yazlarma gneyin irin tatil beldesi Bitez'den devam edeceim! Yani liseden beri ilk kez "Akam mangalda kfte yapalm m?", "Ay bugn denize inmeyeceim, bahede kitap okuyaym diyorum", "Selim Bey, sizin begonviller ne gzel am maaallah, bizimkilerin keyfi yok nedense" temal bir tatil yayorum. Yavalarm, geverim diye dnyordum, ama ne mmkn! Yazlklk gemi bizden. Hz bamll olumu yllardr. Gevemeyi atlayp direkt depresyon aamasna geliyoruz!
Yine oturup yazmaya baladm, ki siz bu rnleri k sezonunda seyredip okuyacaksnz diye planlyorum. Bu vesileyle yllardr nnden geip "Vah vah"ladm muhteem antik tiyatronun Turkcell tarafndan toparlanp daha muhteem hale getirilmesinin ve bundan sonra orada bir sr gsteri seyredecek olmamzn, Bodrum'u bana bir kez daha sevdirdiini sylemem lazm. Her neyse, ben size Trkbk'n anlatacaktm deil mi? Her eyden nce, evet Bodrum tenha. Trkbk derseniz, o biraz acayip bir durum. unu syleyebilirim ki, son gnlerde Bodrum turizmini Tarkan kurtaryor! Mteri mi yok, dkkn sinek mi avlyor, patlat bir Dudu Dudu, izdiham olsun. Kesinlikle uydurmuyorum. Trkbk'n bilmiyorsanz gznzn nnde canlandraym. Plajsz bir deniz. Yan yana iskeleler, o iskelelerin yan taraf yrme yolu. O yolun iki yannda restoranlar, oteller, barlar ve bir blmde de sal sollu satclar. Arlkl olarak kuma, incik boncuk, elbise vs. satlyor. Trkbk'nde yryoruz. Ortalk sakin. Derken lokal bir kalabalkla kar karya kalyoruz ki, gemek mmkn deil. Herkes birbirinin stnde. Ya bedava bir ey datyorlar, ya bir nlnn zerine saldrlm gibi bir grnt. Buras Ship Ahoy. Trkbk'nn en eski, en popler meknlarndan biri, ve o esnada Ship Ahoy'da Dudu alyor! Olay bu! Herkes dans ediyor, herkes kendinden gemi. Ship Ahoy bir boydan bir boya olsa olsa 10 metredir, ama bizim kalabal yarmamz, yer yer taklp kalmamz, btn arky bitirmemize sebep oluyor. Yaklak be dakika! Oradan knca, Bodrum yine tenha! Trkbk, bir nevi Etiler demitim. Her eyin ubesi var. Tike, Changa, Mey Restoran, Havana... Her eyin ubesi olunca fiyatlar da Etiler-Nianta seviyesine gelmi. Butik otellerin yanndaki her ey "butik" ol-
mu! Bahsettiim sokak tezghlarnda oyal, pullu yemeniler soruyorsun, cevap: "30 Milyon. ndirim mi? Sizi ailece ok seviyoruz ama olmaz! Bunlar ok butik, hibir yerde bulamazsnz!" Yemeni yahu! Boncuk bilezik tezghna gidiyorsun: "Tanesi 25 milyon. Bu camlar bir usta yapyor, ok butik, zel eyler, aas kurtarmaz abla!" imdi siz benden Trkbk'nn en iyi saklanan srlarn istersiniz! Yama yok, tavsiye ettiim Bitez Dondurmac-s'nn nn kuyruk yapmsnz! Dondurmac bana ok mteekkir, fakat ben size mteekkir deilim! Karadut dondurmas stoklarn bir gecede bitirmisiniz yahu! yi ki yazdk, biz ne yiyeceiz? Limon, ikolata ve kays ok kt, aman sakm yemeyin, gznz seveyim! Yine de sizi krmayaym. Trkbk'nn en iyi saklanan srr, sahilde, yine kumlarn zerine konmu masalarda mthi meze ve balk yenen Hasan'n Yeri'dir.
Bodrum'un neresindensiniz? Ben iindenim! Sadece ilgin adresler vermekle kalmyorum, kendi tezlerimle de dimalar zenginletiriyorum. "Bodrum'da tatilde, kafasna gre yazyor, maa kapyor" diyenler utansn!
Hey gidi gnler hey. nsanlardan oluan trafik skkl kavramyla ilk tanmam, Bodrum tatillerime denk gelir. Tee, iki sene nce, o Barlar Soka'nda yryemezdiniz. Hani byle kalabalkla tek vcut halinde yrrken yrrken, yolun darald noktalarda trafik tkanr, ylece durur beklersin... Ve fakat, imdilerde bu trafikten eser yok. Kavga dv hari, Barlar Soka cennet gibi. Hatta benim teorime gre yllardr dostluk ve bar iinde yaayan Barlar Soka'nda bu yl sokak kavgalarnn artmas da bu tenhalk yznden. zah edeyim. Barlar Soka'nda tabiatyla getiimiz yllarda da iki iilir, gelen geene sinir olunur, "karya kza" sarklrd. Bu olaylar Bodrum'a 2003 yaznda gelmi deil. Ne var ki, yukarda anlattm trafik yznden ani hareketler yapmak, silah ekmek, hatta eli kolu hareket ettirmek teknik olarak imknsz-
di. insanlar vcutlarn birbirlerine yaptrp sardalya konservesi gibi yekpare yrrlerdi. O
yzden frlatma, vurma, akma gibi hareketler de grlmemiti. Oysa artk ortam Uzakdou dv sporlarna bile msait. Bu yln tenhalktan ve turist kz azlndan mtevellit can skntsn da hesaba katarsak, bu millet kavga etmesin de ne yapsn. Bu konuya da aklk getirdikten sonra, beklediiniz an geldi att, ite Bodrum'un iinin en iyi saklanan srlar! Ltfen yazdm dondurmacya yaptnz gibi talan etmeyin! "Halk Glse'nin tavsiye ettii yerleri istila etti, vatanda buralardan faydalanamyor" gibi bir durum olmasn! Dalyanc: Ben ona Bodrum'un Costa Boda's diyorum. Hani u elle boyanan nl skandinav cam eya markas var ya. Engin Dalyanc okullu bir ressam. Adnan Turani'nin rencisi. imdi Bodrum'a ait bir marka yaratm. Taklitlerini bile grm olabileceiniz eit eit balk desenli tabaklar, saatler, ev eyalar... Benim favorim frayla boyanm olanlar. Hibiri birbirinin ayn deil. Bir bakn bakalm. Cumhuriyet Caddesi'ndeki, yani Barlar Soka'ndaki ubesinin nnden gemi bile olabilirsiniz. (Tel: [phone]) Sandaleti Ali Gven: Hl duymadysanz, duyun. Ali Gven, bana gre bir tr roman kahramandr. Ali Usta, 1966'dan beri Bodrum'un nl sandaletlerini yapyor. Ama yle elinizi kolunuzu sallaya sallaya gidip, sandalet alp dnemezsiniz. Ali Usta nce bir ayanza bakacak, inceleyecek. Size en yakan modeli kafasnda izecek, ve anslysanz, (bir de tabii bu i iin iyi bir bte ayrdysanz!) yedi sekiz ay sonra sandaletiniz hazr! Ama parann satn alabilecei en iyi sandaletler bunlar. Vurdula denen zel kseleyi tek para olarak dikiyor. O ksele ki dana derisinin bir yl palamut ve am kabuunun suyunda bekletilmi zel bir versiyonu. Yal ustas da tek kalm. O ksele ustas da giderse bu i bitecek. Bu kadar zel bir sandalet giyeceksiniz yani. Ali Gven'in inanlmaz
hayatndan eski Bodrum ve Londra anlar dinlemek de bonus. Ali Usta nl Trk mterileriyle hava atmay sevmiyor. Ama biz yabanclardan bir iki isim sayalm: Mick Jagger, Bianca Jagger, Bette Midler, Donna Karan. (Tel: [phone]) Alveri yeter, acktk, diyorsanz, madem paranz bitti, ok hesapl ve ok lezzetli iki nerim var. Karadeniz Pidecileri: Bodrum'un iinde, ara sokaklarda birok balk, birok meyhane vardr. ou da iyidir aslnda. Ama benim tavsiye edeceim, aa yukar on yldr, (denedik de sylyoruz) tadn ve kalitesini deitirmeyen Bodrum ii Karadeniz Pidecileri olacak. Bunlar yine Cumhuriyet Cadde -si'nin Hilmi Oran Meydan'nda iki adet olarak karlkl dururlar. Ak havada ahap banklara oturarak birinci snf, sper lezzetli Karadeniz pidesi yersiniz. Gece hayatndan nce de, sonra da, tok tutan, enerji veren, mideyi kurtaran bir seenektir! Kymal, sucuklu, kaarl, yumurtal veya yukardaki-lerden hepsi! Size kalm!
Dier favori dondurmacm: Bitez Dondurmacsnn yeri sapa geliyorsa, ite ikinci bir adres. Bodrum'un iinde, karakolun karsnda, zst'n yanndaki dondurmac tezgh, Bodrum'un ok iyi bilinen ama reklam yaplmayan bir cevheridir. Denerseniz, dier rneklerine gre farkn anlarsnz. Buras da karadutlu deil de, ikolatal dondurmann kitabn yazm. Pideden sonra iyi gider. lla ki bir biti cmlesi yazmak gerekirse, Bodrum, tenhalna ramen hl kl, hl renkli, hl cvl cvl sevgili okuyucular.
Zl
Bodrum'un "yklan" yerleri! Bu yl "eme in,. bodrum out" geyikleri kanma dokundu dorusu. Genlik yllarndan beri en yorucu, en sefil, en ahane tatillerimi Bodrum'da geirdiim iin, bu yaz boynumun borcudur! Yanl anlamaynz. Bodrum'da otura otura kafay eski Bodrum evlerinin kaybolmasna, ta evlerin yklp yerine site yaplmasna, una buna takm deilim. "Remzi Bey, maaallah semizotlar comu, bizim Japon gllerinin de tam zaman" ortamnda kalmaktan, yazlklk bama vurmad yani. Ayrca bildiim kadaryla Trkiye'nin en istikrarl mimari yaplanmalarndan biri de Bodrum'dadr. En azndan "Bodrum evi" diye bir ey var, uyduruk siteler bile onlara benzetilerek yaplyor. ok ikyeti deiliz. Bu esnada eme'yle Bodrum'un son zamanlardaki lzumsuz karlatrlmasndan da gna geldiini belirtmek isterim. anm Bodrum'un yannda dz renkli, steril, tarihsiz eme'nin laf bile edilmez. Tabii eme'yi tercih edenlerin de orada kalmasn ve bundan sonra hep orada tatil yapmasn tavsiye edeceim, Bodrum tam kvamna geldi nk. Konumuza dnyorum. Benim bahsettiim "yklma", Ay-
a Tekindor'un "yklma"s. Yani "Bodrum'da bi yer var, kzm, yklyo.oo" durumu. Yalnz, her ne kadar damarm kesseniz kanm gazeteci aksa da, kendimi feda edip "eller havaya" meknlar dolatm zannedilmesin. nsaf artk, o kadar da deil! Aratrmac gazetecilik de bir yere kadar. Benim "ykhyoo"dan anladm da kendi tarzmda bir ykm! imdi size bahsedeceim yerler birinci snf yemek, iyi dekorasyon ve "Trkiye'de kim kimdir"
misafirleriyle, u anda Bodrum'un en kalabalk, en "trendy", "en bi haval" yerleri. Grmek ve grlmek istiyorsanz, Tampa'ya gideceksiniz, o kesin. Trkbk'nn incisi, gzellikte birincisi Tampa, bu sene ald. Sahibi Ersoy etin. Evet, bilenlerin bilecei gibi de, ekip Park amdan'm ekibi. Alt katta, deniz kysnda gzel bir bar ve Latin caz, maz, canl mzik var. Yukarda ise restoran. zellikle restoran iadamndan sanatya "ar isimlerin" merkezi. Yer bulursanz ne l. Asl Altan yine yapacan yapt ve Trkbk'nde bir Safran at. Mzik iyi, insanlar, ite bildiiniz Safran'clar. Bilmiyorsanz syleyeyim, sosyetikler+enteller+sosyetik enteller! Elenceli yani! Yalnz o usuz bucaksz, kayalarn zerinden merdivenlerle teee sahile kadar inen kocaman Safran nasl dolacak, onu bilemiyorum. Ha, bu arada, gndzleri Safran ayn zamanda bir plaj! Trkbk'ndeki Mavi Otel'in bar, yine lgn danslara m gebe? Aman Allahm. Geen yl buraya on be kii gelip, mo-jito'larn da etkisiyle samba, mambo, meringue etkili, zgn figrlerimizle irkin danslar yaptmz hatrlyorum! Zira Latin Amerikal ahane bir grup vard ve canl mzik yapyorlard. Ayrca da pist tklm tklmd ve bizim dehet figrler bile arada kaynamt yanlmyorsam. Bu yl ayn grup yine Ma-vi'de ve insanlar dans ettirmeye devam ediyorlar. ok elenceli.
Geen senelerde mekna yakmayan uyduruk iletmeler vard Karada Marina'da Han u Bodrum Marina'nn oradaki alveri merkezinin yan bandaki deniz ustu meknda imdiyse Marna Yacht Club adyla u y restoran var burada Servis y, yemekler gzel, insanlarsa kh Trk yatlar, kh Avrupal tekne sahipleri Hep kalabalk ve k bir ortam Ve-lo'ya giderseniz naneli limonatadan iin ve beni ann Ve tabii, Gumuluk'tek Limon Geen yl Lmon'un lezzetli yemeklerini, elektrik kullanmadan yaplan aydnlatmasn, yldzlar, muz, her eyi yazmtm zaten Limon yine ayn "Ykyoo" demek hakszlk olur Kendi apnda "sallanp yuvarlanyor" mu demek lazm' Daha sessiz, daha "Bodrum" bir gece m Limon bence hl rakipsiz eme'yi m tercih ediyorsunuz7 Ay ne kadar sevindim Paparazz diye bir yer vardr, pek gzeldir Dalyan'da da y balk yenir Baka tavsiyem de yok Ykln karmdan1
Biz Bodrum'dayz ve buras dedikodulara ramen "yklyo-oo"!
Doaya elini ver, kolunu kaptr! Bodrum Bodrum, tamam da, bir yere kadar. Sen ehir insansn, ne iin var bu kadar zaman bahede bada? Baktm i rndan kyor, dndm bak, geldim imdi...
Paay zor kurtardm! Biraz daha Bodrum'da kalsaydm Glse elden gidiyordu haberiniz olsun. Masum belirtilerle balad. Deniz kysna yrrken "Alla-hm bu koku nedir" diye merak ettim bir gn. Kekik mi? Isrganotu mu? Pazarda soruyorum, etrafa soruyorum. Derken evin yan tarafndaki talk araziyi de bahe haline getirme projesi gelitirdim. Patrick Sskind'in Koku romanndaki adamn, kzl sal kzn kokusunu ieleme ihtiras gibi, taktm kafay, illa o otu bulup baheye dikeceim. Yeni baheye toprak, gbre, aalar aldk. Her dikilen bitkiyle ilgili bir eyler rendike, kendimi botanik ilmine daha bir yakn hissetmeye baladm. Bir gn semizotlarnm nasl abucak yaylp bydne aryorum. Ertesi gn ilgi alanm rozet iekleri.
Gnein altnda, bahenin karsna geip, ylece saatlerce bakyorum. Bir gn kendime bir arkada bulduumu da sandm hatta. Evin arkasna gemiim, incir aacna bakyorum. yle bir sre baktktan sonra fark ettim ki, arkamda bir karalt var. Gen, yazlk yerlere gre fazla giyimli, bir adam da benimle birlikte incir aacna bakyor. On be dakikaya yakn yle durduk. Sonra ben glmseyip yrynce, arkamdan "yi gnler" dedi. Peki, iyi gnler, ama sen kimsin? Mteakip gnlerde kendisiyle srekli karlamaya baladk. Baheyi tefti saatlerim esnasnda, o da arka bahemize bakan talkta ayakta duruyor ve bakyordu. Bir sre sonra sohbet balad, "g.a.g.' ok seviyoruz bu arada, eim de sizin hayrannz!"; "A ok mersi". Neden sonra doa arkadamn kim olduu ortaya kt. Arkamzdaki evde bir devlet bymz oturuyordu, gen adam da onun korumasyd! Austos bana doru doa sevgim ayn o arsz semizotlar gibi yaylp bymeye balad.
Hafta sonlar stanbul'dan arkadalar geliyor. lla baheyi gezdireceim. Bu arada dikkatinizi ekerim. Dnm dnm dikili arazilerden falan bahsetmiyoruz. Yazlk bir evin etrafnda dnen, toplasan 150 metrekare bahe. "Bak", diyorum, "buraya bu karpuzlar hafta nce ekirdekten diktik, nasl yeerdiler, gryor musun?" Karmdaki, "Ha iyi. Bana bak, benim yanmam lazm. Ayrca akam Tampa'da yer ayrttn m?" gibisinden duyarsz cevaplar verdiyse, onu zeytin aacndan yeni kopmu zeytinin nasl ac olduunun demonstrasyonunu yapmayarak cezalandryorum! Brak cahil kalsn. Tampa'ym! Tampa'ya giderken huzur veriyor muyum? Elbette hayr. Arabann camndan yine o koku giriyor, ben durulmasn em-
rediyorum. Topuklu ayakkablarla dar kp koklayarak aratrmaya balyorum. nallah gelen geenden kimse grmemitir, gren de tanmamtr! Austos ortasna doru bir gn, kendimi duvardaki karncalar, azm ak seyrederken yakaladm. ki karnca ncy kafa ve ayaklarndan yakalam ekmeye urayorlar, kurban ise kh onlar stnden atyor, kh saldryordu. Sokak kavgas myd acaba? Yoksa kabile savalar m? Silkinip kendime geldim ve hemen uakta yer ayrttm. Bir sonraki aama Bodrum'a yerleip hayatm batik elbiseler iinde resim yaparak geirmekti nk! ehre gelir gelmez de yine ruh salm yerine getiren eyler balad. Trafik, acele, toplant, i, dakikada bir cep telefonu vzldamas... Tatili tadnda keseceksin. yle aylarca doayla ba baa, ehir insann bozar. Bu arada... O kokulu bitkinin ne olduunu hl bulabilmi deilim. yiletiimi uradan anlyorum ki, artk umurumda da deil!
Gnaydn ekibi nasl telef oldu?! Reklam sektrne kar mym? Asla! Reklam oyuncularna kar mym? Ne mnasebet! Kendim bir reklam filminde oynamaya scak bakar mym? Evet, ok scak. Sadece scak deil, daha ok sinekler!
Ben size syleyeyim, artk bu Gnaydn yazarlarndan, ben de dahil, hayr gelmez! Yazar dediin tarlada yetimiyor ki kardeim. Biraz ihtimam gstereceksin, pohpohlayacaksm. Sanat ruhlu insan! nce aramba gn akam stne doru bir haber geldi: "Gnaydn'n btn yazarlar, Sabah'n tantm filmi iin yarn u saatte Hadmky'de olacak!" Tantm m? Ne filmi? Hadmky neresi? Bu sorulara kimse kesin cevaplar vermedi. "Yahu benim yarn g.a.g. ekimim var, ne olacak? Saati deitiremiyor muyuz? Ne giyeceiz? Konu ne?" gibi detaylarn hepsine "Ehe-heh, evet, yarn Hadmky'de grrz" karlklarn aldk! Ve ertesi gn. le sca. Hadmky'n tali yollarnda ilerliyoruz. Tarif edilen kpry, hatta ardndan birka kpry daha gemiiz, ama ortada bahsedilen iftlik yok. Yine tarif zerine "sa-
daki toprak yola" girdik. Be dakikaya yakn bir ayiei tarlasnda ilerledikten sonra, fakat o da ne, yol bitti! Usuz bucaksz arazinin ortasndayz. Bu bir komplo muydu? Sabah ynetimi aslnda bizden kurtulmaya m alyordu? Bu arada bir aratrmac gazeteci olarak unu da belirtmeliyim. Hadmky'de orman vasfn kaybetmi araziler pek ok, hatta her dakika youn ekilde vasflarn kaybetmeye devam ediyorlar! Tpk stanbul'un rant yksek baka blgeleri gibi. Her tarafta yangn, her tarafta duman. Sa kalarak iftlik evine vardk. Hani bu yl stanbul'da sinek yok ya. Hepsi Hadmky'de yazlkta, o yzden! Belki iftlik bir at iftlii olduu iin, belki belediyenin hayvanseverliiyle ilgili bir konu, bu ekimde bizi scak deil, sinekler yendi! Gider gitmez, sa olsunlar senaryoyu anlattlar. Gnaydn yazarlar tek tek bu eve geliyor ve evin hanm tarafndan karlanyor. Bunu gren komu ok aryor, bu kadar nlnn (biz oluyoruz) yan eve girmesinden ikillenip kapy alyor. Evin hanm sorular karsnda glmseyip, "te buradalar" diye bir Gnaydn uzatyor. Ben, nl modacmz Dilek Hanif, lkeyi zayflatan Dr. Muzaffer Kuhan, tm zamanlarn en karizma televizyon yazar Yksel Aytu ve sosyetemizin gzbebei Blent Can-kurt!
Kapda karlanma fasl ksa ve rahatt. Ama salonda hep birlikte evin hammyla oturup ay ime blm bizi ypratt. 50 derece scakta, bir altn gn ortamnda oturmuuz. Ynetmenin talimatna gre "doal bir ekilde, aramzda sohbet edeceiz"! En zoru da budur ha. Repliklerimiz olsa oynayalm. "Kendiniz gibi olun" denince herkes suspus kesilir. Kameralar kayda girdi. Baktm ki ekip bana gveniyor.
"Yok yle," dedim. "Herkes konuacak. Gnaydn'da yazyorsan bedelini deyeceksin!" Ben bunu syleyince, o "Ben konuamam, yapamam, edemem" diyen Blent Cankurt bir alsn! eme, Bodrum, nerelere gidilir, anlatyor da anlatyor. Bu arada vakit le yemei saatini gemi, alktan krlyoruz. Fakat Muzaffer Kuhan "u masann zerinde grdnz kek ve kurabiyeler aslnda zehir! eker inslini ani artrr, damarlar bzr, insan abuk yalanr" falan diye anlattka kimse elini uzatp bir ey almaya cesaret edemiyor. ylece bakp yutkunuyoruz. Zaten bir sre sonra karasinek srs tatllar kefetti. Onlar erken yalanmaktan korkmuyorlard grne baklrsa. Sonlara doru, bizim sohbetler de artk geyie dnrken, "Sayn ynetmenim," dedim, "kekin st silme karasinek! Vizrden grnmyor mu acaba?" Ynetmenin cevab Trkiye reklamclk tarihine u anda geiyor: "Evet ama sinekler kuru zm gibi duruyor, problem yok!" Yaa, Glse Hanm, sen kende eletir eletir reklamlar, Allah da seni byle arpar! Gnaydn reklamnn bitmi hli bakalm nasl olacak...
eme'ye neler olmu?! Peki, haydi, Bodrum da gzel, eme de iyi. Zaten memleketin her kesi benim iin birdir, deyip, eme izlenimlerime balyorum. Hl vaktiniz var. Gidin grn. "yi gelime", "dokuyu bozmadan yenileme", "kiilikli byme" konusunda eme'nin
Alaat's btn Trkiye'ye ders olsun. Alaat, sanki Trkiye falan deil. Gney talya olabilir, zengin bir spanyol kasabas olabilir. Yazlk yerlerde grmeye altmz kemeketen burada eser yok. Ky geliti, protesto edelim! Yanl anlalmasn. "Buraya da market ald, eylem ya-pahm"clardan asla deilim. Kyler, kasabalar, gelisin, zenginlesin isterim hep. Ama atsz gecekondu apartmanlardan, derme atma dkknlardan, lgnlar gibi para getirebilecek tarihi eserlerin yklp, aptalca binalar, uydurukluklar yaplmasndan da o kadar skldk ki. eme'de de olmu bunlar. Mesela eme'nin Aya Yor-
gi'sinde be tane tarihi kilise varm. Bir tane kalm. Kimisi ev yapmak iin talarn alarak yok etmi kiliseleri. Kimisi de o blge sit alan ilan edilmesin de ok inaat yaplsn diye eserleri ortadan kaldrm. Ve bence bu yzden, u anda Aya Yorgi'nin deeri uzun vadede daha dk. Ama bir dakika, ben Alaat'y anlatacam. En iyisi batan balamak. eme'yi nasl bilirsiniz? zmir'in yazldr, denizi rzgrldr, sosyetiktir, bu yl poplerlikte Bodrum'u sollar gibi oldu, bunlar, deil mi? Dalyan'da balk yenir, Aya Yorgi hem dalgasz denizi, hem haval restoranlar, barlaryla iyidir, hotur. eme arsndan sakz reeli alnr, udur budur. Benim bildiklerim bu kadard. Bodrum'u hibir yere deimem. Ama eme'nin, yllardr sadece be pansiyonlu bir srf merkezi ve eski mahalleleri olan Alaat's var ya... te oraya arpldm. Alaat bir film dekoru Dar, Arnavut kaldrm yollar. Restore edilmi, bembeyaz badanal, eski ta Rum evleri. Grlt yok, pislik yok, curcuna yok. Turist dolu, ama meydandaki kahvede de eme'nin halk oturuyor. Kaplarn nnde hl nineler t ii yapyor. Adeta bir film dekoru.
O eski evlere girdiinizde aknlktan aznz ak kalyor. erisi, stanbul'da bile az bulanan zen ve zevkle dekore edilmi. Kafeler, restoranlar, avlusu havuzlu harikulade butik oteller. Ben nereye geldim?! Agrilia'y aln mesela. Yerler ini mozaik, tepede pervaneler. 1800'lerden kalma bir zm ve ttn deposu buras. New
York'ta grsen "Vay be," dersin, "ne kadar orijinal"! Yemekler lezzetli, votkal gelincik erbeti bile var! Ya da Tuval. Ta ^duvarlar, ho atmosfer, ok baarl bir tatl mns. Sanat galerili Cafe at. Veya lksn kitabn yazm, zey-tinya merakls restoran La Folie. Dnya zerinde grdm en zgn butik otellerden ikisi, Ta Otel ve O Ev. Hangi birini anlataym? Ve btn bunlar ufack bir blgede yan yana. Alaat para basyor! Gayrimenkul fiyatlar ona on bee katlanm. sizlik bitmi. Halk "ke olmu" resmen! Yemek yedik, yemek sonras kahve itik, dolandk durduk Alaat'da. Bir trl brakamadk. Sonra da ayn mahallede, daha geleneksel, "muhallebici" mren'den birer sakzl muhallebi aldk. Kapnn nne sandalyeler attrdk ve gelene geene baka baka muhallebilerimizi yedik! ahaneydi. Bu arada Alaat'da hafta sonlar bir de antika pazar kuruluyor. O da enteresan. Yalnz aklnzda bulunsun. Alaat gndzleri ok scak. Bu yzden 14.00 ile 18.00 aras siesta zaman, baz yerler kapal. Benim grdm filmi grmek istiyorsanz Alaat'ya akam saatlerinde gidin. Piman olmazsnz.
Kapnn nnde oturmak... Alaat'da kapnn nne sandalye atp, gelene geene bakarak muhallebi yedik dedim ya. Hayatmn en zevkli anlar arasnda ilk yirmiye girebilirdi bu dakikalar! Bu noktada cizane teorimden de bahsetmek isterim. Geliigzel seilmi herhangi bir insan iin, lezzetli bir ey yiyip iip, ayn anda oyalayc
grntler seyretmekten oluan elencenin yerini ok az ey tutabilir. Baknz ekirdek-televizyon, patlam msr-sinema, rak-manzara, spagetti-karnzda sohbet eden arkadalar... Liste uzatlabilir. Ama ada insann ideal elencesi, bence grme ve tat alma duyularn ayn anda beslemenin eitlemeleridir. Dier duyu kombinasyonlar asla bunlar olamayacaklardr. Bu elence trnn en kolay ulalr, ucuz, dertsiz ve popler olan da kapnn nnde oturup attrarak geleni geeni seyretmektir. Scak iklim insanlar, daha dorusu scak iklim insanlarnn alt ve orta snflar bunu bilir ve doyasya yaarlar. Bizim gibi "kokolar" da, burun kvrarak bu zevki skalar! Ama bu defa biz skalamadk. Uzun yllardr zendiim, ve
lkemizde sk rastlanan bu uygulamay, mren muhallebicisinin plastik sandalyelerinde gerekletirdik! Teee, yllar nce. Ar Roman filmi ekiliyor. Yer Tarlaba-. Acar gazeteci Glse, Mustafa Altoklar'la yerinde rportaj yapmak iin gecenin bir yars Tarlaba'nda yaplan ekimlerde. Mustafa "Susturun insanlar!" diyor. Grevliler kaplarn nnde, pencerelerde oturup, ekimleri, zellikle de Mjde Ar ve Okan Baylgen'li sahneleri dikkatle seyreden, ama ekim aralarnda hep bir azdan dedikoduya balayan halk susturuyorlar. t yok! ekim balyor, fakat o da ne? t yok derken, yzlerce, binlerce t var! Tarlaba trd-yor. Kimse konumuyor, kimse hareket etmiyor, ama oyuncularn konumalarnn altnda yle bir ses: "ttttrt-t..."! Tarlaba halk grlt yapmyor. Ama kimse onlar, nlleri seyrederken ekirdek tlatma zevkinden de mahrum brakamyor! Mahalle alm torba torba ekirdek, oturmu kaplarn nne, sahne heyecanlan-dka tlyor da tlyor. Ve tabii Mustafa deliriyor! Alaat'da kap n muhallebi keyfi yaptktan sonra, artk Tarlaba halkn ok iyi anlyorum. Kimbilir ne elendiler o gecelerde. Deneyin, siz de brakamayacaksnz!
Komodo ejderi bizim evde! effaf, gri bir srngen. Atalar kadar byk deilse de sinir bir ey. Ve benim peimde. Hissediyorum! nce Bodrum'da karlatk kendisiyle. Malum krlk yer, brt bcek bayram ediyor. Balkon kaplarnn birinde, ahap erevenin birka milim yamulduu bir yer bulmu, girmi. aret parmam kadar, effaf gri bir srngen! Kertenkelelerin iyi zellii: Zararsz olmalar. Kertenkelelerle ilgili kt zellikler listesi: irkinlikleri, ok hzl hareket etmeleri, her delikten gemeleri, her yere trmanmalar, srngen olmalar, bcek ldrcye bana msn dememeleri. Bu son zellik tarafmdan defalarca denenerek yazlmtr. Yani kulaktan dolma deil, bilimsel bir bulgudur. "Ejder"le Bodrum'da gn birbirimize dnyay dar ettik. Kendisinin varln kefettiim akamdan itibaren yapt mz organize av almalar baarszlkla sonuland.
Suratta meymenet yok! Bir yerde durmuyor ki herif. Her defasnda ayr odada, mnasebetsiz yerlerden, ayakkablarn iinden, perdenin arkasndan ani klar yapyor. Ayn eyi bir kedi, bir civciv, ne bileyim sevimli bir hayvan yapsa bamn stnde yeri var. Ama Ejder'in suratnda meymenet yok. Bir de bcek ldrc kimyasal silahlara verdii tepkiler var ki, zannedersin zerimize atlayp boazmz skacak. nc gnn sonunda, bir kovalamacann finalinde, Ejder, geldiini tahmin ettiimiz yerden ayn yntemle kvrla bkle dar kt! E kardeim, madem yolu biliyordun, derdin neydi? Hikyenin geri kalan ok tuhaf. Toplanp stanbul'a geldik. Aradan birka gn geti, ve, evet doru tahmin, banyoda Ejder'le burun buruna geldim! Dikkat ediniz. Oturduum ev stanbul'un gbeinde, cadde zeri ve drdnc katta! Aka anlalyordu ki, Ejder bizi takip etmiti! Belki intikam peindeydi, belki niyeti iyiydi ve evcil hayvanmz olma ihtiraslar vard, bilmiyorum. Merak konusu, denizi nasl atyd.
Banyonun tavannda ylece durup bana bakarken, zmn diyalogda olabileceini dndm. "Bak Ejder," dedim, "biz bu hafta sonu eme'deyiz.' Dnmze kadar ey senin. Gez dola, stanbul'un tadn kar. Ama dndmde seni burada grmek istemiyorum!" Sessizce dinledi. Ne yazk ki dnte Ejder'i yatak odasna yerlemi buldum. Ksa bir tartmadan sonra i byd. Vahi bir takip sonunda, Vogue dergisinin be yz sayfalk "sezon modas zel" saylarndan biri Ejder'in sonunu getirdi. Yatan altnda Ejder bir yanda, kopmu kuyruu teki yanda yle kalakald(lar).
Ejderler lmez! Kertenkelelerin bir baka kt zellii: Kopan paralar tek bana hareket ediyor! Bu manzaray daha fazla seyretmektense, cesedi ortadan kaldrma ilemini zarif eime brakrm plan yapp, yetimek zorunda olduum bir randevuya gittim... Gece yarsna yakn. On bir buuk sular. Eve dnmz. Sprge, fara, gazete kd. Ceset ortadan kaldrlacak. Fakat o da ne? Ejder yok! Kuyruk orada, ama Ejder yok! Ara, tara, yer yarlm iine girmi. "Yaral, fazla uzaa gidemez" diye dndm ama keyfim de kat. Ertesi sabah Beyrut'ta bir trl yakalanamayan Komodo Ejder'inin haberi kt gazetelerde. Hani u kedileri, kpekleri yiyen. Lbnan yetkililerini aramak istedim: "Yakalarsanz, sakn ld diye ortada brakmayn. Bunlar korku filmlerindeki gibi tekrar tekrar canlanyorlar" demek iin. Ejder aramzda, biliyorum. Karncalarla, yapraklarla besleniyor, yaralar iyileiyor, onu asla bulamayacamz bir delikte byyor ve gleniyor. Aklnda da tek dnce var: ntikam! Korkuyorum...
Sezon ald, ite giymeyecekleriniz! Yllarca moda dergisi kardk. Artk gerekleri sylemenin zaman: Moda insana yakan
deildir, biir! Zaten eer yleyse, bu sezon ra gibi yandnz, ikii! Bazaar dergisini kardm gnlerdi. Her sezon ba bir moda program arar: "Sezon modas hakknda rportaj yapacaz!" "Aa tabii," diye hi nazlanmadan kabul edersin. Derginin reklam olacak bir kere. Ayrca da moda dergisi editr olduunu krk ylda bir hissedeceksin. Bizde moda dergileri ofisleri yle sizin yabanc dizilerde grdnz gibi falan deildir. Bir kere en baba derginin kadrosu alt yedi kiidir! O alt yedi kii, zellikle derginin hazrlanmasna yakn gnlerde, ofiste, bir byk masann etrafndaki yerlerinde oturup yaz yazarlar. yle sekreterler, asistanlar, etrafta mankenler, Sex and the City'deki gibi nl markalarn gnderdii kyafetler filan hak getire. Masann etrafnda toplu halde harl harl yaz yazar, birbirine laf atar, dedikodu yaparsn. le yemekleri de vakit ve nakit ktlndan ou zaman sandvi, salata, simit-peynirle falan geitirilir.
Yani bilgisayarlar kaldr, diki makinesi koy, overlok-son t atlyesinden hallicedir o haval dergilerin hazrlanma ortam! Onun iin bir televizyon program rportaj falan istediinde ak diye kabul ederdik. Rportaj var, mizanseni hazrlayalm! Salar yaptrr, en moda mesajl kyafetleri eker, genellikle irketin nde gelenlerinden birinin haval odasn dn almak ve masann zerine derginin son saylarndan koymak suretiyle dekor yaparsn. "Ve ite Glse Hanm, Bazaar dergisinin filancas" dediklerinde, en k hlinle, manzaral "odanda" sanki on binlerce dolar maa alyormu ve moda dnyasn avucunun iinde tutuyormu gibi havalarla demeler verirsin! Ve maalesef senin hevesinin aksine, gelen muhabirin modann m'siyle ilgisi bile olmaz! Bu sezon ne giyeceiz sohbetinden hemen sonra, muhabirin zek ve muziplik prltlaryla dolu yznden anlarsn ki, ebleh soru geliyor: "Moda insana yakan mdr?" Hadi n'olur evet de! De ki yzyllardr ayn demode eyleri giyen insanlar "E ben de yakan bulmuum, o zaman moda budur" desin, mutlu olsun! Bir gerei aklyorum! Moda insana yakan deildir! Gerekten deildir!
Bana en ok spanyol paa pantolonlar, dar gmlekler ve platform topuklu ayakkablar yakr mesela. Ama bu yl asla moda deil, giyersem de komik olurum. Ee, moda insana yakan m oldu imdi? Bu klie laf gereki biimde dzeltiyorum: Moda bir endstridir, bir tasarm alandr, ekonominin nemli bir parasdr. Sokaktaki kadn iin de, sezonun izgilerinden kendi vcut tipi, ya ve btesine en uygun olan
paralar edinmeye almak, bu esnada da Milla Jovovich'e ok benzediinin hayalini kurarak mutlu olmaktr! Bu yl ne giyilecek? Zaten eer moda insana yakansa, bu yl modaya ok az insan uyabilecek. Sezon modasndan rneklerle aklyorum: Bu yl tay t moda! stelik yle eskiden olduu gibi zerine bol kazaklarla falan deil. Tayt giyiyorsun, zerine ksa bir bluz vs., beline kemer! Trk kadnnn dourgan kalalar iin birebir! Genetik zelliklerden, tayt eliyoruz. Bu yl mikronum etekler moda! yle dizin bir kar st falan deil. Etein kendisi bir kar olacak. Birincisi gzel, kasl bacak lazm, ki yine genetik zellikler, beslenme ve spor alkanlklarndan azck riskli. Daha da nemlisi, modada Trk erkei faktr! Koca, baba, sevgili, nianl, aabey... "Bu etei giy, senin bacaklarn kra-rm"dan, "Hayatm, senin kalitene uymuyor"a geni bir muhafazakr sahtekrlk yelpazesi. Ya boverin demez, ya da altna yine ok moda olan kalm mus oraplardan alacaksnz. Bu yl dantel moda! Bir eyin kenarnda menarnda deilse, hemen vazgein. Dantel demek +5 ila 10 yl demektir. Hi bulamayn. Yanzdan olgun gstermek istiyorsanz, baka! Bu yl renkli naylon oraplar ve renkli ayakkablar moda! Yani pembe orapla sar topuklu ayakkab giyeceksin mesela. ehirlerimizin artlar moday ekillendiriyor tabii. Nianta, Etiler, Boaz dnda, hatta oralarda bile, sylediimi yap bakalm. Arabalardan gelen laflarla, teyzelerin "Aa ne giy-mi"leriyle, selpak ocuklarn alaylaryla ura, renkli giyineceim diye. Bir de yamur amur olsun o pembe oraplar, sar ayakkablar, gr bakalm. Veto! Bu yl stre pantolonlarla, dizstne kadar gelen yksek
izmeler giymek moda! zerine de ksa ceketler. Dz balerin ayakkablar da moda! Ha bir de saten dar etekler. Veto, veto, veto! Trk kadn dar omuzlu, ince belli, geni kalal ve ksa bacakldr, yukardakilerden kanmaldr. yle deilseniz dkkn sizin! Ben genele hitap ediyorum tabii. O zaman ne giyeceiz? Topuklu ayakkablara, izmelere dadanacaksnz. Yine yln modas yksek belli evaze, dizst eteklerden edineceksiniz. Bunlar dar gmlekler, kazaklar, ksa ceketlerle giyeceksiniz. 60'larn izgisinde dizst geometrik desenli ceketler, paltolar da edinebilirsiniz. Ama desenleri enine olmasn. lla saten giyeceim diyorsanz, siyah saten gmlekler aln. Ben daha ne yapaym? Bu kadar laftan sonra sizi 120 santim kalanzla tayt giyerken grrsem yapacaklarmdan sorumlu olmam, ona gre.
te moda budur, ite okuyucuya hizmet budur! Kadn yazar ac ekmeli mi? Kltr, sanat, edebiyat dergilerini nasl bilirsiniz? Picus yle deil ite. Sadece 300-500 tane satan kitaplarn okuyucularna, birbirini tanyan, ayn kafelerde ayn sohbetleri yapan kk bir gruba deil, genel anlamda "kltr tketicisine" hitap ediyor. imdiye kadarki kltr sanat dergilerinin malzemesine, popler isimlerle yaplm eenceli rportajlar, keyifli tartmalar da eklenmi. Picus, renkli bir edebiyat dergisi. stelik ieriinde mzik, sinema, tiyatro, resim, izgi roman vs. de var. Vivet Kanetti, daha nce okumadm Colette adl yazarn kitaplarn tekrar eviriyormu mesela. Vivet'in evirisi eminim ok gzel olacak, ama yle cazip anlatm ki Colette'i, eski Azra Erhat evirilerinden de alp hemen okumak istedim. Colette, 1800'lerin sonunda, 1900'lerin banda Fansa'da yaam, baskn bir karakter. Baarl bir yazar olmann dnda ahlk kurallarm zorlayan, yaanabilecek her eyi yaayan bir kadn. Vivet Kanetti, bizde, iyi kadn yazar mertebesine ulamak
iin, genel olarak ac, kendini feda etme, mutsuzluk aamalarndan gemek, byle konulardan bahsetmek, "insanln btn ykn tamak" gerektiini sylyor. Colette ise bunlarn tam tersi. Keyfine gre srdryor hayatn, arzu ettii her eyi en doal hakk kabul ediyor, mutlu, elenen bir kadn. Bir hedonist. Ha, bakn, Picus'a da imdiye kadar km edebiyat dergilerinin Colette'i denebilir baz alardan. Keyifli, renkli... Ac, arlk, karamsarlk yok! Bakn bakalm.
Giremezsin hemehrim, ok kalabalk! nce sanki grg kurallar, misafir arlama sanatndan girer gibi yapp, sosyo-ekonomik, politik mesajlara kadar varacam, te byle sa gsterir sol vururum. Korkun benden.
deal bir partinin davetli says katr? Veya bir yemek davetinin? Evde misafir arlamay sevenler bilir. Bunun hassas dengeleri vardr. Bir kere, yemek daveti oturmal m olacak, ak bfe mi? Oturmal yemek yapacaksanz, yemek masanzn boyu, dost seiminizde belirleyici olacaktr! Masa uzun, alabilir, on iki kiilik ve siz de kalabalk bir davet mi istiyorsunuz? Son be yldr davet edemediiniz herkesi arp, mecburen "kaynatracaksnz"! yerinizdeki ciddi, gzlkl blm efinizle liseden beri beraber "leme" aktnz arkadanz nasl kaynaacak, o sohbet yeteneklerinize ve alman alkol miktarna bal tabii! Masa sekiz kiilik mi? Kuzeninizin, hep onlarda grdnz, size gelmek iin can atan komularn listeden atn, zaten bir iki kii dnda kimse onlar sevmiyor! Alt kiiden yukar kamyor musunuz? O zaman ardnz herkesin ift olmamasna dikkat edin, baygnlk geirirsiniz !
"Herkes bir anda aradan ksn"clardansanz, ak bfe yapacaksnz. Alt eit salata, dnerci
falan demiyorum. Normalde yaptnz yemekleri daha ok yapp, bir masann zerine tabaklar ve atal baklarla koyuverin, sonra keyfinize bakn! Hanm, bfe ald, sofray kur! Ne yazk ki, ev sahibi iin hayat kurtarc "ak bfe", Trkler tarafndan deforme edilmi bir kavramdr. rnein tatil kylerinde ak bfe, ailenin kadnnn bfeden herkes iin yemek alarak, ekmei, kark salatas, kark zgarasyla sofra kurmas, bunlarn hep birlikte yenmesi demektir. Yemein sonunda, anne yine kalkp bu sefer de, babann "ekerpareden bol al" gibi talimatlar eliinde ortaya kark tatl alr. Bizde ak bfe budur! Davetlerde de, ak bfeden tabaa bir eyler alp ayakta sohbet ederek yemek pek tercih edilmez. Herkes, gerekirse garsona bahiler vererek, ufak bir masa sandalye edinir ve oturarak yer. Sizin ak bfenizde de bu muhtemelen olacaktr. Ayakta durmak, hatta kanepeler bile tercih edilmeyecek, davetliler, en uyanklar bata olmak zere, yemeklerin konduu masann zerindekileri ufak ufak ittirerek, geceyi bir oturmal davet haline getireceklerdir! O zaman yaplacak ey udur: Masada oturabileceklerin en az iki kat insan arlmaldr, ki, sona kalanlar salonun oturma blmnde ak bfe valyeleri olarak kalsn. Demek ki, ak bfe deyince en az on be kiiden balayacaksn! Kimisi de ak bfe sevmez; ek masalarla, yirmi be otuz kiiyi oturtup yemek verir! ite burada i hassaslayor!
AB masasnda yer yok, kusura bakmayn! Kafadan uydurmuyoruz, International Herald Tribne yazm. Yazar Thomas Fuller unu tartyor yazda: Brksel'deki Avrupa Birlii'nin merkezi renove ediliyor ve daha kalabalk bir topluluun buluaca ekilde tasarlanyor. Artk 15 deil 25 yeli Avrupa Birlii'nde, bu kadar byk bir kalabalk bir masann etrafnda toplanp eskisi gibi diyalog kurabilecek mi? Yeni AB salonunda her yerde insanlarn birbirinin yzn grmesi iin ekranlar var, ve masa, biroklarna gre oval olmas gerekirken dikdrtgen! Oxford niversitesi'nden bir profesr konuyla ilgili "Kbus gibi, bu Avrupa Birlii'nin ileyiine byk bir darbe olabilir," diyor! Amerikal bir politik psikoloji uzman ise: "15 kii, genel olarak kk grup dinamiinin st snrdr. Bunun zerine ktnzda yz yze grmeler zorlar ve spontane tartmalar rndan kp verimsizleir" fikrinde!
Fuller'a gre eskiden diyalog ve tartmann olduu yerde artk sadece sylevler olabilir! Aklmza hemen ayn ey geldi deil mi? Yirmi be kiinin bile diyalog iin fazla bulunduu bir ortama biz ne zaman ve nasl gireriz? Ya da, Trkiye'yle ilgili grmeler yaplrken bu kalabalk, dikdrtgen masa avantaj m olur, dezavantaj m? Kuzenin sevilmeyen komusuna benzemeyelim? Ak bfe mi yapsalar acaba? Belki o zaman geleneksel alkanlkla uyank davranp masaya oturuverirdik...
Tamamen tesadf m? Yoksa... Bu yazy okurken, alta bir de Alacakaranlk Kua-'nn mziini koyun! Diu diu diu diu, diu diu diu diu! Bahsetmek istediim trden olaylarn konu edildii haberleri, genellikle Amerikan tabloidlerinde okur insanlar. Maalesef ayn tabloid gazetelerde, "Nianlsnn uzayl olduunu renince, onun antenlerini sken kadn!" trnden aratrmac gazetecilik rnekleri de olur. Hatta haberin grsel malzemeleriyle beraber. stsz bir kadnn "uzayl adamn antenlerini skerkenki robot resmi" gibi! Baz haberler de fazla "inanlmaz ama gerek" olduklar iin, New York Times'ta falan deil ancak byle gazetelerde yer bulurlar. Evlat edinen bir kadn, ocuun, yedi yl nce kaybolan bebei olduunu renir. Veya numaralarla ilgili hikyeler. Yedinci ayn yedisinde domu, yedi defa i deitirmi adamn yedi ocuu olur ve yedi katl bir binadan derek 77 yanda lr! Kimi Tanr'ya balar, kimisi ansnn ak olduunu dnr. Cevab bilmiyorum! Ama herkes gibi tuhaf hikyelerim var!
Saat kulesinin esrar! 1950'ler. Annem ve babam evlilie giden bir flrtn orta yerinde kavga edip ayrlyorlar. Ciddi ama, bir daha birbirlerini grmemeye kararllar! Annem bir gece yle bir rya gryor: Beyazt'taki stanbul niversitesi saat kulesinin nnden geiyor. Saate bakyor, bire be var. Derken kardan glerek babam gelmeye balyor. Byle bir rya.
Ertesi gn annem baka bir sebeple Beyazt'a gidiyor, ve evet, doru tahmin, bir i iin oradan gemekte olan babamla karlayorlar. Annemin gz ister istemez saate gidiyor ve kan donuyor: Saat tam bire be var! O gn, o karlamayla baryorlar ve birlikte 50 yl deviriyorlar. yle bakalarnn srlarn anlatmakla olmuyor deil mi? Kendimden de rnek vereyim. 1990 yl. Boazii'nde okuyorum. Gazetecilik mazetecilik hi aklmda yok. Bir arkadam, Elvin Aydn, Sabah Dergi Grubu'nun Boaziili stajyerler aradn sylyor ve bana arkada Eren'den ald santral numarasn veriyor. Santrali aryorum, ve "Ben bu telefonu Elvin'in arkada Eren'den", derken, santral yarm kulak dinleyip, beni gazeteci Erel Eryrek zannediyor. "Erel Hanm, sizde Ercan Arkl'nn direkt hatt yok muydu?" diyor ve ben cevap veremeden karma Ercan Arkl kyor! Normal artlarda byk ihtimalle tanamaya-cam ustamla byle karlayor ve hayatm deitiren ii yapmaya balyorum. Kitaptaki evde oturuyorum! niversitenin nc yl. Master yapmak iin Los Ange-les'a gitmeyi planlyorum. O blgedeki btn okullara bavuru yapyorum. Derken bir arkadam bana Paul Auster'n Ay Saray kitabn hediye ediyor. Paul Auster'm hayattaki takntlarndan biri ve en sk iledii konu, zaten hayatn bu tr garip rastlantlar. Ay Sara-y'ndaki kahraman New York'ta Columbia niversitesi'nde
okuyor. Bir gn hayatnn ok kt bir dneminde, (kitapta adres ok belirgin verilmi) 120. Sokakla Amsterdam Cadde-si'nin kesindeki apartmana gidiyor ve o ziyaretle hayat deiiyor. Ayn gnlerde bana, istemediim halde, Columbia niver-sitesi'nden bir bavuru formu geliyor! Belki niversiteler aras bir iletiim var, bilmiyorum. Aklmda souk ve tehlikeli zannettiim New York'a gitmek asla yok. stelik not ortalamam da Columbia'ya tutmuyor, ama yine de bavuruyu yapyorum. Columbia beni kabul ediyor! Ve Los Angeles'ta bavurduum btn niversitelerden iyi olduu iin gitmeye karar veriyorum. niversite bana bir ev de buluyor. Nerede? 120. So-kak'la Amsterdam Caddesi'nin kesinde! u anda alma masamn zerinde adet vestiyer numaras var. Farkl restoranlardan cebimizde kalm. Olan u: Paltomuzu alp numara vermiler, kta, devaml mteri/gazeteci/televizyona kyor gibi sebeplerden numaray istemeden paltolar uzatmlar. Biz de vermeyi unutmuuz. nemli olan u: vestiyer numaras da 25! Nedir bu 25? Ne olacak bu 25?
Konuyla ilgilenenler, Paul Auster'm Krmz Defter'ini aln. Fazla da kaptrmamak lazm, ama kabul edelim ki hayat cilveli bir ey!
Dondurun beni, baharda zersiniz! Cep telefonunu "Ne?" diye amaya baladysam k gelmi demektir! O zaman beni daha fazla sinirlendirmeyin. Kriyobiyolojiye bavururum, yazdan yaza grrz! Bitti ite! Gne, lk geceler, tirtle sokaklarda dolama, karpuz, balkonda uyuyakalp ister istemez bronzlama... Ve frtnalar balad. Allah akna, sonbahar diye bir mevsim vard eskiden, ne oldu ona? Kresel snma, doann dengesi falan gibi geyiklere girmek istemiyorum ama, sizce de daha sert mevsimler, daha tropikal yamurlar, daha sevimsiz scaklar grmyor muyuz son yllarda? Ben sevmiyorum k ite. yorum kardeim. Hayr buras da svire deil ki havalar souduunda bahede ate yakp, scak ikolata ielim! Dnyann yamuru, amuru sokaklarda. Her yl bin bir umutla, dolar veya euro zerinden son moda izme alyoruz, gn dayanyor! Ayrca benim vcudumda serotonin dengesizlii var. Bi-
Hm adamlar incelesin. Gneli gnlerde gck bir mutluluk kelebei oluyorum: "Ne haber ekerim? Kotun ne kadar ho, nereden? Ay hava ne gzel. Akam ne yapyoruz? Ay mthi bir kitap okuyorum. imi ok seviyorum! Dnyann en ahane baharat kavanozlar benim mutfamda! Lay lay lom!" Gne gidiyor, hava kapatyorsa korkun benden! Cep telefonunu "Ne?" diye amaya baladysam k gelmi demektir! Tam u klar nasl abuk atlatsam da, hep yaz yaasam diye egzotik seyahat planlan yapmaya balamtm ki, bilimin benim iin altn rendim. Tom Cruise'un oynad Vanilla Sky filmini grdyseniz, anlatacaklarma ainasmzdr. Efendim, son yllarda ok popler olan kriyobiyoloji adnda bir bilim dal var. Diyelim ki aresiz bir hastala yakalandnz. Bu kriyobiyoloji ile uraan enstitlere bavuruyorsunuz. Onlar vcudunuzu zel yntemlerle donduruyor ve diyelim ki, 100 yl sonra "zyorlar"! Silkinip
kendinize geldiinizde, o amansz hastalnzn ilac bulunmu oluyor ve siz tedavinizi yaptrp yaamnza kaldnz yerden, sadece 100 yl sonrasndan devam ediyorsunuz. Tabii bu ilemin gerekletirilmesi iin hastalanmanza gerek yok. Birok zengin iadam, imdiden ldkleri anda dondurulmalar sipariini vermi bile! Bylece ileride zlp, lme sebeplerini de o zamann gelimi tbb sayesinde ortadan kaldrarak, sonsuz hayata kavumu olacaklar. Srtp durmayn, imdiden bunu yapm ve kendini dondurmu 100 kii var! Projenin tbbi ynden mmkn olamayaca konusunda da baz grler dolayor tabii. Sylenenlere gre o kadar dk s, baz hcreleri ldryormu. Ayrca her ey baarl olsa bile 2000'lerde yaam bir insan, diyelim ki 2150 ylnda aniden uyannca o hayata nasl uyum salayacak? Uan arabalar trafii, uzayllarla arkada
olunmu, yaz tatillerinde Bodrum'a deil, Satrn'e gidiliyor... Byle pratik ve psikolojik problemlerle nasl ba edilecek? Tabii iyi ynnden bakarsanz torununuzun torununun torunuyla arkada olma imknnz var ama... Benim amaladm bu kadar uzun vade deil. Kepaze olurum valla. Anneannelere dnerim: "Evladm bu alet ne? Nasl alyor? Neresine basyoruz? Oraya nasl gidiliyor? ocuum bir yardm et bakaym, bunu nasl ey yapyoruz?" Benimki daha mtevaz bir plan. Ekim-nisan aylar arasnda dondurulmak istiyorum! Bahar geldiinde, gne atnda zverecekler. Zaten hesaplamalarma gre btem de ancak buna msait. Takdir edersiniz ki kriyobiyoloji maliyetli bir dal. Bir sredir bunun hayaliyle yayorum. Ancak bu yazy yazarken aklma kk bir prz takld. Kriyobiyolojiye gre, insan sadece bir kere dondurulup eritiliyor. Sebebi de bana gre ok ak. Hani derin dondurucuya koyduun et, milfy hamuru falan da bir kere zldkten sonra bir daha dondurulmaz, bozulup kokar ya... Her sene dondur z, dondur z, ayn ey bana da olmasn? Ben yine scak bir yere tatile mi gitsem bayramda nedir?
Evet arkadalar, hep birlikte kvryoruz! Duyduk ki oryantal kurslar moda olmu. Haval spor kulplerinde kala titreten titreteneymi. enmedik, belki yllardr aradmz sporumuz budur diye, gittik, yorulmadan, ekinmeden onu da denedik! Gazetecilik kolay m? Dnlerde bile sadece el rpan ben, bu fedakrca gazetecilik abamla Pulitzer bekliyorum. "Burcu Hanm," diyorum, "ben bunu yapamam! Televizyonda yapan danszleri seyrederken bile bakakalyorum o ne biim bir kala kemiidir diye" eklinde srar ediyorum. Burcu, Nuh diyor peygamber demiyor: "Ama bir deneyelim, yle sylemeyin, gayet yeteneklisiniz, haydi, kala titretme hareketi hep birlikte" gibilerinden bir dolduru! Hayr, arkada aras altn gnnde deiliz ki. Bulunduumuz mekn tm zamanlarn en haval spor kulb Planet. Elini sallasan nlye arpyorsun. Dans edilen salonun bir duvarn da cam yapmlar m sana. teki taraf da Planet'in haftann belirli gnleri sui servisi yaplan afili kafesi. Yani orada nller otursun, sui yiyerek ka mekik ektiklerini konu-
unlar, biz burada tam karlarnda, haydi yandan! Olacak ey mi? Ben sadece el rpsam! Ayrca karizma m kalr bende? Bugne kadar elimizle besleyip byttmz "gazeteci-yazar, komik insan, g.a.g. ahsiyeti gzide Glse Birsel" gitsin, "Biz burada otururken karda gbek atan sarn kz" olalm Planet taifesinin gznde. Geri bu hafta hepsi birden balyorlar oryantal derslerine ama... Zaten ne iim var benim burada canm? Sanki btn sporlar, danslar, yogalar falan yedim yuttum, kitabn yazdm, bir oryantal kald da, onu deneyeceim! Zar zor ikna ediliyorum. Kafede kimse yok. Bugn sui gn deilmi. Ayrca oryantalden o kadar teknik bahsediyor ki Burcu, beyin ameliyat yapacakmasna bir ciddiyet geliyor bana. -Bu st paral earb, dm ve yan tam kala kemiklerinin zerine gelecek ekilde balyoruz. -u kemikler mi hocam? -Evet, bravo. Dizler bkk, karn ieride, st gvdeyi oynatmadan deneyelim, bir, kiii... Yanl anlamayn, olimpiyatlara hazrlanmyoruz, kala vuruyoruz kkd k k diye! Aslnda jimnastik giysilerini grntden kart, aynann karsnda gbek atan iki kadn var ekranda!
Oryantal dansta yle ltl, stre Asena kyafetleri giyilmiyor. Gbein biraz akta olmas lazm. Ayaklar plak. Dar eofman alt veya tayt giyilmeli ki bacak hareketleri grnsn. Bir de stnze sweatshirt deil de daha dar bir st giymelisiniz ki omuz hareketleri belli olsun. Kalaya da, Ka-palar'dan bulunabilen para ilemeli, tek bana bile ngr ngr sesler kartan ve sper oryantalciymisiniz ilz-yonu yaratan earplardan balyorsunuz.
imdilerde oryantal dans, aerobik, Latin danslar, tango gibi birok spor ve dans kulbnde retiliyor ve merakls gnden gne artyor. Gbek atan spastik Anglosakson turist Bir kere ok elenceli! zellikle birka arkada gidip, oryantal kvraklnn nasl yava yava genlerimizden yok olmaya baladn grmek komik olabilir. Vcudu kvrarak yava yava yrnen "Camel" hareketinde aynada kendime baktm ve bir Anglosakson spastikliinde olduumu grdm! Arka ayak kendi zgrln ilan etmi, kala ise oynayaca yerde btn vcudu zaptetmeye alyor! Hani tatil kylerinde profesyonel danszler zorla ngiliz turistleri kaldrp gbek attrrlar, onlar da alkoln verdii cesaret ve rklarnn verdii yeteneksizlikle, cilveli, sebatkr, ama odun gibi hareketler yaparlar. Hah, o benim ite! Yalnz Sinan etin nasl ynetmen olarak sinemada "Bir odun getirin, onu bile oynatrm" diyor, Burcu da yle kt. Konservatuarn bale blmnden ve spor akademisinden mezun, Anadolu Atei'nin eski danslarndan Burcu, inat etti ve baard! Dersin sonuna doru rendiim birka hareketi u uca ekleyip koreografi bile yaptk. Tabii dnlerde gbek atmaya katlm orannn yzde doksan ikiye vard anlarda bile kenardan el rpan benim gibi bir ukalann ne iine yarayacak bu beceri bilmiyorum ama... Yalnz bittim, bittim! Dersin sonunda salarm srlsklamd ve takip eden gn daha nce varolduunu bilmediim kaslarm szlad durdu. Oryantal, zellikle kadnlarn problemli blgelerini, yani gbei, kalalar, basenleri ve kollarn sarkan ksmlarn altrd iin, aslnda ok faydal bir spor. Ama yapamayan da yapamyormu, yetenek lazmm yani.
Sahneye kacak hle gelmek iin de benim o bir buuk saatlik dersimden, haftada drt be gn, bir buuk iki yl boyunca almak gerekiyormu. Merakls varsa duyurulur! Ben hl ideal sporumu aramaktaym. Oryantal fena deildi aslnda da ona da nefesim yetmedi. Belki yoga gibi oturarak, yava yava yaplan falan karsa. Hem de dnlerde falan oturduum yerden, yle ar ar...
Beslenmenin temel ta: iskender kebap! iskender kebabm asla ihmal etmem. Neden? Ben saln dnen, uzun yaamay planlayan, ada bir insanm. Tereya bol olsun ltfen. Yamurlar ve souk baladnda vcudum iki biyolojik tepki verir. Birincisi hafif depresyondur: "O filme gitmem. Zaten yorgunum. ok alyorum. Gz kenarlarm m krt? Onu sonra ben ararm. Uykum var. Bari sinemaya gidelim! Hfffsssss...." kincisi ise, bedenimin btn organlar ve tm kimyasyla, iskender kebaba kar hissettii zlem, hatta maraz snrlarndaki zaaftr! Sokaklarda yrrken, hangi semt olursa olsun, sadece kebaplardan gelen iskender kokularn alglarm. Kebapnn birka kilometre uzakta olmas nemli deildir, ben varln hissederim. Bu iskender zaafmn kaynan uzun yllardr dnrm. zellikle krmz et ve tereyann "zehir" olarak nitelendirilmeye baland 9O'l yllarn ortalarndan itibaren, iskende-ri "brakma" abalarm arlk kazand. Acaba yemein tadndan ok servis edili biimi miydi beni ayartan?
Biliyorsunuz iskender kebap ou restoranda nce nnze sossuz gelir. Bu haliyle yle ahm ahm bir yan da yoktur. Kymann sktrlp ince ince kesilmii, bildiin pide, sala ve yourt. Yani tek bana ihtiras uyandrmak yle dursun, pek bir ey ifade etmeyen gdalar. Daha sonraysa iskenderin heyecanl anlar balar. Daha uzaktan geldiini grmeden, czr czr sesi duyulur. Evet, doru tahmin, tavann iinde yanan tereya! Garsonlarn en cesuru, elinde kzgn tereya dolu tavayla size yaklamaktadr! Kader an balamtr! Gelecek saniyeler neler gsterecektir?! Garsonun tecrbesi ve maharetine gre, ya mis gibi tereyal iskender yeme aday olacaksnzdr, ya da bir kaza sonucu, cazrdayan Bizans askeri! skender kebap merakmn sebebi bu adrenalin olabilir miydi? Sonuta hayatnda byk ini klar olmayan, spor bile yapmayan birinden bahsediyoruz. Yaammn en heyecanl dakikalarn tekrar tekrar yaamak istediimden dner ve tereya kokusunu takip ediyor olabilir miydim? Hayr!
Zira en ok beendiim iskenderciler arasnda Tevikiye'deki Hacbey'in de olduunu, ve burada iskenderin tereya konmu olarak servis edildiini hatrladm ve teorim rd! skender yiyin, ok faydal! Derken, anti-aging patlamasyla birlikte her gazete konunun uzman doktorlar sayfalarnda konuk etmeye balad, ve yllardr beklediim bilimsel gerekler ortaya kt: Krmz et, yasz olmas artyla, zehir falan deil, insan vcudunun ihtiya duyduu faydal gdalardan biriydi. Tereya da belli llerde alnrsa zarardan ok fayda salyordu ve u anda tam olarak anlatamayacam tekli-oklu, doymu-
doymam yalarla ilgili bir denklem yznden, margarine tercih edilmeliydi Biliyordum, biliyordum! Yllardr beslenmemin temel tan oluturmu iskenderin kymetini, en sonunda tp da anlamt. Bu bilgiyi benden nce, demin bahsettiim Hacbey Restoran rendi ve hemen mnlerin arkasna bastrd! Mnlere gre, vejetaryenlerde inko ve B12 vitamini eksiklii grld gibi, tereya da kalp hastalna kar mcadele veren ya asitleri iermekteydi. Mn yllardr beklediim u vurucu cmleyle final yapyordu: "skender kebap, dner eti, pide, domates sosu, tereya ve yourdu bir arada bulunduran salkl ve dengeli bir tertiptir. Protein, karbonhidrat, vitamin ve mineral deerleri bakmndan mkemmel bir yemektir!" Ne hle geldiimize bakar msnz? Gnmzde, iskender-ci, iskenderinin anti-aging rn olduunu kantlamak zorunda braklmtr! Iskenderi brakmaktan vazgetiim gibi, yllarca iskender yerken vicdan azab duymama yol aan ve imdilerde gerei kavrayan tp otoritelerine de tazminat davas amay planlyorum! Sembolik bir sava olacak bu, eer kazanrsam tazminat Hacbey'e ve ellerinde kzgn ya dolu tavalar tayan tm fedakr iskender emekilerine balayacam!
Nerede o eski Ramazanlar, efendim! Artk 80'li yllarda doan arkadalarm olduuna gre, benim de eski Ramazanlardan bahsetme vaktim gelmi demektir efendim. Siz imdiki genler, bilmezsiniz o yllar.
Ramazan geldi ve gazete sayfalar eski Ramazan elenceleri, yan alm nllerden Ramazan anlar, nostaljik iftar mnleriyle dolup tamaya balad. Herkes anlarn dktrrken ben durur muyum? stelik hep 40'l, 50'li, 60'l yllarn Ramazanlarn m dinleyeceiz. 80'lerdeki Ramazanlarla niye ilgilenmiyoruz? Benim ocukluk Ramazanlaryla ilgili aklmda ilk beliren ey, televizyonda "Hzla aan iek" grntsdr! Zannederim 70'lerin sonu ve 80'lerin banda, TRT hep ayn grnty kulland iftar vaktinde. Top atlr atlmaz, hareketli bir Islami mzik eliinde uan arlar, kelebek olan trtllar, tarlalar ve en ok da "grnts hzlandrlm, saniyeler iinde aan iekleri" seyrederdik. nce bir gl, ardndan drt karanfil, sonra bir tarla dolusu papatya...
Ayn yllarda, zamannda Direkleraras'nda gereklemi elenceleri bire bir televizyona aktarma merak vard. Oturur, Karagz, Ortaoyunu falan seyrederdik prime-time'da! Nostaljiye bak, heyt be! Btn bu programlarn arasnda favorim, Nurhan Damc-olu ve kantolaryd! Hayatmn ilk dans figrlerini, 4-5 yalarndayken kendisinden renmiimdir. Hatta kantolar da ezberleyerek, eve gelen misafirlere kendime gre ovlar yap-mlm da vardr. "Gsteri dnyas"na kk yata atldm diyebilirim yani! Ramazan ve bayram, ilgin dnemlerdir aslnda. Hani "Avrupal slam" falan diyoruz ya, imdi. O Batl Mslman esasnda yllardr Trk insannn ta kendisidir. Hangi Mslman lkede, Ramazan Bayram'nda, geleneksel olarak, derin yrtmal bir kadnn seksi arklar dinlenir ve yine geleneksel olarak misafire likr ikram edilir, sorarm size?! Tabii buras bir Mslman lke deil, bir laik lke. Syleyeyim dedim. Arada hatrlatmakta yarar gryorum u sralarda! Pide, glla ve akam yemeine peynir-zeytinle balamak nedense mthi bir lgnlk, byk bir elence gibi gelirdi bana! Ailede oru tutulmazd, mide rahatszlklar yaygnd, ama iftar asla atlanmazd! Hayatmda ilk kez 16 yandayken oru tutmaya karar verdim. Snfta bir tr "oru modas" balamt ve ben de heveslendim. Ayn dnem, o yllarn en ok sevilen gofreti "Barbf'den (Hani "Barbi Barbi Barbi Barbi" diye reklam vard, aah, ah, nostaljiye bak sen!) gnde 6-7 adet tkettiim yalara denk gelir. stelik sra arkadam Aye'yle le yemeinde, Beyo-lu'ndaki, artk olmayan ark Muhallebicisi'nde (nostaljinin ucu kayoor, dikaaat!) orba, yarm pili, pilav, yourt, krem okola falan yedikten
bir saat sonra! yle bir grbz dnemimde, hayatmda ilk defa sahura kalkp, aa yukar evdeki tm yemekleri bitirerek uyudum.
Ertesi sabah midem kaznarak kalktm. Saat 13.00 civar, retmenden izin alp, okulun jetonlu telefonuna gittim. Annemi arayarak iftar iin istediim mny smarladm: "Yayla orbas, hnkar beendi, domatesli pilav!" 16.00 sularnda tahtaya bo baktm ve aklmda sadece yayla orbas olduunu fark ettim! Teneffste yine telefona koarak, smarladm yemeklerin ne lemde olduunu sordum! Akam eve vardmda nce, u anda hatrlamadm bir sebepten babamla kavga ettim! ftar zaman geldiinde, nce yayla orbasnn ok sulu olduundan ikyet ettim, ardndan hnkar beendiye niye biber konulduu konusunda bir tatszlk kardm ve sonrasnda film koptu. Yemek masasnda hngr hngr alamaya baladm: "Ben am, siz bana yemek yapmyorsunuz!" O gn annem "Tamam," dedi, "ailemizin huzuru iin, sana oru yasaklanmtr!" Hl byleyim. Kan ekerim dt m gzm bir ey grmez, n atlasam tansiyonum der, baylrm. Onun iin toplumun genel huzuru ve ailenin korunmas asndan, oruca heves etmiyorum! Ama iftar dersen o baka...
Medeni cesaret cenneti! Evet kardeim, hepiniz sper yeteneklersiniz- Dnyaya parmak srttracak sanat devlerisiniz. Ama herkes size kar. Trkiye sizi anlamyor ve harcanyorsunuz! Popstar yarmas son aylarn en ok konuulan televizyonculuk hadisesi oldu. En sk yaplan yorum da uydu: "Jri yeleri, yarmaclara neden bu kadar sert davranyorlar, niye azarlyorlar, ne hakla dalga geiyorlar" Dorudur. Gerekten de zaman zaman jrinin ayar kat. Rating alnsn, orijinal formata uyulsun diye, finale kalan yarmaclar nce birka dakika fra ekilip, sonra tebrik edilmek suretiyle alatldlar, falan filan. Ama biraz eytann avukatln yapabilir miyim?
Allah akna, adaylarn ou iler acs deil miydi? Popstar diyoruz kardeim! ark syleyemeyen, dans edemeyen, antipatik, tipsiz, iman vs. popstar olur mu? Birini tuttur bari! Ben bu aptalca kendine gvene apka karmak zorunda mym? Jri yelerinin iyi taraflarndan kalktklar gnler gibi
mi yapmalym: "zgnm olmad, ama seni medeni cesaretinden dolay tebrik ederim!" Bu kadar iyi bir ey mi medeni cesaret? Hibir yetenein, zelliin, tecrben yok. Ama medeni cesaretin var, bravo vallahi! nmzdeki uzun yllar boyunca hibir baltaya sap olamadan, olmay da hak etmeden, "Ben aslnda sperim, toplum beni anlamyor" diye gezmeye ve kefedilmeyi beklemeye devam et. Trkiye'nin en son ihtiya duyduu ey bu! Bana gnde en az 10 e-mail geliyor, medeni cesaretli arkadalardan. "Sper bir reklam senaryom var, ama reklam irketleri kabul etmedi, torpilim yok tabii", "Ben sizden daha iyi sunuculuk yaparm, arkadalar bana hep ok gler, ama bavurdum, istemediler, hakkm yediler", "Kafamda bir roman fikri var. Kesin bestseller, ama yaynevleri ilgilenmedi. Niye genlere frsat verilmiyor?", "Ben ke yazar olmak istiyorum, nereye bavurmam gerekiyor?" Allah mstahakknz versin! Bu nasl bir kendine gvendir? Trkiye'deki insanlarn ou una inandrlm bir biimde: "Sen aslnda mthi birisin, hret, para, hepsi seni bekliyor. Ama hakkn yiyorlar!" Kimse "Ben beyin ameliyat yapmak istiyorum ama frsat vermiyorlar", "Getirin irketinizin defterlerini, eitimim yok ama, doutan kabiliyetimle krk yllk muhasebeciden iyi tutarm" demiyor. Sanat, gazetecilik, reklamclk gibi sektrlerde "star" olmak isteyenlerden, ikyet ok! almak, renmek, tecrbe gibi eylerle ilintili deil ya bu meslekler! Allah vergisi bir yetenein olduunu zannetmek yetiyor. Popstar yarmasna katlp elenenlerin bazs "Eh, salk olsun, ben ansm denemitim" diyor. ou ise inanmak istemiyor elendiine: "Nasl olur? Siz beni beenmediniz ama ben aslnda muhteemim, ben kendimi popstar olarak gryorum!"
Yok deve! Evet kardeim, byk bir komplonun tam or-tasndasn! Jri yeleri doduundan beri sana kl! Ender bulunan yeteneklerini toplumdan saklamaya ve Tarkan olman engellemeye alyorlar! Dergi karrken, dnem dnem staj yapmak iin genler gelirdi. Bir konu verirsin, aa yukar ne istediini anlatrsn. Bazs yeteneklidir, abuk renir, alr, abalar ve yava yava derginin bir paras olur. Bazs da daha ilk gnden senin istediinden alakasz bir eyler yazar getirir. lkokul kompozisyonunun, daha gzyalaryla dolu versiyonu bir kozmetik yazs mesela. Kular tyor, papatyalar ayor falan... Olacak i deil. Alr yazy, rensin diye, dzeltir yle gsterirsin, bozulur: "Ama benim slubumu tamamen deitirmisiniz!" Yerim ben senin slubunu! Yahu, mrnn ilk yazs! Yaar Kemal misin sen? Hangi slup? Belki de ihtiyacmz olan medeni cesaret deil. Medeni cesaretsizlik, azck kendini bilmek!
Ben (niye) evleniyorum?! nce bu soruyu kendine bir sor bakalm gzel kzm. Elbette evlilik kutsal bir kurum ama, geleceini de dnmelisin deil mi? Su yatan bulur. pyorum gzel kzm! mza: Glse Abla'n.
Son zamanlarda sinirlene sinirlene seyrettiim iki program var. Popstar'daki medeni cesaret enflasyonundan bahsetmitim. Sa olsunlar, halkmzdan byk destek aldm! imdi de tylerim diken diken seyrettiim ikinci programdan bahsetmek istiyorum. "Ben evleniyorum'un btn blmlerini seyretmi deilim. Ama takip ettiim kadaryla, bana hafakanlar basyor! Yanl anlamayn, yer yer sklsam da, televizyonculuk asndan, en azndan rating baznda, baarl bir program. Eer bir lyse, Biri Bizi Gzetliyor'u sevdiyseniz, buna baylyor olmanz lazm mesela. Ben adaylardan ikyetiyim.
O olmazsa teki olur!
u anda en popler durumda gibi grnen gzel kzmz, son hafta aniden sevgili deitirdi. Eve ilk girdii andan itibaren, adnn Tanju olduunu zannettiim, nispeten efendi ve akl banda ocua mektuplar yazmaya balad kzmz. "Ben kararm verdim, elektriimi aldm ok kr" falan diyordu. Hatta i arabeske dklmeye bile balad. "Ben onu semiim, olay bitmi, onun yannda yle hissediyorum, birlikte gelecee bakabiliyorum" gibi iddial laflar da duyduk. Sonra bu "ocuklar" kavga etti. Tam olarak sebebini bilmiyorum ama, bizim kz en son esas ocua "Sen erkek olsaydn, byle yapmazdn" gibi, standart Trk erkeini ok kt eyler yapmaya srkleyebilecek laflar ederken seyrettim. Devamndaki sahne uydu... Efendim, bir tane kel ocuk var evde. Kel mi, kafay kaztm m emin deilim. Bu biraz BBG evinin Edi'si gibi, byle szn saknmayan, arza, zor bir arkada. Dier olanlarla da srekli kavga iinde. Bizim kz, Tanju'yla kavgasnn hemen ardndan, bu arza ocukla puflarn zerinde yan yana yatyordu. Sa okama, sarlma gibi masum fingirdeme durumlar da var ve bizim bilmi kz "Dokunmak niye bu kadar gzel?" gibi "Kapldm gidiyorum, bahtmn rzgrna" gibi szler de syledi romantik bir sesle! Anlald ki, karar deimi. Bu sefer de tarama zrl arkadala "gelecee baklyor"! (Tahmin edeceiniz gibi u sralar hareketli bir gece hayatm yok, televizyon bandaym. Souktan olabilir.) Duygusal ve zihinsel adan normal bir insann, iki farkl kiiye, bir hafta arayla, hayatnn geri kalann birlikte geirecek derecede k olmas yzde ka ihtimaldir sizce? Bence yarmaya katlan kzlarn da derdi baka. Hayr hediyeler, paralar, dn falan da deil. Onlar ounluk Trk gen kz gibi "lesiye evlenmek istiyorlar"!
Hatta Tina Turner'n arksndaki gibi, "Akn bununla ne ilgisi var", bizimkiler "elektrik alsn" yeter! u ara, anlald kadaryla memlekette gen kzlar asndan, "yrtmak", keyi dnmek iin iki ihtimal var. Ya popstar olacaksn, ya evleneceksin! Herhalde bilezik takarlar! Yllar nceydi. Lise sonda falandk galiba. Bir arkadamz ortaokul sralarnda yazlktan tand ve yllarca dalga getii, ok zengin bir ailenin ocuu istetmi ti! Biz bunun aramzda aylarca srecek bir aka olacan zannederken, kz sevinle "evet" deyiverdi! Belki niversite snavlarndan kamak iin, belki annenin dolduruuyla, bilmiyorum.
Ve bir gn, hibirimiz mutluluunu bozmaya kyamazken, hi beklenmedik bir anda, alaturka bir teyze, gerekleri kendi kelimeleriyle ifade etti: "Kzm bu yata evlenilir mi? nsan okur, alr, bir altn bilezii olur. Hem sevmeden de evlenilmez ki"! Cevap, "akkadanak" patlatlm bir espri olarak, anneyi ve oradaki dier teyzeleri ok gldrd, benimse kanm dondurdu: "Eh, sevgi evlilikle byr. Ayrca herhalde bir bilezik takarlar, hahhayt!" Ah kzlar ah! Siz okuyacak meslek sahibi olacaksnz da biz greceiz! En byk hayaliniz evlenmek, en muhteem baarnz zengin kocalar olduu srece, biz popstar aramaya ve birbirimizden elektrik almaya devam edelim! Heyecanl oluyo!
Pilavn brak, etini ye! Beni 38 beden bir kadn olarak bugnlere getiren eime, aileme, dostlarma teekkr bir bor bilirim. Beni sizler var ettiniz! Siz de yaadnz m bu terr? "O pirinler arkandan alar", "Peki, pilavn brak etini ye", "Hi sebze yemiyorsun, bak ne gzel, mis gibi bamya (ve/veya kereviz, kabak, prasa!)"... Woody Allen'n dedii gibi: "Anne babalarmzn bize iyi dedii birok ey zararl kt: Krmz et, gne, niversite bitirmek!" ocukluumun bitmesinin en gzel sonularndan biri, istediimi yiyebilmem olmutur! Bizim ev, yle kuzu etlerinin piirildii, ekmek kadayf yaplan, hep brek rek bulunan bir ev deildi. Genellikle bol bol skc sebzeler, tavuk yemekleri, yasz dana eti ve meyve zerine kurulmu bir diyetimiz vard. Her ocuun kbusu yani! Size annemden bahsetmek istiyorum. Annem, bir kebapya gidip, yanna pilav ve patates iste-
mediini de ekleyerek, zgara bonfile smarlayan tek insandr! Balklarda mezelerin yzne bakmaz. Sadece zgara balk ve salata yer. Eminim gecenin bir saati uykusunda acknca,
ryasnda zeytinyal prasa, halanm havu, komposto falan gryordur! ocukluunuzda "kabak karyesi" tabir ettiimiz, kendini yemek zanneden eyi yemeye zorlandysanz, ileride bir iskender tutkunu olacanz kesindir! Ne var ki, ben de ailemle yaadm 23 yana kadar, ou zaman evde pien "tesadfen ayurvedik" yemekleri yemek zorunda kaldm iin, kilo problemi nedir bilmedim. Derken New York'a tandm ve yakn arkadalarmdan biriyle ayn evde oturmaya baladk. Kimbilir neler yiyecektik beraber! Ne yazk ki asla yle olmad. Ev arkadam Aye, annemin daha faisti kt! Kabak soslu makarnann, makarnasn ayrp kaban yiyen bir insan tahayyl edebilir misiniz? ki yl da byle geti. Ve ben yemee kp cotuum veya New York'un sokakta satlan sosisli sandvilerine dadandm gnler dnda, yine hayallerimi gerekletiremedim. Evlendiim ilk aylarsa, benim iin gastronomik bir cennetti. Her gn oturup akla hayale gelen en ar, en alengirli yemekleri yapp yeme ansm oldu bu dnemde. eitli pilavlar, kremal makarnalar, brekler, kekler... Evliliin altnc aynda kendimde deiiklikler hissetmeye baladm. Kyafetlerim stmde biraz alaturka grnmeye balamt, yzm de "ay paras" kvamndayd niyeyse. ok ender yaptm bir eyi yaparak tartldm, ve ac gerekle karlatm: Uzun yllardr ilk defa, 60 kiloya kmtm. Osmanl mutfann unutulmayan lezzetleriyle geen alt ay, bana sellit, basen, ayva gbek ve 4 kilo olarak geri dnmt!
Hemen skynetim ilan edildi ve mutfakta "kabak kalyesi" izgisine dnld! Getiimiz hafta okuduum bir yazysa beni aileme ve Aye'ye kar bir kez daha minnettar kld: ABD ve Fransa'nn geleneksel yemek kltrlerini inceleyen Amerikal tarihilerin aratrmas, aile ile beraber yenen yemein obeziteyi engellediini ortaya koydu. Anne babalar, yemek masasna oturduklarnda, hem kendilerini hem ocuklarn denetliyorlard! Yani "Ispanan bitir, bacan krmayaym", sadece ocuun demir almas iin deil, kp darda duble hamburger yemesini engellemek iin de iyi bir yntemdi! Beni bugnlere kadar 38 beden getiren tm aile yelerine, e, dost ve akrabalara teekkrler. Siz olmasaydnz vcudum yzde 75 su, yzde 25 isken-derden oluacakt!
Sanat kimin iindir? New York'ta ektiim "sanat sanat iindir" izgisindeki entel dantel renci filmimde, yetenekli tiyatro rencisi Greg'e barol vermitim. Yllar sonra ayn Greg bizim kanallarn gece yarsndan sonra krmz noktayla yaynlad baka tr "sanat" filmlerinden birinde yine barolde karma kt!
"naat" filmini grdm. Filmden aklmda kalan en nemli ey oyunculuk. Emre K-nay'n, evket oruh'un, eyhsuvar Akta'n, daha ufak bir rolde olmasna ramen zellikle de Binnur Kaya'nn oyunculuu muhteem. naat, tek meknda geen, kk bteli bamsz film izlenimi veren bir alma. Oysa bir buuk milyon dolar harcanm. Aklma New York'ta Hi-8 formatla ektiimiz 400-500 dolar bteli ksa renci filmleri geldi. Bir anm nakledeyim istedim. Maksat bayram tatilinde neemizi bulalm.
lk sanat filmimi ekiyorum Yl 1995. New York'tayz. Sinema okulunun birinci yln bitirmek iin, herkes bir arkadann senaryosunu alp film hline getiriyor. Heves iindeyiz. Trkiye'de binlerce dolar dklen dizi projelerinde bile oyuncular gz karar bulunurken, biz 7-8 dakikalk entipften, oluk ocuun doum gn videosundan hallice filmler iin, gnler sren oyuncu semeleri yapyoruz! Zannedersin ki eserimizle Cannes Film Festivali'ne katlacaz. Bu esnada New York'taki oyunculuk ortamndan da bahsetmek lazm. New York'ta her iki kiiden biri oyuncudur! Sadece nl ve zengin olana kadar taksicilik, garsonluk, sekreterlik, sat elemanl falan yapmaktadrlar. te bu oyuncu olmay kafaya koymu gruhtan her gn onlarcas okulda nceden ayarladmz snfa geliyor. Ben, senaryo yazar arkadam, prodktrm (yani etrafta koturup ekibe yemek memek yapacak olan Shari!) bir masann arkasna, Popstar jrisi gibi sra sra oturmuuz. Bir yandan video kamera ak, adaylar eliyoruz.
Tiyatro rencileri, ev kadnlar, Broadway'de kk rolleri olan dans kzlar, garsonluk yapan oyuncu adaylar, retmenlik yapan oyuncu adaylar, hrstan kuduran oyuncu adaylar, sadece elenmek ve ikram ettiimiz kurabiyeyle kahve iin gelen oyuncu adaylar... Hatta Sharon Stone ve Robert de Niro'lu "Casino" filminde basbaya orta byklkte rol olan, gerek hayatta ufak apta harbiden mafya bir oyuncu amca (ki ahbaplmz sayesinde Little Italy mahallesinde, ismini vererek bedava pizzalar yemiliimiz vardr!) bile semelerimize katlm. Bize "reddedemeyeceimiz bir teklif yapnca (hayat boyu bedava talyan yemei!), benim filmimde deil, ama Shari'nin ynettii filmde barol vermiiz! Yaa, ite film dnyasnn perde arkas ve mafya balantlar!
Her neyse... Benim filmimin barolnde 20'lerinin ortalarnda bir gen adam var. Ak ve dalm ailesi arasnda kalm. Gerzeklie bak sen! Elinde yedi dakika falan var. Anlat ho, elenceli bir hikye, deil mi? Yok! Film rencisisin ya, illa derin mesajlar, manalar vermek, sanat yapmak, Godard'n tekniklerinden yrtp araya sinema konusunda fikirler sokuturmak falan lazm. Byk yetenek: Greg Yirmiye yakn oyuncu denedik. Sonunda New Jersey'li tiyatro rencisi Greg'de karar kldk. Uzun boylu, yakkl, ayn zamanda yznde ackl, masum bir ifade olan, hatta lzumundan fazla saf grnen, doal oynayan Greg'de. Karsnda, sevgilisi rolnde, Fashion Cafe'de garsonluk yapan Erica. Bir lise basketbol koundan baba, rlandal retmenden anne oldu. Birka gn ektik filmi. En son hatrladm, bir arkadamn geni banyosuna anneyle babay balo kyafetleriyle sokup, kvette, ocuun mutluluu zerine satran oynadklar, inanlmayacak kadar zenti, gya sembolik, gerekst sahnemdi! Tam dayaklkmm. Her neyse. Greg'in gerekten baarl oyunculuuyla derli toplu bir i oldu. Sanat filmimi montajladm, dersten getim, falan filan. Aradan yllar geti. Trkiye'ye dnmm, elimde kumanda, gecenin bir yars kanallar geziyorum. Aniden yerimden hopladm! Ekrandaki bizim Greg'di! Mehur mu olmutu ki? Sa alt kedeki krmz noktay grnce jeton dt. Durduum kanalda, hafta sonlar ge
saatlerde erotik filmler gsteriliyordu ve Greg de bunlardan birinin barolndeydi.
lgiyle seyrettim! Neyse ki sanat eserimin oyuncusu, aktivitelere bizzat katlmak yerine daha ok, gzlemci, bir nevi deneti rolndeydi. Evin gen ve salak vey olunu oynuyordu ve en krmz noktal sahnelerde rol almas iin deil, daha ok oyun gcyle filmin kalitesini ykseltip, bir hikyesi olduunu vurgulamak iin kadroya dahil edilmiti. Zannederim hatr saylr bir para karl, bizim "sanatsal" Greg, bir nevi porno yldz olmutu! "lkemizde sinemann durumu" falan filan diye ikyet edip duruyoruz ya. Trkiye'deki oyuncu adaylar kendilerini ok ansl saymallar. Hem de ook.
This is Turkish, you know! Trk genlerinin Avrupalnn kapsna dayand reklam sevdim. Ama benim bildiim Trk delikanls, yannda kzla bara giremeyince arbede karr! Biz elenceden dn vermeyiz ve bunu en iyi bayram tatilinde kantladk. "Terre inat karnaval" vesilesiyle stanbul caddeleri ve trafik, austos aynda Bodrum Barlar Soka tadn-dayd!
Son zamanlarda dikkatimi eken bir reklamdr. Onun iin ingilizce balk attm. Hani bizim kzla bizim olan Avrupal genlerin partisine gitmiler, "Size katlabilir miyiz? Biz Trkz," diyorlar. Sarn Brad Pitt'in genlik yllar grnmndeki ocuk tarafndan "Buras Avrupa, biliyor musun?" diye kapdan evrileceklerken, bizim ocuk, (yani DJ ve oyuncu Yunus Gnce), "Gmlek iyiymi, bu da Trk, biliyor musun?" eklinde bir "madem yle, ite byle" an yaatyor Brad'e. Derken ierideki btn partici genlerin giysileri, sahiplerini brakp bizimkilerin peinden geliyorlar ve ierideki Avrupal rlplak kalyor. Derin derin konuulabilir tabii. O parti Avrupa Birlii'ni simgeliyor da, biz tekstil rnlerimizle zaten birlie girdik mi
demek oluyor. Ya da, eer yleyse, bizimkilerin Avrupal genleri morartp haval haval mekn terk etmesi, "Bizim Avrupa'ya falan ihtiyacmz yok, dner arkamz gideriz, olan onlara olur, kendileri kaybeder" gibi bir mesaj manasna m geliyor? Ya da o kadar derinlere dalmamak lazm. Gzel reklam, ben sevdim. "Colin's btn Avrupa'nn trendy genlerini giydiriyor" bilgisi de verilmi ite, tamamdr. Yalnz, benim bildiim Trk genci, hele yannda kz varsa, olay mahallini bu kadar abuk terk etmez. Girmek istedii elence meknna alnmamak, delikanl iin ailesine kfretmeye yakn bir hakarettir. Hemen kavga kar. Kapdaki Brad ve arkadalaryla yumruk yumrua giriilir. Sonra sahte geri ekilme yntemi uygulanr. "Tamam aabey, yok bir ey, anladk" eklinde ortadan kaybolunup, mahalleden amca, karde, arkada, taksici maksici tandk ne varsa toplanlp sopalarla gelinir ve o parti orada biter! Trk insan elencesinden dn vermez! Resmi daireden "Bugn git, yarn gel" diye geri evirebilirsin, kimliini sorup okula sokmayabilirsin, hatta hasta haliyle hastane kapsndan bile vukuatsz dnebilir... Ama o bara giremezse arbede kar! Yeri gelmiken u tespitimi de paylaaym. Bayram boyunca stanbul'daydm ve zannederim bana kimsenin haber vermedii bir karnaval, enlik falan vard: "Terre inat karnaval!" Herkes mi sokaa dklr? Herkes mi gezer tozar? Trafik kilit, elence yerleri, restoranlar tklm tklm. Normal artlarda geceleri in cin top atan sokaklarda, yaya trafii, austos aynda Bodrum Barlar Soka gibi! Dikballktan mdr, yaama sevinci midir, lgnlk mdr bilmiyorum. Herkes sokaa dklp elenmek iin bombalarn patlamasn bekliyormu demek!
Bu Trklerle vallahi baa klmaz! zellikle Etiler-Levent ve Beyolu civar, nispet yapar gibi kalabalk. Son yllarn en ilgin pasif direnii mi desem, en byk toplu eylemi mi desem, milli dayanmas m desem? sim de koyamyorum ki. Sadece unu syleyebilirim. This is Turkish, you know!
Yananda bir beni mutlaka olsun! Bunu da yaadm sevgili okuyucular. Sadece srtmdan bir ben aldrdm, ama "estetik operasyon geiren nl" psikolojisine artk vakfm. Srtmn alt ksmnda, byke bir ben vard kendimi bildim bileli. Lzumsuz bir ey. Gavurda "beauty mark" derler benli insanlara teselli armaan olsun diye. Yani "gzellik iareti". Benim belimdeki hi yle gzel mzel deildi ite. Yllar getike de byd m ne... Aldraym gitsin dedim. Bu arada mesaj verelim, benlerinizi kontrol ettirin arkadalar, ne olur ne olmaz, gne eski gne deil. Her neyse. ite o andan itibaren insan estetik ameliyat iinin ne tr bir illet olduunu kavramaya balyor. Bir kere kestiren bir daha iflah olmuyor ya. Burun ameliyatn botoks izliyor, dudaa silikon, sonra ka asma, i rndan kyor... (Gizlilik de nemli tabii. Herkes Zeynep zal deil ki, aslan gibi kp "unu unu yaptrdm, aln bir de fotorafm" diye aklasn.) Ben de baladm hemen: "Aldrmken u srtmda, kolu-
mun kenarndaki ufak olan da aldrsam m?" falan derken, i geldi burnumun zerindeki bene kadar dayand. Dikkatli seyirciler bilecektir. Burnumun sol kanadnda, tam hzma olmas gereken yerde bir ben var. Hayatmda beni hi rahatsz etmemi, hatta sa olsun, sevenler tarafndan "Ne gzel, hzma gibi, ok egzotik" eklinde nitelendirilmi. Egzotik megzotik olduuna inanmasam da, Cindy Crawford'n beni muamelesini yemesem de, bar iinde yaadm bir param olmutur... Ta ki televizyon iine girene kadar. Egzotik sevmiyoruz, przsz olsun! Bu gsteri dnyas insan paralar! Herhangi bir ite alrken, fiziinizle ilgili alacanz en ak yorum: "Sana pantolon, etekten daha ok yakyor" tr bir st kapal "Bacaklarn arpk
karde!" imasdr. Televizyon dnyasndaysa yapmclar, ynetmenler, mak-yzler ak konuurlar: "Bu ii yapmak iin en az be kilo vereceksin, sana bir ey yaptr byle olmaz, kalar da berbat!" falan gibi. Bana byle bir yorum gelmedi akas. Ama kendimi televizyonda grp: "Yahu u beni aldrsak m? rtc masrafndan da kurtuluruz! Eeheheh" dediim bir gn, ekibimden "Valla bir ey kaybetmezsin!" eklinde atlak sesler knca, "Acaba m?" dedim! Muhtelif ap ve ebatlardaki benlerimden kurtulmak iin, nl estetik cerrah Osman Oymak'n kapsn aldm. Oymak, normal artlarda ben almak falan gibi uyduruk ilerle uramyor. Genellikle kapdan girenler, doktorun mdahalelerinden sonra, iyi manada, tannmaz hlde kyorlar. Ancak benim zel bir durumum var: Osman Oymak beni 4 yamdan beri tanyor, nk aabeyimin yakn arkada. Onlar Tp Fakltesi'nde okurken, birlikte ders altklar d-
nemde kendilerini ok rahatsz etmiliim, mikroskop altnda inceledikleri preparatlara "O ne? Bu ne?" eklinde ok adamlm vardr. Hatta birka sene nce, kazk kadar hlimle, kendisine, kalabalk bir ortamda az alkanl "Osman Aabey" diye hitap ettiim iin, o belimdeki beni alp, alnma dikmek istiyor da olabilir! Ama Hipokrat yemini var, dolaysyle gvendeyim. Bir estetik cerrah ziyaret edip, ayn anda, iyi kt nl biri olmann en rahatsz edici taraf: Size bakp oraya ne iin geldiinizi tahmin etmeye alan dier hastalar. Ameliyathaneye giderken de mecburiymi, o ameliyat geceliklerini, kt terlikleri falan giyiyorsun. Ben o kt gecelikle dolatka, herkes merakla bana bakyor. E ben de olsam ben de bakarm. "Yok kardeim, yle estetik ameliyat deil, ben aldracam sadece" desem, kim inanr o hlimle? Operasyon baaryla gerekleti. Bu esnada burnumdaki benin alnmasndan da oybirliiyle vazgetik. Bir sre hafif iz kalrm, zaten gerek de yokmu. Tabii yahu, egzotik egzotik! Bu televizyoncular ne anlar! Kemik eklettim, imdi moda! Bir hafta sonra Oymak'n ofisindeyim. Bekleme odas ok elenceli. Herkes birbirini kesiyor. Yzmde herhangi bir ameliyattan iz olmad iin, en ok merak edilen benim. ok mu baarl bir ameliyat acaba? Yoksa vcuttan ya aldrma falan m? Bir an hanmlarla sohbet ap azck havam bulsam m diye dnyorum. "Benimki burun
ameliyat ama silikondan kemik eklettim. Daha kiilikli oldu. Osmanl burnu, ok moda. Egzotik olsun diye bir de ben koyduk!" falan diye. Ama tandk doktor, ayp olur. En sonunda hemire gelip beklenen soruyu soruyor: "Sizin neydi?"
"Operasyon geirdim, kontrole geldim" diyorum, esrarengiz bir tavrla. t kmyor, herkes bana bakyor. Hemire de merakl: "Nerenizden?" Bir es verip "Belimden" diyorum. Merak artyor, hissediyorum. "Belinden? Belini mi inceltmi? Tralatm m acaba?!" yle bir ameliyat var m, onu da bilmiyorum geri. Hemire tekrarlyor: "Belinizden?" "Bir ben vard, onu aldrdm da" diyorum ve hayal krkl iinde kalan btn "artk gzel" hastalar ardmda brakp dikilerimi aldrtmak iin odaya doru yryorum. Bu nller, hani kaladan ya emdirip, "Kist aldrdm" diyorlar ya. Ben e dost zlmesin diye, gerekten kist aldrsam, "Kalamdan ya emdirdim, estetik ayol, ciddi bir ey deil" falan diye yalan sylerim. Ama insan yaaynca anlyor vallahi.
Daktr Bilal moda dnyasnda! Aman hayat ne rahat. Ne bo, ne hafif. Doktor Bilal'den davetiye gelmi. Gl gl gl... lahi sevgili okuyucular, vallahi hi gleceim yoktu. Ay sus bak, katlacam! Nasl gevek ve gevrek bir gnmdeyim anlatamam. Son birka aydr gn be gn, saat be saat programm belliydi. Otur yaz, git ek, eve gel, tekrar otur yaz... Dn, hayatn byle gemeyeceini anladm ve depresyonla kark bir srmenajn eiine gelmiken, bugnlk kendime tatil verdim. Bu yazy yazdktan sonra da alveri, le yemei, arkadalarla "dirink" alma, oh ne gzel lay lay lom gibi bir programm var.
Nianta'ndaki Beymen'in kahvesine de gideceim. "Herkesler" oradaym. "Yklyomu!" Geen gn dardan baktm, kapda kuyruk vard. Sizin iin orada gzlem yapacam. Sonra belki yazarm. Ama canm isterse, havam bulursam. Bugn byle, keyfimin khyas izin yapyor. yle bir gevemiim ki, sanki dnya da benimle gevemi. Bir davetiye gelmi rnein. Bir saat ona gldm. Yeni bir butik al. k bir yer gibi grnyor. Galiba ev eyas da sa-
tyorlar. "Alber Home" adnda. Firmann sahipleri zarfn iine kartlarn da koymular. stte dkknn logosu, altta telefonlar, ube adresleri falan, ok profesyonel. Kartlarn birinde Glay Evren ismi var. tekinde, "Dr. Bilal" yazyor! Hani Bodrum'da yllardr sahneye kan nl arkc Doktor Bilal. Bilal Bey orta olduu firmann kartna, zannederim prestij olsun diye soyadyla moyadyla "Bilal Bilmemkim" deil de, sahne ismini yazm. "Vaaay, bak Doktor Bilal'in dkkny-m, kesin alna katlmalym" derim diye belki. Bu arada "Dr. Bilal'in" doktorluu harbi! Hani "Kuum Ay-dn"m ku olmamas gibi bir durum deil. Adam gerekten tp fakltesi mezunu. Hatta belki doktorluk da yapyordur. Onun iin unvann gururla kullanyor. Fakat beni asl kopartan, daha tatil saatlerine girmeden gnm gn eden, "Dr. Bilal" ibaresi. Yani "doktor" deil de, "Daktr Bilal" durumu. Bir Amerikan acil servis dizisi gzmn nne geliyor, barolde Daktr Bilal. "Daktr, ete kavgas, 16 yalarnda, zenci, hzla kan kaybediyor, ameliyathaneden bekleniyorsunuz!" "Ah canm, yazk ocua... Ameliyathanenin de renkleri pek soukmu. uraya glkurusu ipek saten bir perde, ne bileyim, bizim Alber Home'dan ho bir abajur koysak. Al ekerim, ben hallettim, sen dikiver. Aah, ah, dertleri zevk edindim, haydi efendim, hep beraber!" Biliyorsunuz tp okuyup baka baka meslekler yapan ok insan var. Birou sanat dnyasna giriyor, bir daha kamyor rnein. Doktor-sanatlardan biri de Mustafa Altoklar. imdi Dr. Bilal'den bahsederken, en az o kartvizit kadar gldm bir fotoraf geldi aklma Mustafa'nn. be sene nce. Mustafa, Ar Roman' falan ekmi, poplerliinin tepe noktasnda. Kendisiyle rportaj yapmayan kadn dergisi satmyor.
Fakat gazetelerden biri, artk sorutabilecek tm sorularn sorulduuna karar vermi olacak ki, bir de Dr. Mustafa'y grmek istemiler. Mustafa Altoklar ciddi ciddi doktorluk yapmaya devam ediyor bir yandan. Fizik tedavi zerine uzman stelik. Gazete hastaneye gidip Mustafa'yla bir salk rportaj yapm. Boyun arlar neden olur, nasl iyileir, yk tarken dikkat edilmesi gerekenler falan, her ey var. Rportajn gbeindeki fotorafta da, o dnemlerde her gn birbirinden muazzam kadnlarla resimleri kan Mustafa'y bu defa baka bir durumda gryoruz. Bir elale gibi omuzlarndan dklen salar, bu sefer doktor nlne dklyor! Karizma tamam. Her zamanki klark baklarla objektife baklm ve el, "iyiletirme ann" vurgulamak iin, sedyede yatan hanm hastann bacanda. Ancak hanm, altmz amazonlardan deil! 60'larmda, olduka kilolu; ve varis oraplar giymi bacaklarndan birini Mustafa tutuyor! Yani normal artlarda hanmn yerine bir manken kzmz olsa, baya seksi bir fotoraf kabilir. Ama Mustafa'nn o varis orapl baca iki parmayla ereti ereti tutuunu, objektife baknn seksapeliyle ayn anda grdnzde, fotorafn bir mizah bayapt olduu da gzden kamyor! Tabii, Allah da benim dilime drmesin. zellikle byle "rlaks" gnlerimde! Akam ne yapsam acaba? Dr. Bilal'e falan m gitsem?..
Balk burcu kadnlar, birlein! stemiyorum kardeim! Balk burcu olmaktan istifa ediyorum. Ne bu be? Azmla ku tutsam karizma sfr. Bak alarm ha! Yzlerce zarf, basn blteni, mektup vesairenin iinden kp bana srtverdi. "Burlar Kitab", by Sevin Aksoy! Astroloji tuhaf bir ey. Gazetede zaman zaman en sevdiin ke yazarn okumaya enirsin de, burcuna illa ki bir bakarsn. Hayr gazeteci olmasam, o bur sayfasnn nasl yazldn bilmesem tamam da... Kimi yaynlar ok ciddidir bu konuda. Mesela zamannda, Yasemin Boran, Aktel dergisine gelir, bir sr, kaln, Harry Potter filminden km grnml kitap ve tarot kartlaryla saatlerce alp yle yazard kesini. Ben Bazaar' kartrken, yurtdndan, nl bir Amerikal astrologdan gelirdi bur sayfamz. Tercme eder, koyardk.
Bir saymzda gecikti. Faks bir trl gelmiyor. Dergi de erken kacak. Hayal gc ve yaratclna en gvendiim arkadama ykledim o ay bur sayfasn! Hem de kitap ve/veya tarot kdna ihtiya duymadan! O da dergideki kzlar
baz alarak zevkle kaleme ald. Kova burcu bir arkadamz sevgilisinden mi ayrlm mesela. "likinizin bitmesi dnyann sonu deil, ayn on yedisinden sonra yeni aklara hazrlkl olun" falan diyordu o ay dergide. Sohbetlerde de en vakit kaybettirici konudur astroloji konusu. Bir i toplantsnda falan, durup dururken mesela hobilerinizden, rahatszlklarnzdan, hatta ocuklarnzdan bahsetseniz, garip kaar. Bir iki dakikada sohbet kapatlr, konuya dnlr. Ama bur yle deildir. "Siz hangi bursunuz?" cmlesiyle balayan sohbet sonsuza dek srebilir. "Ay ben de lkizler'im." "nanmyorum, sen hi kizler gibi deilsin, kizler biraz dengesiz olur!" "Hayr Terazi dengesiz olur. Benim annem Terazi'dir mesela. Tam yani!" "Benim kuzenimin kars Terazi, hi dengesiz deildir ama!" ykselen bur seviyesine dtyse, o toplantdan hayr beklemeyin bence. kn, gezin, ay bahesine falan gidin. Naslsa i yaplmayacaktr artk. "Ama o zaman onun ykseleni baka bir eydir." "Biliyor musunuz, benim hem normal burcum, hem ykselenim Baak!" "Ay inanmyoruuum, benim kocam Baaaaak! Nasl titiz, nasl titiz. Sen titiz misindir?" Yeteeeeeeer! fkem sebepsiz deil tabii. Bur konusunda azck eziim. Balk burcuyum da. Byle sohbetlerde "zavall" muamelesi grmeye altm artk. Hani astroloji muhabbetinden katm srece, g.a.g.'daki mangalda kl brakmayan, kiilikli, haha hihi kadn olarak toplumda
yerim ahane! Gel gr ki, burcumu akladm an-
da karizma sfra iniyor! "Ben hem ksz, hem yetimim", ne bileyim "bir bacam takma" etkisi yapyor evrede. Herkes acma, efkat ve hayal krkl dolu gzlerle szyor beni. Neredeyse "Olsun, hayat yine de gzel", "Boveeer, Allah salk versin" falan diyecekler. Bilmeyenler iin syleyeyim, Balk burcu en enayi burtur. Gya sanat manat, hayal gc geni falan derler ama, genel olarak tm uyuturucu bamllar, depresif tipler, psikolojik rahatszlklar olanlar, sylenenlere gre bu burtan kar. Duygusal, sulugz, hatta "bulank zekl" olduumuz bile sylenir. Gerekle hayal dnyas arasndaki ayrm yapamayan, kararsz, iine kapank, krlgan insanlar, astrolojik kaynaklara gre, bu burtan kar. Burcumla asla hava atamadm. sterdim ki bir Akrep olaym mesela. Onlar da sevilmez ama bir havalar vardr yani. Akrep olduunu syleyen insandan, ne kadar salak grnrse grnsn, bir hinlik cinlik beklersin! Aslan burcu da olabilirdim rnein. O daha da iyidir. Lider mider. Ksmet deilmi ite. nsan tahtn yapyor, bahtn yapamyor. al abala, okullar bitir, programlar yap, kendini parala, neye yarar? "Balksn sen, balk kal" durumu var bir kere. Birka kez "Benim ykselenim Akrep" diye kafadan atm-lm var ama... Yalan tabii. Ykselenimi bilmiyorum. nk annemler saat kata doduumu tam olarak hatrlamyorlar! "Sabaha kar be-alt myd neydi" gibi bir ifade kulland annem geen gn. lk soruumda da "Gece yarsn biraz geiyordu" demiti. Ama bu ilgisizlik karsnda hassasiyet gsterip burcuma yenik dmeyeceim! Sorun u ki, ykselen burcum mehul! Sevin Aksoy'un eserinde de Balk kadm u cmlelerle anlatlm: "Burlarn iinde en krlgan kadndr. En ok alayan, gzya dken kadn bu burtandr." Haydaaa! Devam daha beter:
"Ei hissetmeden ona hkmeder, alayarak, gzyalar ile ona istediklerini yaptrr, en iyi silah aresizliidir!" Ben bu kadn tansam slak odunla dverim! En sevmediim insan tipidir! Kadere bak. "Balk kadn zor mcadeleler veremez. O en iyisi ev kadn ve annedir. (Hasbinallah!) Kendisinden beklenen eer yardm ve zveri ise, bu mesleklerde baarldr, rnein yuva hocal gibi."!
Beni yuva hocas olarak dnebiliyor musunuz? Gler misin, alar msn? Yok kardeim, istemiyorum. Balk burcu olmak istemiyorum. Burcumu deitireceim. Bundan sonra ben Akrep burcuyum, ykselenim de Aslan. Byle biline.
Tek rakibim Ajdar! Esiz sanat, byk usta, dev yaratc Ajdar' hayranlkla alklarken bir yandan da dnyorum: Acaba doru sektrde miyim?
Ajdar'n hayran, hastas ve izleyicisiyim. Biliyorsunuz nller birbirleri iin her frsatta byle iyi eyler sylemezler. Ancak sz konusu sanat Sezen Aksu, Hlya Avar, Trkan oray gibi artk hreti, star'lk konumu, seni kat kat am biriyse, vgler yadrmakta bir saknca yoktur. Demek ki, benim tannmlmla karlatrlmayacak kadar ok hretli biri iin, hayranlm belirtmemde, sanat karizmam asndan bir saknca yok. Zira Ajdar, u anda Trkiye'de benden ok daha mehur bir televizyon yldzdr! Var m itiraz olan? Ayn hafta iinde Metin Uca'ya, Gzel ve irkin ov'a, Hlya Avar'a, Beyaz'a, Seda Sayan'a, Serdar Orta'a kabil-dim mi ben? Daha dorusu sorumuz u olmal: Kim yapabildi bunu? Tabii benim Ajdar'a olan hayranlm mzik konusunda
deil. Geri bata "Nane Nane, ahaneyim ahane" olmak zere, gerek "Alrm senden sonraaa, tm yetkimi" diye giden ismini bilmediim paras, gerek Hlya Avar iin yazlm eser, bence bir daha ei benzeri yazlamayacak dzeyde. Ama Ajdar'n ovmenlik yetenekleri, mzik alanndaki almalarn ok geride brakyor. Hani Jennifer Lopez'in aslnda ok iyi bir dans olmasnn, oyunculuk ve arkclyla glgede kalmas gibi!
Ben Ajdar' mizah ve ovmenlik alannda bir ilk olarak gryorum. imdiye kadar ortaya km btn televizyon yldzlarnn artc zelliklerine ve hatta daha fazlasna sahip. Bir kere nceden yazlm bir metin olmadan, doalama ov yapyor, ki bu ok az insanda bulunan bir yetenektir. Benim anlattklarmn ou, nceden yazdm metinlere dayanr mesela. Elimizden bu kadar geliyor. Her televizyon yldznda bir "yegnelik" olmal. Baka bir nlye benzerseniz, batan kaybettiniz. Ajdar, gerek sesi, gerek dans, gerek duruuyla hi kimseye benzemiyor! Tamamen orijinal! Ayrca bir "beklenmediklik", srprizlerle dolu olma zellii de var Ajdar'da. Hangi programda, ne zaman ne yapacam bilmiyorsunuz. Programn evsahibini sevecek mi? Sevmeyecek mi? Hangi arksn syleyecek? Ne diyecek? Ajdar, ayn zamanda orkestrayla prova yapmadan kan ender isimlerden. arknn temposu bile nceden, hatta ark devam ederken kestirilemiyor. Her an her ey olabilir. Seyirci bu adrenalini kimle yayor? Cem Ylmaz? Ylmaz Erdoan? Beyaz? Hibiri. Sadece Ajdar! Yaaa, n'aber? Ajdar'n seyirciyle ilikisi de yle bizim altmz "Beni siz var ettiniz" kvamnda deil. Gerektiinde glen, alklamayan olursa serte azarlyor. Bazen toptan fra ekiyor. Okan Baylgen'in ilk k zamanlarn andrsa da, Okan'dan ok daha ini kl, daha gergin bir tavr var. Sebepsiz, ani
sinirlenebiliyor, "imdi arbede kacak" diye zap yapamyorsunuz. Ve tabii, bu kadar zelliin bir araya gelmesinin vazgeilmez sonucu: Her byk starda farkl llerde olan megalomani. Hlya Avar'n "En gzel benim" demesi, Tarkan'n "Ben dnya starym" aklamalar gibi. Ki starn zelliidir de, biraz kendini beenmi olmak. Ajdar her frsatta "Ben Trkiye'nin popstarym, benden by yok, siz ne derseniz deyin, herkes bana baylyor" eklinde konuuyor. Hakldr. Az bile sylemitir! Bir kez daha Ajdar' alklarken, bu i byle giderse, televizyon dnyasndaki yolculuumda nereye varrm, bylesi yeteneklerle nasl ba ederim diye de dnmeden geemiyorum. yi olan kazansn!
g.a.g
metinleri
HAYVANLAR LEM DOAYI KORUYALIM MI? Doay korumak iyi de, doann hangi blmlerini koruyacamza kim karar verecek? Bir hayvann neslinin tkenmesi niye o kadar fena, rnein? Mesela dinozorlarn nesli tkenmi, ok mu zgnz? Yaa, imdi Taksim meydannda Beyazt'ta falan dolasayd yle be tane, kafelerden halk avu avu yiye yiye, deil mi? Mesela ben belgesellerde gryorum bazen, "te bu kuun nesli tkenmek zere" falan deniyor ac ac. Grlen ku ise, dnyann en irkin yarat! Eci bc bir ey ve anladm kadaryla da kendine bile hayr yok. Mesela, yarasann da nesli tkense, kafam kaldrp suratna bakmam, sinir eyler. Yani btn hayvanlar nesilleri tkenmeden kurtaracak-sak, gerekten btn hayvanlar olmas konusunda kararl myz?
Mesela kalorifer bcekleri! Doalgaza ve yava yava yerden stmaya getiimize gre, kalorifer bcekleri nesillerinin tkenme tehlikesiyle kar karyadr. Ltfen bunlar alp evde besleyelim, bytelim! (Yaa, tabii byle iren taraflar da olacak, doay korumak kolay m, hayvanlar arasnda ayrm yapmak yok.) Mesela sivrisineklerin nesli tkenmeye yz tutsa, yakalayp sivrisinekleri iftletirip retme iftlii mi kuracaz? Do-asever aileler er beer evlat m edinecekler sivrisinekleri, Van kedisi gibi? "Bizde tane var, daha dn gece vnn diye byle sabaha kadar eyaptlar. nallah bunlar gelecek sene 1200 tane falan olacaklar. Banyoda kvetin iinde bataklk yaptk, orada bakyoruz. ok tatllar, byle sivri sivri, yazk. Doay ok seviyoruz ailecek." Dilerseniz bir kural koyalm, doann sadece sempatik unsurlarn koruyalm, gerisini salla gitsin. MAYMUNLARDAN KORKUN Maymunlara byk hakszlk ediliyor kanmca. Srekli kfr gibi kullanyoruz hayvanlar: "Ay maymun olduk valla", "Maymun suratl irkin bir ey" falan. Kediye kpee hi byle deiliz. Sizce ne var bu dmanln altnda?
Maymunun, biliyorsunuz, karsna getiinde, hayvan sen ne yaparsan aynsn yapyor. Elma soy, kafan ka, kulaklarn tut, ayns. Bununla ilgili bir korkumuz olabilir mi? Ksack bir eitimle maymun bizim yaptmz her eyi niye yapmasn? Bir kere seyrettiini bir daha unutmuyor hayvan, ok korkutucu. Aaladmz gibi, evlerde mevlerde de pek bulundurmuyoruz bak. Diyelim ki saldk hayvanlar, aramzda kediler kpekler gibi yayorlar.
Ne olacak? "Patron, ben gelecek senenin btesini pazartesi kar-sam?" "Gerek kalmad zaten, ita halletti!" "ta m?" "Evet. Dn seni seyretmi renmi. Aynsn yapt. Biz de zaten haftaya biraz iten karma dnyoruz." Biteriz hepimiz. Seyrederler, beyin ameliyat yaparlar, hi belli olmaz. Ayrca da uzaya giden maymun says, insan saysndan daha fazla. Yani bizden ok daha grgl bir cins saylabilirler! Bence maymunlardan dmz patlyor ama farknda deiliz. HAYVANA BULANMA! Benim hayalimdeki ehir udur, hayvan mayvan olmayacak. Neden dersen, gerek yok. Sanki arlar bizim balkondaki tozlu sardunyalardan aldklar zlerle sper ballar m yapacaklar? Kularn tek yapt zaten arabalarn zerine pisleyip boyalar bozmak! Zaten, ben size syleyeyim, ehre taman hayvan, krsal kesimdeki o safln, masumiyetini kaybediyor, bir nevi varo hayvan oluyor. Mesela fareler ehre gelince bir acaip oluyorlar. Hayvan tarladayken fndk gibi, eker bir ey. ehre bir geliyor, kedi kadar oluyor! Neredeyse sana saldrp yiyecek. O tatl oban kpekleri ehirde ete olup sabaha kadar havlyor, gerekirse insan sryor. te kyden kente g, her canly bazen byle dejenere ediyor.
Ben ehir hayvanlarndan ikyetiyim arkada. Sorum u, deitiremiyor muyuz? Mesela, git da bana, insanlarn ya-
amad yerlere, ben Discovery Channel'da seyrediyorum kafadan atmyorum, penguenler, resim gibi balklar, tavuskula-r... Neden sokaklarda salak salak uluyan kpekler deil de smokinleriyle saygdeer ve bir metropole yakr biimde gezinen penguenler yok? Veya karasinekleri gndersek de, onlarn yerine renkli kelebeklerden alsak. Yalnz kediler kalabilir, onlar seviyoruz. Penguenleri trmalamadklar srece bizimle yaayabilirler. Bunlarn dnda hayvan dediin tehlikeli bir ey, fazla har neir olmayacaksn. EVCL HAYVANLARDAN KARNCA Evde kedi kpek beslemeye pek meraklyz. Olabilir, normaldir, benim de mesela kedi besleme tecrbem vardr, ksa da olsa. Bunlar bir ey deil. Evde ylan besleyen var. Fare besleyen var, ama farknda olmadan, evi temizlemeyerek, peyniri ortada brakarak falan deil. Bile bile, kafeste fare besleyen var! Kanmca fare, ylan falan lzumsuz ve sevimsizdir. Evde olmaz. Balk ve ku ise ok daha fuzuli hayvanlardr. Ku srekli grlt yapar ve halinden mtemadiyen ikyet eder. Nasl ikyet etmesin, altn kafese koymular vatanm demi, byle nankr bir hayvandr. Besle, byt, aman da aman yap, kafesi 14 ayar kaplat, hl "vatanm"! Balk zaten hayvan deil. Yani bitkiden biraz daha gelimi bir organizma. 6 saniyede bir sahip ve ev deitirebilir, nk bir ncekini hatrlamaz. Ne gibi bir sevgi ba bekliyorsun? Kanmca evde beslemeye en uygun hayvan, bu konuda son derece hakszlk edilen karncalardr. Karncalar mevsimlik, devremlk sistemiyle bahar ve yaz aylarnda aileler halinde gelir, mutfaa yerleirler. Dikkat ediniz cins kedi kpeklerin, hatta balklarn bile dolarla satld bir ortamda karnca bedavadr. Ama her eyden
nce temiz hayvandr, yani kediye temiz temiz derler, sonra tuvaletini falan temizlersin, iren. Karnca hakikaten temiz hayvandr. Tuvaleti kokmaz, hatta grnmez, ty dkmez, prl prldr. Son derece de masrafszdr, ortada braktnz ekmek krntlaryla btn koloni doyar. Kk ve sempatiktir, zekidir, alkandr. Hastalanmaz, veterinerle uratrmaz. ok da dncelidir, yanllkla veya hunharca ldrlm arkadalarnn yerine hemen yenilerini koyar ki eksikliini hissetmeyin diye. K geldiinde de her seviyeli iliki gibi, ii tadnda brakr, eker gider.
Karncann zerine evcil hayvan tanmam. KEDYE SAYGI Yabanc bir atasz vardr, merak kediyi ldrr derler. Ben o ekilde len bir kedi grmedim. Benim grdklerim genellikle araba kazasnda gittiler. Ama kedilerin lzumsuz bir merak vardr hakikaten. Herhangi bir kediyi, bir arkadanzn olabilir, mr boyu bakmak iin olabilir, ilk evinize getirdiiniz gn hatrlayn. Kediler herhangi bir mekna girdiklerinde ilk i olarak her yeri dolarlar. "Birinci oda, yatak, koltuk, masa alt, bilgisayar, kablolar, dolap arkas; ikinci oda, kanepe, kanepe arkas" eklinde bir keif gezisi balar. Mutfak, banyo,'balkonlar, balkonlarn bakt yer... Ne aryorsun? Sen kedi deil misin? Tuvaletin buras, maman burada, bu minderde de uyuyacaksn bu kadar. Sanki evi tutacak, bir havalar, bir eyler. Zaten herhangi bir kedi bir eve geldii anda, oras artk kedinin evi olur, siz misafir konumuna geersiniz. Yani artk kedi sizin ev hayvanmz deildir, siz onun ev insansnzdr. Bir bak vardr kedinin, kendine bakldn anladnda
nce gzlerini size evirir, bir sre iliklerinizi titreten donuk uzun bir bak atar, sonra hibir ey olmam gibi mesela tylerini yalamaya dner. O esnada herhalde aklndan "Dikti gzn beni seyrediyor, haddini bilmiyor, imdi akam akam sinirlenmeyeyim, hey Allahm ya" falan gibi bir eyler gemektedir. TEST EDLMED Biliyorsunuz hem yabanc, hem imdi imdi yerli olsun, parfm, sprey, krem vs. gibi rnlerin zerinde, evrecilerin ve hayvan dostlarnn basksyla yazlm iki ibare bulunur. Bunlardan bir tanesi "ozonla bark" ibaresidir ki, tamam anladk, yani ozon delici spreylerden deil. ikinci ibare ise beni hep dndrmtr: "Hayvanlar zerinde test edilmemitir". imdi, yanlsam beni dzeltin, bu bilgi bana hep biraz tuhaf gelir. Diyelim ki hayvanlar zerinde test edildi. Yani diyelim ki, o ibarenin sembol olan, (ki hep yledir, bir tavan figr
vardr yannda) o tavann yzne, benim nemlendiriciden srdler. Yani tavana ne zarar verecek benim aloe veral gne korumal nemlendirici yz kremim? Sivilce mi yapar? Cildini mi kurutur hayvann? Nedir yani? Nasl bir test bu? Hayvana yediriyor musunuz kremi? "Hayvanlar zerinde test edilmemitir" diyorsa, peki insanlar zerinde mi test edilmitir? Hani "Fakir fukaraya srelim, bir ey olmazsa satarz" gibi bir durum mu var? O zaman da insan haklar rgtlerinin ayaklanmas lazm deil mi, "Bu nemlendiriciyi nc dnya lkelerinden fakir insanlar zerinde test edemezsiniz, hepsi sivilce ve siyah nokta oldu, tazminat davas aacaz" falan diye? Demek ki o da yok.
E hayvanlar zerinde de, insanlar zerinde de test edilmediyse bu rn, yani hi test edilmediyse, o zaman daha da kt. Yani ilk kurban ben miyim?! Bu hayvanlar zerinde test edilme iinde aydnlatlmak istiyorum. Hangi rn test ediliyor, hangisi edilmiyor?
MODERN HAYATIN CLVELER MEDEN HLLER imdi artk kart eklinde nfus czdanlar var. Ama yakn zamana kadar byle deildi. Defterler vard. O defterlerde de "medeni hli" ibaresi, yanna yerletirilmi kk bir yldz yardmyla aada aklanrd ve yle denirdi: "Medeni hli, yani evli mi bekr m, bo-am m boanm m?" Sana ne?! Bu kadar zel bir soru var m? Boam m boanm m? Nfus czdan nne gelene gsterdiin bir ey. Mesela uakla yolculuk yapacaksn, polis bakyor: "Vaay yenge, demek sen boadn, helal olsun gerekten!" Baka renmek istediiniz bir ey var m? ok kavga ettiniz mi? Niye ayrldnz? Dnde taklan taklar kim ald? Kaynvalide problemi mi? Genellikle ilikilerde terk eden mi-sinizdir, terk edilen mi?!
Benzeri ahiret sorular baz sokak anketlerinde de vardr. Tketici anketleridir ya bunlar. Zorla durdururlar: "yi gn-
ler, ok ksa bir anketimiz var, birka dakikanz alabilir miyiz?" Kem km dersin ve kaybedersin. Balarlar sormaya: "amar ykarken sabuna ayr, yumuatcya ayr zaman m harcarsnz, evetse, kaar dakika, hayrsa, neden? Niye? Ve nasl?" "Ben amar ykamyorum, giyip giyip atyorum," deyip kamak ister insan! Halbuki ilkokuldaki anket defterleri ne kadar gzeldi. "En sevdiiniz renk", "En sevdiiniz Trk hafif bat mzii sanats". Ben anket diye buna derim. Baka ankete de cevap vermem! MARKET KURALLARI Btn elence ekillerimiz kurallara bal. Spor salonuna git, kartn gster, havlu al, dolap anahtar al, ieri gir, aletleri kullandktan sonra havlunla kurula, anahtar geri ver... Havuzda yzeceksen daha da beter, "havuz kurallar" vardr. Ve bunlar, byk tabelalara yazldr, yzme zevki nceden kasn diye: "Havuzun saatleri unlardr, girmeden du alnz, ayaklarnz dezenfektanl suda ykaynz, bone taknz, atlamaynz, zplamaynz, elenmeyiniz, ciddi yznz." Baz restoranlarda kravat ve ceket zorunludur. Diskolarn kaplarnda sra beklenir, ikier er alrlar, bazen eliniz damgalanr. Toplama kamp gibi! Market kurallar da vardr. Gvenlikten getiiniz falan yetmiyormu gibi, paranzla rezil olursunuz. Paketleri aldnz, tek bo kasann nndesiniz: "Buras ekspres kasa, paradan fazla almyoruz." Kurala bak.
Ekspres kasa! Sen bu kasadan da mteri al, kuyruklar bitsin, hepsi ekspres kasa olsun. Ayrca ne kadar ok
alveri yaparsak o kadar iyi mteri olmaz myz? Niye az alveri yapan tevik ediyorsun?! ok alveri yapanlara zel "birinci snf kasa", "prestij kasas", "altn kasa" falan yapmanz gerekmiyor mu? Gleryzl kasiyer, alveri saylrken, oturacak yer, ay ikram, ii bilmiyorlar. Sen orada titriyorsun: "Bir yourt, bir portakal suyu, iki paket cips aldm. Acaba cipsler tek para m iki para m saylr?" Hayat kim bu hale getirdi? Almanlar m? Bunu kim balatt? Cevap istiyorum. EHLYET SINAVI Ehliyetini kursa gidip alanlar bilirler. Lzumsuz bir motor dersi vardr. Snfta toplanrsn, nnde bir arabann motoru, takm taklavat. Hoca "Bu ne? O ne?" diye sorar, sen de hatrladn kadaryla, karbratr, ak falan diye ezberlediklerini sylersin. be soru sorulur, kem km edilir. Genellikle hoca, kadn rencilerin bu kurstan sonra araba tamircisi olmayacan da varsayarak bir geer not verir, i biter. Yani trafik kurallarn rendiysen, arabay da iyi kullanyorsan, ehliyeti alrsn. Bu motor kurslarndan herkesin aklnda sadece bir tek ey kalr: Vantilatr kay koparsa, naylon orabn kar onu kullan! ilk bakta, ok zekice bir zm, adeta bir mucize gibi grnebilir, ama pratiini merak ediyorum. Diyelim ki TEM'de araba kullanyorsun. Vantilatr kayn koptu.
imdi, bir kere vantilatr kaynn koptuunu nasl anlayacaksn? Vantilatr nedir, ne ie yarar ki? Arabadan indin, kaputu atn, bakyorsun. Bu kaputu ap bakma, araba bozulmasnn akabinde bir nevi reflekstir. Yani arabann kalem pille altn dnecek tipler bile kaputu ap bir bakar? Acaba ne grmeyi bekliyorlar? Sanki anca on, off dmesi olacak, "Ahh, araba off dmesindeymi, on'a bastm, dzeldi" diye tamir edecekler! Neyse. Vantilatr buldun, baktn kay kopmu. Hemen ehliyet kursunu hatrladn, zm naylon orap. Bu durumda, mesela benim gibi haftann alt gn kot giyen nfusun ounluu ne yapacak? Ben nereden bulaym naylon orap?
Bu tamir ekli herhalde 50'lerde falan ok yaygnd, btn kadnlar srekli etek giyerken. Baka ne demode nerileriniz olabilir? Buzlanmada akye korsenizi sarn, kaza halinde kabark jponunuzu airbag olarak kullann! 2004'teyiz kardeim, naylon orap yle krk ylda bir. Hadi diyelim ki, naylon orap da giyiyorsun... TEM'de arabas bozulmu, yol kenarnda naylon orabn karan bir kadn biraz risk alm olmaz m sizce?! Bence ehliyet kurundaki tm tamir derslerini unutun ve araba bozulduysa servisi arn. GARP TESADFLER Hayat garip tesadflerle doludur. Mesela anta kaptranlarn antasnn iinde muhakkak o gn aldklar maa ve biriktirdikleri bir sr para vardr. Ben daha "Valla be milyon vard, baka da bir ey yoktu" diyene rastlamadm. nemli bir yere ge kalmsanz muhakkak ya yol almas vardr, ya kaza olmutur, iyice gecikirsiniz.
Bilgisayarnz hayatnzn en nemli dokmann yazarken ve nedense o gn kaydetmeyi unutmuken ker. Elektrik, zellikle istediiniz program seyretmeye baladnzda kesilir. Kuafrden kp taksi bulamadnz gn sinsice yamur yamaya balar. Tatil olarak setiiniz tarihlerde hava bozar. Ve imdiden syleyeyim, o piyango asla size kmaz, kabilir diyenleri de dinlemeyin, alp para biriktirmeye uran. Bilmiyorum, belki de ben biraz ktmserim. Belki de dnyada garip ama gzel tesadfler de oluyor. KONSERVE AMANIN PE NOKTASI Biliyorsunuz dnyada tasarm, teknoloji falan ok geliti. Dnyann en gelimi aletleri bilgisayarlarda bile artk "user friendly" yani "kullanc dostu" dediimiz bir sistem var. Tketiciye kendini aldrtmak ve onu memnun etmek ama. O karmak bilgisayar iki dakikada kendini sana anlatyor: "Beni buradan a, buradan kapa, u ekilde dosya
kopyalyorsun, aferin sana akl kp", falan diye insan ynlendiriyor. Gnmzde kullanc dman tek sektr kalmtr: Ambalaj sektr. Gerekten, ben ocukken konserve kavanozlar almazd, hl bir gelime olmad. Uan araba yapmak zereyiz, konserve kavanozlar 1930'dan beri ayn rezalet sistem. Zorlarsn, sallarsn, elini kurularsn, bezle denersin, hatta evdeki yardm istenen baba, koca, aabey gibi gl kuvvetli erkekler de arada telef olur. "Getir ben aaym" yapp bir sre kvrandktan sonra, "Yok skm" falan diye durumu rtbas etmeye alrlar, bilirsiniz. En sonunda garanti zm olarak kavanozu scak suya tutarsn, ki genellikle bu konuda bir hata yaplr.
Kavanozun sadece kapa scak suya tutulmaldr ki, cam blm eski hacmini korusun, kapak genlesin, bylece genilesin ve kolay alsn. Yani bu bak asna gre, bezelye konservesi yemek isteyen herkes snan katlarn genletiini bilecek. Bir de arada teki artmacal kavanozlar kar. Scak suya falan tutarsn, tk yok. Onlarda da baka bir fizik prensibi geerlidir. Kavanozun ii basnldr ve d basnla i basn birbirini tutmazsa, byle kenarndan bak sokup, ba eriltme pahasna plop diye havasn almazsan kapak almaz, i basn, d basn olay. imdi bunu bir pilotun bilmesi gerekir ama herhangi bir eftali kompostosu tketicisi niye bilmek zorundadr? DL RENME Bir lisan bir insan derler, ama niye derler bilinmez. Yabanc dil bilmenin faydalar bu ataszmzde gereksizce abartlmtr. Olsun, yine de zellikle yaz aylarnda turistlerle iletiim asndan birok faydasn grrsnz yabanc dilin. Benim problemim daha ok yabanc dil retme alkanlklaryla. Btn dillerde, yabanc dil renme, nce selam kelimeleriyle balar. Gnaydn, Merhaba, Naslsnz gibi. Bunu anladk, ok da yerinde bir seimdir. Ancak, ikinci nc sayfaya getiinizde hemen What is this, this is a pencil blm gelir ki, bu konuda bir ift lafm var. "Bu nedir? Bu bir kalemdir. Bu bir kitaptr. Bu bir sandalyedir." imdi ben otuzlu yalarna balam biri olarak bugne kadar byle bir cmleye gerek duyduumu, byle bir sz bei kullandm hatrlamyorum! Yani kalemin, defterin, sandalyenin ne olduunu anlama-yp, "Bu nedir?" diye soran adam varsa, o zaten yabanc dil talan renecek kapasitede deildir, ona zel eitim lazm!
Ayn ekilde karnzdaki size bu sorular sorup, siz de "Bu bir sandalye, gerekten", "Bu bir kitap valla billa" gibi cevaplar vermek zorunda braklacaksanz, turist veya deil, o salan dostluundan ne bir fayda grrsnz ne de bu sohbet elenceli bir yere gider. Yani ancak ok uuk bir endstri tasarmcs olacaksn, yurtdna hibir eye benzemeyen abuk sabuk tasarmlarn satacaksn, "Bu ne," diyecek mteri, "nanlmas g ama, this is a pencil" falan diyeceksin, ancak byle bir ortamda mmkndr. Tabii bu kadar gereksiz bir bilgiyle balaynca, bir sr insan da dil renmekten vazgeiyor, ve dolaysyla yabanc dil bilgileri "What is this, this is a pencil"da kalyor ve ilerlemiyor. Ondan sonra bir alveri bile yapamyorlar. Benim tavsiyem, dil renimi, "En son kaa olur", "Maksat mteri olalm", "Al bunu helal et" gibi pratik alveri kalplar, "Yolculuk ne tarafa", "Burcun ne", "Ben seni nereden tanyorum?" gibi arkadalk kurma cmleleriyle balasn, genler yreklendirilsin. Yoksa her turist ortamnda rezil olduumuzla kalacaz. POLTKACILAR nsanlar niye politikac oluyor, anlamak mmkn deil. Bir kere erkeksen srekli takm elbise kravat, kadnsan etekli dpiyes giymek zorundasn ki ok skc. nk meclisin "Haydi arkadalar, bundan sonra cuma gnleri blucinle geliyoruz" gibi bir scak ortam yok! Sadece klk kyafet deil, zannederim ofis ortamlarnda olan ve insana nefes aldran geyiklerden de yoksun bir iyeri, meclis. Bir kere nnde bilgisayar yok. nternete bile giremiyorsun, ne yapaym ben yle ofisi! Srekli bir ciddiyet, bir mesafe. Ne bir doum gn kutlayabilirsin, ne bir ofis partisi yapabilirsin. Bu arada i yznden srekli Trkiye'nin eitli ky ve ka-
sabalarn ziyaret etmen lazm, ki byle ok dolaman ilere de pek enirim. Her eyi brak, benim gibi sorumluluktan nefret eden biri iin, 70 milyonun ba arsa sorumluluu sana atmas delirtici bir durum olabilir: "Nianlmdan ayrldm, intihar edeceim, bakan gelsin!?", "Hal sahada futbol oynarken bacam krdm, devlet bize yardm etsin!", "Milli piyangoyu bir numarayla kardm, bizi ynetenler uyuyor mu!" eklinde hakl haksz, her durumun faturas bana kacak. Yok ya. Ben ne yapaym yle ii? Maalar iyi ama yle aman aman bir para da deil. E bu kadar ey de bir lojman iin ekilmez kardeim! Ltfen srar etmeyin, politikaya girmeyeceim.
HAYATTAN SIKILANLAR nsanlarn lgnca elenmesi iin o kadar ok seenek var ki. Mesela sadece aka ve parti malzemeleri satan irketler var artk. Kaynana dilleri, sahte mrekkep fkrtan kalemler, plastik rmcekler, prt yapan minderler... Bu eyalar alan 18 ya stndekiler, bu elence merakllar, aslnda aramzda yayorlar ve biz onlar tanyoruz. Bu arkadalar, her normal insan gibi iinde elenme ve glme gdleri tayan fakat iyerindeki disiplin, ciddiyet ve skclk yznden tm lgnlklarn i sonrasna saklayan tiplerdir. Bunlar ayn zamanda eller havaya barlarnn mdavimleri, arkada aras kyafet balolarnn organizatrleri olurlar ve kimisinin evinde karaoke makinesi bulunur. Bunlarn arasnda elenceli mesleklerden kimseyi gremezsin. Gazeteciler, tiyatrocular, reklamclar, byle insanlar genellikle evlerinde oturup arkadalaryla lak lak ederler veya en fazla dar kp iki ierler. Ama nerede finans mdr, hesap uzman, emlak, borsac falan var, bunlar bir araya gelip birbirlerinin koltuklarna
prt yapan minderlerden' koyup yerlere derek glerler, birbirlerine plastik rmcek atarlar, ikfte partileri yaparlar falan. ten knca, btn gn biriktirdii ve harcayamad mutluluk hormonu serotonin, aniden fkryor ve adam deli-riyor tabii. "N'apsam eller havayaya m gitsem, maske takp arkada m korkutsam?" diye kopuyor. Zaten o skc gnn sonunda akam da sakin geirse birinci yln sonunda intiharn eiine gelecek! ACL DURUMLAR Benden duymu olmayn ama nnde sonunda deprem olacak. oumuz da bu olay iin imdiden deprem antamz hazrladk. Deprem antalarnn iinde, biliyorsunuz, ila, gda, su, ddk gibi malzemelerin yannda, birka i amar, orap falan koymak da tavsiye ediliyor. Ben koymam, imdiden syleyeyim! Tamam nk. Deprem olmu, kurtulmusun, orabn deitirmeyi mi dneceksin? Veya her taraf yklm, sen buzdolabyla masann arasnda mahsur kalmsn, yaralanma yok, su, biskvi falan her ey salam, telefonunu etmisin, bekliyorsun. Ama bir bakyorsun "Ayy, oraplar eski, gryor musun bak! imdi Akut'ulara rezil olacaz, byle aslan gibi ocuklar. Ya nl biri gelip kurtarrsa! Ya Nasuh Mahruki gelirse, inanmyorum! Ah o deprem antasna o
angora pembe oraplarm koyacaktm, ah kafa ah kafa!" Byle bir ey var m? ehir enkaz olmu, "Ay iki gndr ayn orab giyiyorum". Bover. On be gn de giyebilirsin. orap kat hale geene kadar yolu var. Zaten orap falan nemli deil, bizde acil durum demek makarna demektir.
Peprem antasna benim bildiim Trk, nce makarna koyar. Makarnan varsa, hibir eyden korkmana gerek yok. Devletle ilgili sakat bir durum mu var, "Makarna alalm". Saanak yamurlar geliyormu, "Aman evde makarna olsun" Deprem sinyalleri varm, "Koun makarna stoklayn"! Deprem antasna orap yerine makarna konmasn neriyorum, en azndan psikolojik olarak rahatlamak iin. TRAFK KAZALARI Baz otoriteler ok iyi niyetli. Vallahi. Mesela ben baz nazik uyar levhalarna, eitici hatrlatmalara baylyorum. Hani sigara paketlerinin zerinde de "Sigara sala zararldr" yazyor ya. Hani sanki tiryaki, ierken ierken, grecek paketteki yazy: "Bir dakka. Ne? Sigara sala zararldr? aka m bu? Ne zamandan beri? Niye kimse bunu bana sylemedi?" diye o dakika sigaray brakacak! Onun gibi trafik tabelalar da var. "Acele giden, ecele gider" var mesela, yine iinde "ecel" laf getiinden "Adam gibi kullan geberirisin," mesaj veriliyor, bir nebze etkili olabilir. Ama iyice kibar olanlar var. "Sayn src, trafik canavar olma" diye tabela var mesela. Adam kullanrken, sa sol, zikzak, taciz falan, bir gryor levhay: "Sayn src, trafik canavar olma!" "Haaa, ayyy, ben ne yaptm? Bak nasl mahcup oldum imdi!" ndiriyor cam, "Hanmefendi, hani deminden beri sizi arampole yuvarlamaya alp eleniyorum ya, valla kusura bakmayn, ben tabelay grmemitim. ok pardon, iyi seyirler efendim, buyrun yol sizin!" Ben, byle bir adam varsa tanmak istiyorum. Kanmca imdiye kadar grdm en etkili trafik uyars,
"Radar kontrol var" ibaresidir. Yani istersen hzl git, ama bizden kamaz, hayatn karartrz, manasnda. Zannederim tm uyarlar bu ekilde kararl olursa, daha az trafik kazas yaanr! MLAKATLARI Hi gazete ilanndan i aradnz m? ok ackl bir grntdr gerekten. Oturur, byle elinde fosforlu kalemle aradklarn izersin, ve ipucu vereyim, genellikle de ok parlak bir ey kmaz. ilanlar ok idealist ilanlardr ve standartlar teoride ok yksektir. "yi derecede ngilizce bilen, askerliini yapm, kararl, sosyal, insan ilikilerinde baarl, esprili, prezentabl, alkan, sorumluluk alan, ileriyi gren, vizyonu geni, liderlik vasf bulunan... santral elemanlar alnacaktr." Haydeee. imdi kardeim, bu zelliklere sahip birini bulursan bence genel mdr yap! Veya kzn ver! Adam telefonlara bakacak-sa, niye liderlik vasf bulunmas gerekiyor? Ne yapacak? Arkadalarna mdahale mi edecek? "Semra, telefonun alyor, ltfen alta aalm arkadalar" diye. Ki bu ona mesleinde yardm eden bir zellik olmayacaktr, sadece poplaritesini azaltacaktr. ilan kriterlerine baktmzda baz gerekliliklerin ok sbjektif konular olduu da fark edilir. Hani 30 yandan byk, askerliini yapm, tamam, onlarda tartlacak bir ey yok. Ama mesela "ykselme istei olan" denir. Ykselme istei olmayan var mdr? "Hayr, ben, hayat boyu bu yardmc muhasebeci asistan pozisyonunda srnmek istiyorum, bu ie uygun deilim," diyen adayn hemen psikolojik tedavi grmesi gerekir bence.
Bir de "prezentabl" vardr. Biliyorsunuz, prezentabl, tantrlabilir demektir szlk anlamnda ve Trkesi, giyinmesini kuanmasn, oturmasn kalkmasn bilen manasndadr. Neye gre prezentabl? Hangi insan kendisinin prezentabl olmadna inanr? "Aa bak btn kriterleri tutturdum ama pasakl ve irkin olduum iin ben bavurmayaym" diyecek gereki insan zaten hayatta baarl olacaktr, zlmesin.
TELEVZYON DNYASI YARIMALARA KAPTIRANLAR Bence ou insann, hayatnda en korkun durumlara dt yerler televizyon yarmalar. nller yle deil. Bir kere ou zaman ans yarmalarna falan bakalar adna giriyorsun, ya da gelir bir hayr kurumuna balanyor falan. Yani bir iddia sz konusu deil. Ama nl olmayp bilgi yarmalarna, kltrne gvenip girenler, ok tehlikeli bir oyun oynuyorlar. nk o anda televizyon seyreden kimsenin seninle ilgili daha nceden olumu bir fikri yok. Heyecanlanp salaklat-n anda, Trkiye Cumhuriyeti halknn hafzasna o ekilde kaznacaksn. Ha, ondan sonra kafan kzar albm karrsn, nl olursun baka. Ama genellikle byle olmuyor! -Kendinizi tantnz. -Ben profesr doktor bilmemkim. Mikrobiyoloji dalnda bir numaraym. Bri ve satran oynarm, pipo ierim. -ok gzel. lk soru, stanbul'un fethi hangi yl? -Bi.. 1354, ah ne dedim?!
-Yanl, 1453, gle gle. Btn Trkiye ekran banda "Aptaal dooktor, aptaal doktor," yapacaktr! Ondan sonra istediin kadar satran oyna, bittin. Bir de yarmadan hemen nce yarmacnn yaknlarna danlr. "Gveniyor musunuz? Sizce baarl olacak m?" derler. Akrabalar da aresiz: "Evet, kendisi gerekten ok bilgilidir. Kesinlikle gvenimiz tamdr yani" falan diye cevap verir. E byle deyince, adam yarmada rezil olursa sen de rezil oluyorsun! -"Valla bence gayet orta zekl, normal bir insandr. Heves etmi. Ben katlma dedim, dinletemedim. Kalktk geldik. Yani mucize bekliyoruz," de, ekil!
Kazanamazsa, "Ben dediydim" dersin, halk da, "Bak yenge akll, dediydi bu salak kazanamaz diye" eklinde dnr, havandan geilmez. Televizyon yarmalarna kendinizi kaptrmayn. EUROVSON Hatrlarsanz Eurovision'a bir meydan sava zihniyetiyle giderdik. Heyecanldr aslnda Eurovision. Herkes lkesini tantr, onlarn klibi irkin olmu, bizim Boaz sper grnm falan dersin. Trk arkclar knca herkes nefesini tutar. Alayanlar, puanlamada elbette kfredenler, baran aran. Ama her hezimette de bir zafer aranrd o yllarda: "Yani en azndan, gerekten, Trk insannn byle ada bir kii olduunu, arafl bir insan olmadn dnyaya gstermi olduk." Hi de bile. Bak o kadar Eurovision yapld daha yeni yeni anlyorlar. Kimse seyretmiyordu ki Eurovision'u Trklerden baka. Dnyaym. Sonra alkanlktan herhalde, San Remo ark Yarmas da
ok poplerdi. Ne alakas varsa. Btn arkclar talyan, btn arklar italyanca. Sana ne oluyor? Ayrca belki San Remo-lular bile bu heyecanla seyretmiyordu yarmay. Ayrca ne heyecan? Nasl olsa sonucu biliyorsun, Al Bano-Romino Po-wer ifti kazanacak, hep yle oldu. 73 HAMBURGER REKORU ok enteresan tipler gryorum televizyonda bazen. Adam kafay takm, iki gkdelenin arasna kalas koymu, gn orada yayor mesela. Veya arkada bir araya gelmiler dnyann en byk puzzle'n yapyorlar, Mona Lisa eklinde, tarla kadar! Kimisi kafaya takp arka arkaya 73 hamburger yiyor, tekisi kendini tabuta kapatp bir gn kalyor falan. Sama sapan eyler. Sarho olursun, bu tr gariplikler yaparsn, anlarm. Ama bu insanlar oturup karar veriyorlar, alyorlar, abalyorlar, azim ve istekle hedefe kilitlenip baaryorlar. Neyi? Mesela 73 hamburger yemeyi. Kendi kendine bir gece nce ne dnyordur acaba bu adam? "Baaracam, baaracam, btn dnya iin yapacam bunu" diye...
O hrs alp, baka bir yere ynlendirse belki ok baarl bir sporcu, beyin cerrah, aktr falan olur, ama o hamburger yemeyi veya ters takla atarak drt kilometre gitme rekorunu tercih ediyor. Ama Guiness Rekorlar kitabna gemek ya. Ama bir eyi unutuyorlar. Guinness Rekorlar kitabna gemek nemli deil ki, neyle getiin nemli. leride torunlar falan ne dnecek? Kitapta alt alta yazyor:
"Bilmemkimin, dnyann en yksek kulesini tasarlayarak bir mimari aheser yaratt. Bilmemkimin, yazd oyun yedi bin yz defa kapal gie oynad. Sizin dedeniz, 73 hamburger yedi." Ltfen hrslarmz kontrol edelim. Samasapan eyler iin kendimizi paralamayalm. "BLMSEL TESTLER" Bilim adamlarnn da ii zor gerekten. Sen al, abala, okullar bitir, aratrmalar yap, tezler ver. Sonunda hret ve para dk ihtimal. Maalesef byle bir durumda tek ansn reklamlarda yer almak olabilir. Ama reklamlarda da takdir edersiniz ki, baz elementlerin molekler dzeyde nasl davrand falan tantlmyor. Bir rnn var, onun baarsn gsteriyorsun doal olarak. Mesela deterjan testlerinde muhakkak bir bilim adam bulundurulur. nk o deterjan o laboratuvarda gelitirilmitir ve kurumun bandaki profesrden de reklamda ahit olarak yer almas istenir. Ben doktor olsam isyan ederim, gerekten. Senin gzlerin bozulmu, kafanda sa kalmam yllarca aratrma yapmaktan, aryorlar: "Profesr merhaba, bilimsel bir testimiz var gelir misiniz?" "Hmm elbette, ne konuda?" "99 kirli orap ykayacaz, gel. Nasl le gibi kokuyorlar valla."
Veya, "Doktor bey bakn, dinlemiyorsunuz, bak, doktor, imdi bu iki zel gn rnne mavi svy dktk! Sizin bilimsel background'unuza gveniyoruz. Sizce hangisi szdrr?!" Bilim byle meakkatli bir yolculuktur ite.
SANAT FLM ZENGNLER Eski Trk filmlerinde, zengin ailenin evinde bir sahne geiyorsa, arka plana bakn. Diyelim ki sosyetik bir parti veriliyor. Arkada dans edenleri gzleyiniz. Figranlarn kyafeti kpeklere ziyafet olmakla kalmaz, bunlar stara da hayran hayran bakarlar. Mesela, Trkan oray, kyden gelen gen akrabay oynuyor. Sosyetik partide basma elbisesiyle salona iniyor. Evin gen olu, ki Gksel Arsoy falandr, onunla dalga gemek iin dansa kaldryor. imdi kyden gelmesine ramen sa ve makyaj en iyi olan Trkan oray'dr! nk dier gariban kzlardan her biri, evinden filmlerde giydii ucuz lame tuvaletini giyip gelmitir, sann dip boyas bir kar kmtr, makyajn da kendi yapmtr. Ayrca da yle bir durur bakar ki Trkan oray'a, imza istedi isteyecek! Kardeim o kyl kz, sen sosyetiksin. Kendine gel!
R VE KTAP iirden anlamadm gibi, sevmem de. Beni iirde tek etkileyen ey kafiyedir. Hakikaten. Sen hem romantik, manal bir eyler yazacaksn, hem de bunlarn son heceleri ayn olacak. Benim baktm yerden imknsz gibi grnen bir ey. Bir bilgisayar program falan gelitirseler tamam. Ama kafadan bulmak, hakikaten sayg gsterilmesi gereken bir yetenek. Ancak baz iirler de kafiyesiz. Daha ada olanlar. Bunlar zm bulunuyorum. Size de kyam olsun, aklayaym. Bu reeteyle siz de evde yapabilirsiniz. Dzyaz olarak is'tediin eyi yaz. Sonra cmleleri devir, ba sonuna sonu bana. Aralarda da, drt kelime, satrba-, bir kelime, satrba yap, oldu iir. Bir de bir kez sylediin laf drt satrda bir geliigzel tekrar et. Baknz, rnek veriyorum:
"Dn akam, canm ok skld, bir arkadam aradm. Sonra ktk beraber meyhaneye gittik." Bu iir mi imdi? Hayr, henz deil. Baknz, altta mzik hayal edin. Canm ok skld Dn akam Bir arkadam Bir arkadam aradm ktk beraber Gittik bir meyhaneye Dn akam ok skld canm Sonra Dn akam Bir arkadam aradm... (Alk) u anda pazar yazlar ve g.a.g. metinleri dnda bir de iir kitab yazmaya karar verdim. Hayrl olsun!
LHAM PERS Sanatla uraanlar genellikle bir ilham perisinden bahsederler. Yani genel inana gre muhtemelen uarak gezen bir kadn, aniden geliyor ve sana bir sr fikir veriyor. in kts son zamanlarda bana da sormaya baladlar: "Esprilerinizi nereden buluyorsunuz, ilham kaynanz ne?" falan diye. Dolaysyla metinleri, senaryolar yazarken bende bir huzursuzluk ba gsterdi! Ya ilham perisi falan gelirse diye. Bir kere, Allah korusun, ben kalp krizi geiririm! Gecenin bir yars, sessizlikte, karanlk odada, bilgisayar nda yaz yazyorsun, aniden
tepende beyazlar giymi bir kadn! "Merhaba ben ilham perisi!" stemem yle eyler. Hadi korkunu yendin diyelim. kide bir karacak! Tkr tkr yazyorsun, eilmi, ekran okuyor (ki delirdiim bir olaydr) ve yle yapyor: "Ayy, bu hi komik olmad, valla. Bak ben sana bir Nasrettin Hoca fkras anlataym, onu yaz. Bu kadar yldr ilham perisiyim, hi sekmedi, valla gven bana, herkese hitap eder!" Hi de beceremem politik reddetmeleri. "Peri Hanm, tabii ok muhterem bir insansnz ama, tabii genler bir baka, yani byle daha deiik eylere glyorlar artk" falan diye hi uraamam. Yaka paa atarm dar. Usun gitsin, bana ne!
UZAYLILAR UZAYL TARKAN Hep sylyorum, uzayllarla ilgili bir sr yanlmz var. Adamlar bizim hakkmzda ne dnyor? Camdan top kafal, iman, ar hareket eden, gri metalik renkte canllar. Ayrca da enselerinde kuyruklar var ve bu kuyruklarla uzay gemilerine ballar! Uzay kyafetimiz bu nk. Ayn yanlgya biz dyor olamaz myz? u ana kadarki bilgilerimiz nda adamlar yeil ve tonlarnda, kuru ve buruuk ciltli, sasz, kirpiksiz, kocaman gzl, uzun parmakl, gbekli, falan filan. Ya hepsi kostmse! plak m gelecekler? Adamlar dnyann s ve gaz ortamna uyum salamak iin bizim oraya gittiimizde yaptmz gibi zel kyafetler giyiyorlarsa? Belki adam gezegenine dnnce, ayor fermuar, soyunuyor, atyor kostm bir tarafa, "Of bee!" diye bir sigara yakyor!
Belki yeil pullu derinin altndan Tarkan gibi bir ey kyor? Hayr ksalar nk, onu biliyoruz, kostmle alakas yok! Bu hipotezim nda bilim adamlarn aratrmaya davet ediyorum. UZAYLILAR, GELMEYN! imdi "Uzayllar bir tuhaf diyeceim, kulaa garip gelecek. nk ad stnde uzayl. Benim en sinirime dokunanlar bunlarn ziyaret saatleri ve setikleri meknlar. lla ki gece yars veya sabaha kar gelecekler ki, bunlar gren insanlarn karanlkta iyi seememi, uyurgezer, ikili, uyku sersemi falan olduunu da dnmek zorunda kalacaz. Acaba grdler mi grmediler mi? Delikanl gibi gndz gzyle gelsene kardeim, niye bizi birbirimize sokuyorsun? Bir de uzay gemilerinin indikleri meknlar. illa ya ky yeridir, ya Arizona ldr ya bilmemne! nsene New York'a, insene Taksim Meydan'na. Herkes bir kerede grsn, bu i bitsin. Ayrca biz bu adamlara az tadyla hava atamayacak myz? Trkiye'ye gelip en ucubik yerleri eken turistler, televizyon ekipleri vardr, sinir olursun, bunlar da daa taa geliyor! Efendim bizim Eyfel Kulemiz vaar, gkdelenlerimiz var, Hrriyet Heykeli, Ayasofya, koskoca medeniyet. Sen ne zannediyorsun? Gelirken haber ver gezdirelim. Ha uzay gemisi ehre inemiyor, illa ak alan istiyor diyorsan, o da senin beceriksizliin. Biz helikopter diye bir ey icat ettik, istersen sana da satalm, her yere iniyor! Ben anladm ya. Bunlar memur! be yer bellemiler, dzenli olarak gelip, oralarda durup, raporlarn yazp, veriyorlar. Alkanlktan, yle gidiyor.
ISSIZ ADA ISSIZ ADADA SEY En geyik sorudur: ssz adaya decek olsanz, yannzda gtreceiniz ey. Bu soruya hep ok duygusal cevaplar verilir: "Eim, kitaplarm ve pipom", "Oyuncak aym,
makyaj malzemelerim ve battaniyem", "Kz kardeim, banyo kesem ve tenis raketim" eklinde. Bence soruyu anlamyorlar. Issz adada otel veya tatil ky yok. "Issz" derken u kastediliyor: Aa yukar be gn iinde byk ihtimalle susuzluktan veya vahi hayvanlarn saldrsndan leceksin. O zaman "pek kefenim, elyazmas Kuran Kerim ve arkadamn hediyesi antika tabutu gtrrdm!" falan demek lazm ki, o da sama, nk ada ssz, gmecek kimse de yok. Bir kere "Issz adaya decek olsan yanna ne alrdn?" sorusunun iinde bir bilmece gizli. Yani ssz adaya dmeden nce, yanna bir eyler alacak vaktin var.
Benim cevabm udur: Deniz motoru, su, ktalar aras cep telefonu! Ama mmkn olduu kadar abuk, adadan kurtulmak deil mi kardeim? Rasyonel olalm ltfen. Biliyorsunuz btn ssz ada fkralarnda, nce adam ssz adaya der, bir sene sonra sarn kadn gelir, ya da sarn kadn zaten adada bir erkein geliini beklemektedir. Halbuki yazk Robinson Crusoe'ya! Issz adaya dyorsun, ve adadaki teki canl, fkralardaki gibi bomba bir sarn kadn deil, zebella gibi bir zenci! Robinson tabii, mecburen "Cuma'cm, canm, gel sana ngilizce reteyim" falan diye arkada ayana yatp, kendini kurtarm. Yoksa bu tecrbe iyice ekilmez olabilirmi Robinson iin! KM YYORUZ? Son gnlerde magazin eklerinin en kral sorusu: "Issz bir adada a kalsanz arkadanz yer miydiniz?" Bir kere bu sorunun cevab baka bir sorudur: Arkadalarmdan hangisini?! nk burada belli kriterler var. Kilo durumu, ya, cinsiyet, aramzdaki manevi ilikinin boyutu, onun bu ie ne kadar gnll olduu gibi. Bir de baz tipler vardr, arkadalk ilikisinde illa her eyin karln ister, illa her ey srayla olacak: "Geen sefer ben seni aldm evden, bu sefer sen beni al. Ben seni iki defa aradm, sen beni bir defa aradn. Son le yemeini ben smarladm, bunu sen smarla" gibi.
Ki, bu son verdiim rnek, ssz adada, birbirimizi yemek zereyken benim iime gelmez! Yani bugn benim kolumu yiyelim, yarn seninkini yeriz, olmaz! Bir tarafn, tekine gre daha fedakr, daha verici, daha alttan alc olmas gerekir ki ilikiler yrsn. Benim dostluktan anladm budur.
Ayrca, bu "Issz adada kimi yerdiniz?" sorusunda da ok sama bir durum var. Issz adalarda, daha dorusu btn adalarda, her taraf denizle evrili olduu iin, balk olur. E ben de, balk varken, niye krmz et yiyeyim, kolesterolm niye bou bouna ykselteyim? Di mi efenim? FLRT VE MUHALLEB Geleneklerimize biraz sahip kmalyz. Gelenek dediin, yllarn birikimiyle, tecrbesiyle ortaya km alkanlklardr ve ok isabetli olabilirler. Mesela yllardr dalga geip modern hayatn bir paras olarak grmediimiz, flrt etmeye yeni balam iftlerin muhallebicide bulumas, aslnda son derece yerinde bir seimdir. Siz istediiniz kadar, dalga gein, muhallebici, her adan ilikinin geleceini belirlemeye ynelik ideal bir mekndr. Bir kere muhallebici, insanlarn birbirini tanmalar iin tam kararnda bir vakit verir. Amerikan usul kahve ime ok ksadr, sohbet balamadan bitebilir. le ve akam yemekleriyse, eer iin olmayaca belliyse ikence haline gelebilir. Yani salatann sonuna doru kafalarn denk olmad anlaldysa, tatlya gelene kadar karlkl baya bir kvranacaksnz demektir. Oysa bir su muhallebisi smarlayp yeme vakti, tam karardr! Eer iler iyi gidiyorsa, "Ya muhallebiden benim iim bayld, birer de tavuk pilv yesek#mi" eklinde durum uzatlabilir arzuya gre. Muhallebiciler, karnzdaki insan tanmak iin de test meknlardr. Kar taraf sizinle ayn tatly m istedi, uyumlu bir insandr. Siz su muhallebisi yerken o tutup sahanda yumurta m smarlad, o zaman olmaz bu i. O kadar Trk tatl-
snn arasnda krem okola yiyorsa, bilin ki azck Bat zentisi. Hanmsa ve duble kaymakl ekmek kadayf istediyse, ilikiye uzun vadeli bakmayn, 40'a varmadan 42 bedeni bulur
imdiden syleyelim. Muhallebici ayn zamanda hesapl fiyatlaryla da baarsz geen flrtlerin erkek tarafna byk bir yk olarak dnmesini de engeller. Muhallebiciye genellikle gndz ve akam st saatleri gidildiinden, gelecei olmayan flrtler zamannda kesilip, hl akam programn kurtarmak iin vakit de braklm olunur. Flrt kolay bir i deildir, bu konuda geleneksel muhallebicilerden yardm alalm. EVLENDK, MUTLU MUYUZ? Baz insanlar evlendiklerine ok sevinirler. Sevinmekle de kalmazlar, gelin arabasnn arkasna yazarlar: Evlendik mutluyuz! Bir kere ok sradan, herkes bunu yazyor. Bir ey yazyorsan bir amac olmal. Mesela dier arabalara hava atma: "Evleniyoruz, gelin doal sarn", "Evleniyoruz, dn raan'da" gibi ibareler daha etkili olabilir! Veya illa ki duygular ifade edilecekse biraz samimi olunmasnda fayda gryorum. "Evlendik mutluyuz", ne o yle? "Evlendik, tereddtler var, ama ya oldu otuz be", "Evlendik, zira gelin hamile", "Evlendik, siz ne dersiniz?" yaz, bari nikh masasna gidene kadarki srede, akll bir laf eden olur. Son anda kurtarrsn. Belki ben ok ruhsuzum, ama yalnz olmadm biliyorum.
OCUKLAR KARMA AI ocukluumuzda karma a ikencesi neydi Allah akna? Aslnda karma a gnleri bir len havasnda balar "Olley karma a varm, ikinci dersten sonra eve gidilecek, yarn tatil!" diye bayram yaplr snfta nce. Fakat yava yava ac gerek ortaya kmaya balar. Bir kere sraya girersin, en byk stres budur. Normalde adan korkmak aklna gelmez, sra ilerledike ndeki arkadan alamaya balar, bir
ksm uyanklar sradan ayrlp kollarn ovuturmaya balarlar ki, onlarn as yapld bitti zannedilsin. Seni de alr bir dnce. "Bunlar bu kadar uratna gre bende mi bir salaklk var, acaba ben de kamaya yeltensem mi?" dersin! A yaplr, biter, ve ac balar. O kol artk senin kolun deildir! Hareket ettike acr. Eve gideceksin, tatil var, bir elde anta, bir elde beslenme sepeti, hangisini sakat kolla tayacaksn?
Evde keyfin olmaz. Karma a, yaz tatiline gidip ilk gn ayan krmaya benzer! Tembelliin tad kmaz, sen iyiletiinde de normal hayata dnlm olur. Bugn hl bu ann insan hangi hastalklara kar koruduunu renmi deilim. Karma olduunu yani birka hastalkla ilgili olduunu da sonradan anladk. Biz o yllarda "karma" diye berbat bir hastalk olduunu zannederdik! "Karma as", "Hindistan'da karma salgnnda 70 kii ld" gibi mesela. Yani karma oluyorsun, her tarafn gnlerce acyor ve aryor, bari asn ol, bir kolla kurtul, gibilerinden! SRPRZ YUMURTA ocukluumun en byk hayal krkl srpriz yumurtayd! Zannediyorum imdi de ocuklar ayn eyi yayorlardr. ocua "srpriz" demeyeceksin! ocuun hayat evde geiyor ve tek dayana hayal gc. Sen srpriz deyince, o zannediyor ki, btn arkadalarla atlayp uzay mekiiyle Disneyland'a gidilecek, orada ikolatadan yaplm bir otelde kalnacak, Harry Potter da bunun rehberliini yapacak. ka ka "srpriz" diye gofret karsa ocuk boynunu bker. Bir de zorlarlar "Hadi ocuum, teekkr et" diye. Ne teekkr edecek? O, o gofretin otel hline gidip kalacan zannediyor! Srpriz yumurta da byleydi. inden peri kacan zannedip plastik kamyon bulunca yklrdn. Sonra bydk ve yemeklerle ilgili benzer hayal krklklar balad. Mesela "efin Salatas". Srpriz yumurtaya ok benzer. nsan ilk defasnda kendi kendine dnr: "Vay be, yani efin kendi salatas, adam btn gn yemeklerin iinde ve bu-
nu yiyor. Kimbilir kendi yemek iin ne kadar mthi bir ey yapmtr" diye ve genellikle mutfakta ne varsa doranp marulla kartrlmas ilemine efin Salatas denir! OCUKLU ALELER ocuklarn kesinlikle ait olmad yerler vardr hayatta. Birincisi dnlerdir. Dnler, tabiat itibariyle ev oturmas deil, herkesin k giyinip, iki itii, dans ettii gayet erikin ortamlardr. Ama nedense kimisi dne ocuk getirmekte srar eder. Aslnda genellikle tm arkada, komu ve akrabalarn da ayn dnde olma durumu, ocuu brakacak yer bulamam olma ihtimalini glendirir. Belki de sebep budur. ocuklara, ne kadar kk olurlarsa olsunlar, dnde gze batmasnlar diye herhalde, byk kyafetleri giydirilir! Kzlara uzun fistolu mistolu rk tuvaletler, topuzlar; olanlara minik takm elbiseler, minik kravatlar, papyonlar. Hani olur da ocuk olduklar fark edilmez, herkes onlar erikin kk insanlar zanneder diye herhalde! Ama hibir zaman ie yaramaz, nk ocuklarn sabit bir yerde oturma st snr on on be dakikadr! En sakin ocuk bile nikhn kylmasnn sonuna kadar bekler ve ondan sonra hemen ortala kp ilk i olarak kendine yat bulur. ocuklarn byle bir zellii vardr, bir tr hemehrilik gibi, birbirlerini bir labirentte bile 30 saniye iinde bulurlar! Ayrca ama, bykler gibi tanmak, birbirini tanmak, sohbet etmek falan olmad iin, bir araya gelir gelmez esas amac uygulamaya geerler: Oyun oynayarak dnn havasn bozmak. Hemen "saklamba", "kovalama", "yakalama", "gelinliin kuyruuna taklma", "garsonlar delirtme" gibi oyunlar balar!
Dnn son dakikalarnda da, genellikle uykusuzluun verdii huysuzlukla kavga edip, koro halinde uluyarak alayp finali yaparlar! ocuklar irindir mirindir, ama baz ortamlan mahvederler.
ERGEN OCUK PROBLEM Baz psikolojik sabr ve tahamml durumlar, hep birtakm salglara balanr. Mesela anne aday kadnlarn aniden ok mutlu, neeli, umursamaz olmalar gibi. nk olmazsan bittin! Karnnda basket topu, cilt bozulmu, ayrca hayat en az nmzdeki 20-25 yl, hibir zaman eskisi kadar hafif, sorumsuz ve rahat olmayacak! Bu durumda doann, senin kafay yememen iin bir ey bulmas lazm. Basyor hormonlar, ruh saln da, ocuu da kurtaryor. Bence bu fenomen sadece o dnemde yaanmyor. stelik annelerle de snrl deil. Eer evde bir ergen ocuk varsa, o evde yaayan herkese, doa, akl almaz bir sabr ve tevekkl veriyor! nk o zamana kadar glen, oynayan, otur deyince oturan, problemsiz, sana hayran ocuk, ergenlik dnemine girince aniden gidiyor ve yerine bir deli geliyor! stelik orijinal bir deli de deil, bildiin deli. Deli dediin ne yapar? Garip garip giyinir, ona buna gerekli gereksiz barr, alar, kendini odaya kapatr, btn gn gzn dikip bolua bakar. Ergen bir ocuun deliden hibir eksii yoktur, fazlas vardr! Deli en azndan haddini bilir. Delilerle ilgili en ok sevdiim zellik de budur. Seninle kiisel tartmalara girmez, zorla bulamazsan kendi kendine delirir.
Oysa ergen, sadece izofreni, depresyon, hatta manik depresyon zellikleriyle yetinmez, sana da saldrr. Anneyi babay aalar, evi aalar, arabay aalar, televizyonda seyredilen program aalar. Kavgasn karr, ortaln tadn karr, sonra gider yine hcresinde aar mzii, bolua bakmaya devam eder. Bu sebeptendir ki, ergen ocuk sahibi aile yelerine Allah'n bir hikmet , salglarla ilgili olabilir, byle bir sakinlik, bir sabr gelir. Yoksa ergen ocuu kimse ekmez. OKUMA BAYRAMLARI, MEZUNYETLER
Eitim sresince her basamakta insan kutlamalar yapar. Mesela okuma bayram vardr deil mi? lkokul birinci snfn sonunda, artk okuma yazmay rendin diye, gya sana elence dzenlerler. Palavra, yine bir sr angarya yklenir zavall olua ocua! Mesela iir ezberlersin mecburen. Sonra ront yaparsn. Rontlar bilir misiniz? Kzlar erkekler konulu kyafetler giyer, mesela bahriyeli, Osmanl falan gibi ve duruma uygun arklar syleyip, retmenin hayal gcnn rn olan, iler acs koreografilerle dans ederler! ou ocuk iin arkadalarnn gznde madara olmaktr ve iren bir eydir. Gerekten. Bu kadar zahmetin sonunda da dl olarak bir tane kyt-rk krmz kurdele takarlar sana! Btn sene deftere birer sayfa harf yap, eri izgi, doru izgi, bilmemne, filerle ura, ondan sonra yetmiyormu gibi bir de bahriyeli kyafetiyle, "Gel dans edelim bom traylalom" diye kepaze ol, sonra al sana krmz kurdele! nsan bir cep telefonu verir, ne bileyim bir bilgisayar oyunu verir, hadi bir ikolata verir, az tatlansn ocuun.
Ayn ey lise mezuniyetinde de vardr. Mezuniyet treninde cbbe ve kep giymeye hak kazanrsn. Ay ne gzel! Ben de yllarca kimya elementleriyle, trigonometriyle, Divan edebiyatyla falan bunun iin uratm! Kimseye yakmayan tas gibi kepi giyeyim, zerine de bir cbbe, aman ne gzel, hep isterdim de bak, bugne ksmetmi! Bence lise mezuniyetinde de arzuya gre sa farkl renklere boyatma, kaztma, kpe takma, piercing, dvme gibi grn deiiklikleri olmal ki, ocua bir dl, ne zamandr istedii bir ey verilmi olsun. Bu eitimle ilgili trenler kanmca yanltr, elence ve kutlama biimleri tamamen deimelidir. NNNLER ocuk ninnilerini kim yazmsa, kendisiyle tanmak istiyorum. Anonim diye bir adamm bu, birok eseri var, galiba artk yaamyor! Ve fakat, bence en baarsz almas, dandini dandini das-tana diye balayan ninnidir.
Ninninin amac nedir? ocuu uyutmak, bir nevi mzikli masal anlatmak. Dandini dastana diye isimlendirebileceimiz ninnide ne olur? Bostana danalar girer! Lahanalara ynelirler. O esnada bostanc bunlar fark eder, kovmaya hazrlanr ve ninni biter. Dandini dandini dastana! Ben ocuk olsam sabaha kadar uyumam! Bostanc danalara saldrd m? Lahanalarn kata ka kurtarld? Danalar ok dayak yedi mi? Bir direnite bulundular m? Hikye nasl bitti? Bu sorularn hibiri, ninnide cevaplanmyor!
Yani ocuu oturt, Yldz Savalar'n seyrettir, dmanla yaplan n savann orta yerinde, zurnann zrt dedii yerde, kapat televizyonu, ocuu uyumaya gnder, ayn ey! Onun iin bu ninni asla baarl olamamtr. ocuk asla uyumad gibi, uluya uluya alamaya devam eder. Zannediyorum, Anonim Bey ninniyi bitirmeden ld iin, bu yarm kalm bir eseridir! Bence ninni, bostanc ve danalarn el skp kk bir miktar lahana karlnda anlaarak, sevgi seli iinde dost olduu bir finalle bitmeli ve ocuklar artk daha rahat uyumaldr! MASALLAR Kimse okumuyor, kitap okunmuyor, herkes ikyet ediyor. Sebep ok basit. ocuklara ilk okuma merakn alamak iin yazlm kitaplara, yani masallara gz atalm. Masala klm. Pamuk Prenses nedir mesela? Anne lyor, dakika bir gol bir! vey anne manyak, "En gzel benim" diye, kz bir cad araclyla zehirletiyor! Klkedisi'nde sadece anne kt deil, ablalar da ruh hastas! Yaplan ikencenin, aalamann haddi hesab yok. stelik sonu olarak bahtsz kzn bulduu prens de biraz tuhaf, kafay ayaklarla bozmu! Btn kadnlara ayakkab denettiriyor.
Uyuyan Gzel'de yine kurban bir gen kz! Bu sefer ilala uyutuluyor! Hepsi birer korku filmi. Yani bir tane mutlu masal ailesi yok mudur? Anne, baba, oluk ocuk piknie gitsinler, kelebek avlasnlar mesela. Ne ki ama? ocuklar hayatn zor ve ac yanlarna da altrmak m?
Kardeim belki ocuun hayat gllk glistanlk geecek! Hadi gllk glistanlk gemesin diyelim. Snfta kalabilir, fakirlik ekebilir, sevgilisi terk edebilir, ama byk ihtimalle kendisini elmayla zehirletecek bir vey annesi olmayacak! Hayattaki en byk problemi o kkken okuduu masallarn psikolojik travmasndan kurtulmak falan olabilir! Bu arada genellikle bu masallar da ocua uyumadan nce okunur. Skyorsa kendin yap, "yle bir Omen seyredeyim, sonra ml ml uyurum!" Derdiniz ne? Ondan sonra insanlar yeteri kadar okumuyor diyorlar. Tabi okumaz, vey anneler, cadlar, bilmenineler, pstrdnz insanlar, kitap grnce kayorlar. OCUKLAR Hrszla kar alarm, yangn alarm, hatta deprem alarm... Halbuki ben en sk grlen kazalar iin bir nlem alndn zannetmiyorum. u sahneyi hepiniz bilirsiniz: ocuklu aile olarak misafirlie gidilir. O ev de ocukluysa, anne babalar rahat etsinler diye, ilk nlem olarak, yeme ime bittiinde, ocuklar oynasn-lar diye arka odaya gnderilirler. imdi bu hareket, patlamaya hazr bir bombann pimini ekmek gibi bir eydir! ocuu gznn nnden ayrmayacaksn. ocuk potansiyel kaza mimardr! ocuun tek bana sesi kmyorsa korkun, birka ocuun sesi kmyorsa panikleyebilirsiniz! Birka ocuk, eer hemen kaynatlarsa, ki genellikle yle olur, asla sizin tahmin ettiiniz masum eyleri yapmazlar. zellikle anneler bu konuda ok iyimserdirler nk. "Hadi bakalm oynayn uslu uslu" dedikten sonra seenekleri sayarlar: "Yapboz yapn, birbirinize bilmeceler sorun, legolarla ev
yapn, hadi bakalm."
Bir araya gelmi birka ocuk bunlarn hibirini yapmaz. Bunlar bykler yapar. Anne daha odadan kar kmaz ocuklardan biri mesela yle diyecektir: "Aklma sper bir fikir geldi, masadan kanepeye tramplenle atlamaclk oynayalm." ocuklarn uydurduu oyunlar, kulaa sanki bu samasa-pan aktivitelerden bir ticari kr elde edilecekmi, bunlar birer geleneksel i koluymu gibi gelir. Hayvanclk, arclk gibi, "Masadan kanepeye tramplenle atlamaclk," "atal baklarla savalk", "Masann etrafnda kusana kadar dnmecilik". Aralarndan birisi byle sama ve tehlikeli bir ey teklif edince tekiler hemen "Evet, speeer hadi" derler ve balanr. nk ocuklar terrist grup gibidirler. Kimsenin ismi cismi, yaknlk derecesi, arkadaln eski mi yeni mi olduu, sohbet, falan nemli deildir. Hedeflenen ama iin allr ve eylem gerekletirilir! Ve elbette kaza geliyorum demez. Misafirlik genellikle maddi zayiat, krp dkme, hafif yaralanma, birbirini sulayarak uluya uluya alamayla sona erer ve anne babalar asla ders almaz! OCUK BESLENMES Hep sylyorum, ocukluk, insan hayatn zorluklarna hazrlayan bir dnemdir ve ocukluu zlemek iin de hibir sebep yoktur. Yani bu yalar hafif hasarla atlattysan bir daha sana hibir ey olmaz. Bir tr askerlik veya daha da iyisi ile dnemleri diyebiliriz bu yllara. Bebeklikteki pohpohlanma ve marklktan eser yoktur, biraz bydnde yaadn zgrlk ve elence de henz balamad iin, hayatn berbattr. Bu zellikleri'mesela beslenme konusunda da grebiliriz. Bebeklikte yediin biskviler, meyveli pudingler, ikolata-
l muhallebiler ve binbir eit st tatls trndeki yiyeceklerden ocuklua geite eser kalmaz. stelik erikin yata yapabilecein ikolata, kahve, ocakba-, ikfte, meze gibi marklklardan da bu yalarda eser yoktur. ocukken nedense anne babalar kendi yemeyecekleri eyleri size yedirmeye urarlar.
inde, beyin, karacier olan kfteler, ezilmi spanak yemekleri, kereviz, prasa, tatsz tuzsuz sebze orbalar. Ve o anne babalar sanki sebebini bulmak ok zormu gibi hep ayn eyden ikyet ederler: "Ay bebekken ne boazlyd bu, biraz byd nasl zor yemek yiyor." Ya, neden acaba? Koy nne muzlu muhallebi yine yer, sen kymal kabak yemeini pre yapp ocuun boazna tkmakta srar edersen, yandaki ilk anoreksi vakasn da grebilirsin, arma! Ltfen ocuk beslenmesine, en az kendi beslenmemiz kadar zen gsterelim, ama damak tad asndan. BURAK NE YAPIYOR? imdi, daha ziyade, ocuklar deil anne babalarn dedikodusunu yapmak istiyorum. Tamam, anladk, ok kutsal bir durumunuz var. Aknzn meyvesi falan, ve elbette sizin ocuunuz hem ok gzel, hem sper irin hem de stn zekl. Fakat sonuta ocuk. Anne babalar ocuklaryla ilgili birka konuda ok hassastrlar. Bir kere ocuu olan arkadan varsa, illa her konumada ocuu soracaksn. "Burak n'apyor? Allah akna syle, Burak n'apyor?" Ya Burak ne yapacak? Burak yanda! Yiyor, altn kirletiyor, uyuyor ve oynuyor, genel olarak bu.
Ne diyecek anne baba cevap olarak? "Ay iyi, ok eker, valla koturup duruyor". "Ay ok byd, kocaman oldu ablas, gel gr bir gn, hatta sana brakalm, oynarsn" (Tabii, deliyim nk) veya, "Ay hastaland geen hafta, atei kt," falan. Ki bunlarn hibiri de Burak'a zel durumlar deildir. O esnada dnya zerinde 2 yl 11 aylk btn ocuklar aa yukar ayn eyi yaamaktadrlar. "Burak ne yapyor?" Sevgilisinden ayrld, bunalma girdi, artk Bodrum'da yayor! ten atld! Kansere are buldu! Etiler'de sper ev ald! Yogaya balad!
Ne yapacak Burak? yanda herif! Nasl enteresan bir hikyesi olabilir ki ocuun? Yine de anne babalar bir eyler bulup saatlerce esir alrlar, anlatrlar, o da ayr mesele. KONUANI TAHTAYA YAZARIM Ne sinirdi ilkokulda deil mi? Konumak yasak, konuanlar da tahtaya yazarlar. imdi, gya eitim insan gelecee hazrlayan bir ey, ama bu konuanlarn ceza almas insan hangi meslee hazrlyor merak iindeyim! nk benim bildiim kadaryla size sustuunuz iin para denen bir meslek yok. En azndan benimki yle deil. Mim sanats olmadnz srece, "Okulda sus dedilerdi, ben de btn gn susup otururum, gelsin baar, gelsin hret" gibi bir yanlgya dmemek lazm. Hatta aslnda tam tersi dorudur diyebiliriz. Konuup tahtaya yazlan arkadalar, sizlerden biriyim ve sizi anlyorum! Hi endie etmeyiniz. Siz nasl olsa bir baltaya sap olacaksnz. Bu hayatta bir kere bile tahtaya yazlmam arkada ise yaam boyunca itilip kaklacak ve byk ihtimalle 40 yanda hl anne babasyla oturuyor olacak! Yalnz tah-
taya yazandan korkacaksn, onunla iyi geinin, ne olur ne olmaz! Aslnda olay ok nettir. Tahtaya yazdmz isimler, imdiden bir hret kazandlar, buyrun. Btn snf onlar tand! Ayegl, Mehmet, Ser-kan. imdiden isim yaptlar, u veya bu ekilde! Dierleri ise "dierleri" olarak kalacak. Ayrca, o konuanlar, demek ki syleyecekleri bir ey var da konuuyorlar. Ne kadar bo olursa olsun, en kt ihtimalle, arkadana "Benim ilekli silgim var, bak, senin var m?" falan bile diyor olsa, demek ki o ileride sosyal bir insan olacak, en azndan. Sessiz arkadalar, sizlere de teekkr ediyoruz, belli bir ey ki mesela gazeteci olmayacaksnz. Avukat, doktor, mmkn deil. Sahne sanats, ynetmen, oyuncu, arkc, televizyoncu asla. Yani kendinizi bilgisayara vermediiniz srece zengin olma ihtimaliniz yok! STN OCUKLAR Her anne baba kendi ocuunun ok stn zellikleri olduunu dnr. zellikle son yllarda, zel okullarla da falan i ald yrd: "Benim olum satran ampiyonu,
kzm diki dersi birincisi, benim ocuum tarihten hep 10 alr, tiyatroda baroller hep bizimkine, snf beincisi, voleybol takmnda, resmini okul sergisine aldlar..." Herkesin ocuu muhakkak zel bir konuda ender rastlanan bir baar gstermitir! Hibir ey olmasa dostluk kulb yesi, temizlik kolu bakan falandr. E okullarda bu kadar aktivite olursa, ocuk elbette bir eyde diki tutturacak! Yani 30 kiilik snf iin 25 adet sosyal kulp aarsan, ocuk muhakkak, istese de istemese de bir eylerin bakan ma-kan olmak zorunda, kadro fazlas var nk.
Geri kalan be kii de hibir aktivite veya derste sivrilme-diyse, anne babalar zaten "E ok ilgin ve zel bir ocuk, arkadalarndan farkl kendi dnyasnda, herhalde sanat olacak" diye bir teselli iine girecekler, kaar yok. Yani ocuun "bundan adam olmayacak" etiketini kazanma ve sonrasnda srpriz yapma ans imdiki zamanlarda hi kalmamtr diyebiliriz! Bu ilk bakta iyi bir ey gibi grnse de gelecek yllarda, ocuk "doay koruyanlar kolu" bakan yardmclndan ayrlp, gerek hayata girdii zaman hayal krkl olabilir. Yani gerekten ender bulunan yeteneklerden deilse, anne babalarn "Ayy, bu kkken ne kadar parlak bir ocuktu, "Yallar kardan karya geirelim kolu bakanyd", "Bir liderdi. Bak niversiteyi bile bitirmedi, ola ola zel bir irkette sat eleman oldu. Ne hata yaptk? Belki de stn ocuklar iin hazrlanm zel bir eitim almalyd" yorumu kesin! Yani imdiki ocuklarn bazlar iin, 20-25 yalarnda bir hayal krklnn getirecei depresyon yksek ihtimal maalesef. Tabii szm zel yetenekler, dahiler iin geerli deil. MY NAME IS... Dil renmek yle kolay bir i deildir. Neler ekersin, zellikle de kkken. Yabanc dille eitim yapan kolejlerin, Anadolu liselerinin ilk ylnda, daha ilk gnden itibaren ngilizce konuma mecburiyeti gelir. Trke konumak yasaktr, yabanc dili abuk ren diye. Peki bu yasak gerek hayata nasl geecektir? Tut ki on iki yandasn, ngilizcede sfr kilometresin. Trke yasak. Yannda da tanmadn bir arkadan oturuyor. lk gn "Hello, my name is bilmemne"yi renmisin. "Hadi, every-body, birbirinizle tann" dendi, ki yle denir. Birbirine dnp byle
salak salak el skrsn:
"Hello my name is Glse." "Hello my name is Aye." Eee? Bu arkadalk nereye gidebilir?! Tanma aamasn bylece atlattk tamam, kaynama aamasnda ne yapacaz? Yarn bekleyip yle bir sohbet mi aacaz: "Aye, this is a pencil!" Bu mu sohbet? Yanndaki "Ulan amma mega salan yanna dtk daha ilk gnden" demez mi? "Yaa, this is a table" diye cevap m verecek? ubat tatiline kadar syleyeceklerimiz hep imdiki zamanda m gemek zorunda? ngilizce fiil ekmeyi renmedik diye gemie ve gelecee ait bir eyler anlatamayacak myz? Sama bir yasaktr, ayrca da tekrar ediyorum, yabanc dil renmek bunlara ramen zordur.
GZELLK, SALIK
JAPONLAR NYE YALANMAZ? Biliyorsunuz anti aging, yani yalanmama, hep gen kalma olay, ald yrd. Zeytinya yiye yiye bir hl oluyoruz, umarm bir ie yarar. Fakat sayn tp otoriteleri, buradan size bir soru yneltmek istiyorum: Hayat boyu tereya yemeyince mrm alt ay falan uzaya-caksa ben yokum! Bana be yllk garanti veriyorsan, iskender, irmik helvas ve tereyal pilavdan vazgeeceim. Mrn krn ediyorsan, imdiden syle, bu ie hi girmeyeyim, adam gibi hayatm yaayaym. Evet. Biliyorsunuz Japonlar uzun yayor. Hatta hani 125 yanda ikiz nineler var mehur, onlar da Japon. Tp diyor ki, efendim bunlar balk yiyor, pirin yiyor, ondan yalanmyor falan.
Aslnda neden uzun yaadklarnn cevab ok basit ve yine ben buldum!
Biliyorsunuz Japonlar bizim gibi deil. Bir kere minik insanlar, elleri ayaklar kck, boylar ksa. Dolaysyla mesela 300 metrelik bir mesafeyi bir Japonla bir Trkn ayn anda yrdn dnn. Bir Trk dnyaya bedeldir o ayr, konumuz d, onu sylemiyorum, ama byle bir durumda minik admlaryla Japon, Trkten birka dakika sonra hedefe varacaktr. Biliyorsunuz Japonlarda ay seremonisi diye bir ey vardr. Japon kadn geiyor tepsinin etrafna, kimonolarla falan, biri ay yapran koyuyor, teki yapyor, teki servis ediyor, selam veriyorlar falan, saatlerce. Biz ne yapyoruz? "Olum 2 tavan kan," ocuk tak getiriyor koyuyor. Btn bu mant hayata yayn! Evet, Japonlarn her ey iin daha ok vakte ihtiyalar var. Doada her ey byle adil ve orantl. Japon bahelerini duymusunuzdur. El kadar bir kum havuzu, iki al, adam elli altm yl orayla urar. Gelenek byle. E imdi Japonun mr senin kadar olsa, her Japon bahenin yarsna gelmeden lr. 110-125 yl yaayacak ki ilerini halletsin. Buna zaten en batan Japonca renmenin ne kadar zor olduunu da ekleyin! Bu anti aging tespitimi de yine bilim dnyasyla bedava paylayorum, maksat insanla hizmet. KELLN DAYANILMAZ CAZBES! Kellik, erkekler iin elbette biraz cazibenin yitirilmesi demek. stelik tam olarak da aresi bulunmu deil. Bu yzden kel erkekler iin "Hormonlar ok fazla, yani ok erkekler, bu yzden salar dklyor" gibi, artk bilmem doru mu yalan m, birtakm laflar ortaya atlmtr.
Yalnz hemen eklemem lazm, bu bilgi kel erkekler iin ok nemli olabilir, ama kadnlar pek etkilemiyor! Yani "Bunu on yl daha yazalm, syleyelim, bak bakalm kel erkekler kadnlarn gznde sal erkeklerden daha seksi ve cazip oluyor mu, olmuyor mu", gibi bir iddiaya girimeyin. Olmayacak!
Bu tr laflar tesellidir arkadalar. Ksa boylu kadnlar iin de hi yalanmaz derler. Hayr efendim, yalanrlar. Ama yzlmne vurduunuzda daha az bir blge yalanr tabii, onu kast ediyorsanz baka! alk seksidir; byk burun, gl kiilik gstergesidir. Hayr efendim, bunlarn hibirini, asla yemedim! Sizi de kellik konusunda kendinizi bilmeye ve gerekleri grmeye davet ediyorum. EKRAN GZELLER nl ve gzel kadnlar btn dnyay yakndan ilgilendirir. Ne giymiler, ne karmlar, vcut lleri kam, ne yiyorlarm, herkes pek merakldr. Zaman zaman da, bu kadnlarla ilgili, gzelliklerini kaybetmeye baladklar ynnde birtakm haberler kar. Sradan insanlarn hayatna bir nebze olsun mana katma amacyla yaplan bu haberlerde, o nl gzel kadn ya iman-lamtr, ya krmtr, ya da "aman makyajsz hali ne kadar irkin" dir. Claudia Schiffer krt, Naomi kilo ald gibi bu haberlerde, bir de bu muhteem kadnlarn tesadfen uykusuz bir gnlerinde, makyajsz, klksz, alveri merkezinden karken ters adan ekilmi fotoraflar kullanlr. Normal, ev kadnlar falan da baylrlar bu fotoraflar birbirlerine gstermeye. "Bak Naomi'ye, bngl bngl olmu, ya, e ya tabiii, bir de ocuk doursun grrm ben onu. Ben de Alican'dan nce inceciktim, ayn byle" falan eklinde.
Tabii sen Alican'dan nce Naomi'ydin, biz farknda deildik! Bir de ayn kadnlarn nly gerek hayatta grp beenmeme sohbetleri vardr. "Ben onu sokakta grdm, hi gzel deil, nasl irkin nasl irkin. Televizyonda tl perdenin arkasndan ekiyorlarm byle" gibi sohbetleri duymusunuzdur. Bir de dnem dnem sellit tartmalar ba gsterir bu muhabbetlerde. "Ay o gzel mi ayol? Her taraf sellit, resmini ekmiler gazetede grdm" falan diye anlatr baz kadnlar. Kardeim, kendin 95 kilosun 1.45 boya! Byklarn da kocandan daha gr! Ne selliti? Selilt senin hayatta bana gelen en gzel ey olabilir! Hep birlikte itiraf edelim ve barmza ta basalm, resimlerde, televizyonda falan gzel grnen kadnlar ounlukla gerekten gzeldir, nokta!
SOSYAL LKLER
OTLAKI KLTR Sigarann kendisi yeterince kt bir alkanlk deilmi gibi, tiryakilerde bir de birbirinden .otlanma alkanl vardr! O ne tr bir bamllksa, sokakta, kafede, hi tanmadnz insanlar bile bazen, "Pardon tek sigaranz var m?" gibi lzumsuz samimi isteklerde bulunurlar. Sigara otlanmak ok tuhaf bir sosyal davrantr! Kimse kimseye "Bak czdanndan para aldm, tamam m? Parfmn kullanyorum, fst fst fst, mersi! Paltonu giyip gittim, hadi bye bye" gibi laubali "alverip gidivermeler" yapmaz! Ama sigara sanki btn toplumun maldr. Ortada duruyorsa birisinindir ama ayn zamanda herkesindir. Otlak izin almaz, sadece kstaha bilgilendirir: "Aldm bir tane" eklinde. Sigarann yan etkilerinden biri anlalyor ki yzszlktr!
BUR SOHBETLER Olur da yolda rastlarsnz, sohbet alr falan, ltfen benimle astroloji sohbetine girmeyin, rica ediyorum! in gcn ortasnda, veya nemli bir sohbette, durduk yerde balar bu iin merakls: -Sen Yenge misin? -(Hayr insanm!) Hayr, Balk burcuyum. Bilirkii susmaz: -Tamam ite, Balk. Nasl, ayn. Su grubu. Benim ablam da Balk... Ondan sonra iin yoksa yarm saat dinle! O ablasn anlatr, teki "Benim bir arkadamn kardei de Balk, o da byle ift kiilikli" diye devam eder, oradan Olak'lara sranr, oradan Baak'lara... Herkes kendini anlatr, kendini birbirine anlattrr, kizler, Boa derken bir sessizlik olur.... Sen tam "Hah" dersin, konuya dnyoruz. Derkeeeen...
Pat: -Peki ykselenin ne? Allahm, bir yarm saat daha! Astroloji kadar gerzeke bir ey var m? (Astrologlar bana e-mail yollamayn, okumam.) Yani ayn 20 gn iinde domu btn dnyallarn, hayalperest ve sanat ruhlu olma ihtimali ne? Hadi onu brak, gazetelerin bur kelerine bakarsak, mesela dnyadaki 24 ubat -20 Mart aras domu btn insanlar o gn, "Akama doru kar cinsten biriyle ani bir yaknlama iine" nasl girebilirler?! Yani dnyadaki milyonlarca insan ayn gn ayn saatlerde nasl fingirdeyebilir?!
PARA PUL LKSN BEDEL Ucuzluklar takip eder misiniz, bilmiyorum. Ben kazklanmaktan nefret ederim. Aslnda kazklanacanz nceden hissedip nlem almann yollar vardr. Mesela sat eleman, kravat olsun, peynir olsun, muamba olsun, ayakkab olsun, sataca boyutlu objeyi, sa eli arkada, sol eli nde ve ikisi de objenin altnda kalarak sunuyorsa bittiniz! Kazklanacaksnz demektir. Hele parmaklarn zarife ve kesik kesik hareketlerle oynatarak maln zelliklerini anlatyorsa, arkanza bakmadan kan. Ucuzluklarda maln zellii anlatlmaz. Gmlek dokuz milyon be yz, pantolon on iki milyon be yz falan yazar. "Eskitilmi in ipeinden, el dikili, sedef dmeli, mintan yaka, duble manetli gmlek" falan diyorsa, gerisini dinleme, hemen uza! Fazla bilgi veriliyorsa, pheleneceksin. Ayn ey restoranlar iin de geerlidir. Hesapl yerlerde,
mn, net ve ksadr: Sahanda yumurta u kadar, ehriye orbas bu kadar. Fazla teferruat, yemein geldii lke, hazrlan ekli, rh durumu, karakter zellikleri anlatlyorsa, bir kola iip kan! "Morel mantaryla tatlandrlm, dereotu presinde bekletilmi, kylm bebek domates yatanda krpe pili gs", restoran dilinde, "Domatesli tavuk yiyeceksin, ama istersen ayn paraya tavuk iftlii de kurabilirsin" demektir! Bu kyam da unutmayn! BORSA, YATIRIM Borsaclar, yatrm uzmanlar, benim sinirime dokunuyor! Boalar, aylar gibi garip garip terimler, ksaltmalar, ADEL, BOLUC, CEMTS falan... lla bunlar ezberleyeceksin. Ezberlemekle kalmayp grnce hemen tanman lazm, nk televizyonun altndan hzl hzl geiyor! "Borsadan para kazana-caksan bunlar zmek zorundasn" demeye getiriyorlar. Ama senin gzn korksun, paran bunlar alsn yatrsn, sen ilerine karma, bu. Kendi dilsiz alfabelerini bile yaratmlar, hareketlerle anlayorlar, srf bakas zemesin diye. Her meslek byledir. Dardan adamlar, olay anlamasn da ilerini tek balarna beceremesinler, bunlar para kazansn diye mesleki terimler, garip garip laflar bulmulardr. Avukatlk, doktorluk, mimarlk hepsi. "Rizale-i yu davas, antidot, kontrendikasyon, ni, yma plan" falan derler ki, hani "Bouna urama anlamazsn, biz o kadar yl okuduk da sylyoruz, uzmanna brak, ver parasn kurtul" manasnda. Hatta daha az eitim gereken iler bile byledir: "Kontrol kalemi, balata, buji, souk lehim", gibi terimler, tamamen ustalara bir kariyer ve servet yaratmak iin uydurulmutur! Bir tek gazeteciler normal konuur mterisiyle, yani oku-
yucuyla. Onun iin insanlar "Onun yazd yazy ben de yazarm" diye bo bo konuurlar. Yazamazsn kardeim! Ka stun santime, ka puntodan yazacaksn, spotunu, arabaln nasl atacaksn, haberinin aya var m, 5N lK's eksiksiz mi? Yaa, haydi bakalm, grelim seni.
N'oldu? Yazamyorsun, n'oldu hayrola?! Grdnz gibi, bizimki de uzmanlk, sadece bunlar uluorta syleyip hava atmay sevmiyoruz! HAVALI RESTORANLAR k restoranlara gitmilii olanlar bilir. Bilenler bilmeyenlere anlatsn. Bu tr restoranlarda akam yemeiyle ilgili tuhaf terimler, garip durumlar vardr. Mesela ilk yenen yemein ad, "itah ac"dr. Listede de, itah aclar diye yazar. Ne yazk ki ben bu yemeklerden hibirinin itah ac bir etkisini grmediim gibi, genellikle bu n yemek beni tkar ve esas yemek iin hissettiim tm itah ldrr! Ama itah amaksa neden bir urup veya vitamin tr bir yardm alnmadn hep merak etmiimdir. En azndan bu ilk yemeklerin iine bir para katlabilir, bylece mteri bo vaatlerle kandrlmam olur! Bu restoranlarda gelen hesaba baktnzda "kuver" ad altnda bir masraf greceksiniz ki, ltfen masadakilere dnp, "Kim yedi lan bu kuveri, hem de drt tane birden yuh!" eklinde bir kabalk yapmayn. Kuver, kiralk evlerdeki hava paras gibi, aslnda pek bir karl olmayan, ekmek su ve tabak anan masada olmasndan kaynaklanan bir masraf kapsdr, itiraz etmeyiniz. Baka bir masraf kaps da bu tr yerlerdeki vestiyerdir. Her gn evde kendi banza bedava yaptnz, paltoyu ask-
ya asmak, sonra da alp giymek eyleminin lks ve para kapan hlidir vestiyer. Ona da sesinizi karmayn, beni rezil etmeyin! Yalnz tabii byle lks yerlerde, yemee oturur oturmaz sizi ayartan bir durum olur: Sanki siz oraya bedava yiyip imeye gitmisiniz gibi, hibir ey sylemeden, masanza ekmek-tereya, bardanza su konur, hatta bazen, "efimizin ikram" diye ufak tefek ne id belirsiz yiyecekler de getirilir. Bunlara kanp "Ooh, bizi burada tanyorlar, torpilliyiz torpilli" gibi bir havaya girmeyin. Bir de sakn uyanklk yapp masadaki bedavalar yiyip itikten sonra, "Yok biz doyduk zaten, sa olun, kalkyoruz" gibi bir grgszlk de denemeyin. Bacaklarnz krarm!
CAT IKARANLAR
TEMBEL MUCTLER catlarn neredeyse hepsi, insanolunun tembellii yznden ortaya km. Hepimiz ok enerjik, alkan, kouturan insanlar olsaydk uzaktan kumanda, internet, diki makinesi, amar makinesi, hibirine gerek kalmazd! "Beyler, bunun ad hesap makinesi. Artk ilemleri bu yapacak!" "Olmaz! Biz kafamzdan yapmaya devam edelim. Hem beyin jimnastii oluyor, deil mi arkadalar. Paralayn makine-yi!" "Hanm, bak ne icat ettim. Bulak makinesi! ine bulaklar koyuyorsun, o ykyor! Devrim olacak devrim!" "Bilmem. Hi gerek yok ki. Ben elimde ykarm. Bylesi daha zevkli, almak gibisi yok"! yi ki tembel yaratklarz, iyi ki parmamz kmldatmak istemiyoruz. Bylece her gn yeni bir icat kyor.
TUHAF CATLAR Tm zamanlarn en mthi icad neydi sizce? Bilgisayar? Hayr, nk kullanmas zor, herkes renemiyor. Araba? Hayr, nk tehlikeli bir ara, kazalar biliyorsunuz. amar, bulak makinesi, mikrodalga frn? Asla. Gayet skc, banal aletler. Tm zamanlarn en mthi icad, bence, genellikle ofislerde masa stlerinde ss olarak duran, sallanan toplardr. Hani bir kaide zerinde dengede durur, metal ubuun ucundaki topa bir kere dokunduktan sonra saatlerce, sonsuza kadar, sallanr. te o. Neden derseniz kullanmas kolaydr, sadece topa dokunuyorsun, bu adan gayet kullanc dostu bir alet denebilir!
Hibir tehlikesi yoktur, ayrca son derece elencelidir, kendini kaptrrsan saatlerce seyredebilirsin. Ama btn bu sebeplerden en mthi icat olduunu sylemiyorum. Bir dnn. Bir kere dokunarak sonsuza kadar, sen durdurana kadar hareket elde ediyorsun. Al bu prensibi, arabalara, televizyonlara, her eye uygula. Ne petrol lazm ne bir ey. te sonsuz enerji! Bu icadm da, benim iin kk ama insanlk iin byk bir adm oldu. Hayrl olsun.
SPOR HAYATIMIZ TEHLKEL MACERALAR Tehlikeli doa maceralar yapanlara ok glerim. Bunlar dnlerinde, eller paralanm, cilt soyulmu, kilo vermi ekilde anlatrlar: "Katmandu'ya gittik, orada bir hafta akta kampta yattk. Bcekler falan soktu abi, nceden a olmutuk ama bir arkada hastaland. Yine de, bir gece, var ya (var ya'ya da dmammdr!) byle bir kaplan grdk, ocuklaryla, yedi sekiz metreden, var ya, hepsine dedi!" E, ben de grdm! stelik iftlemesini grdm, avlanmasn grdm, yemek yemesini grdm, hem de 50 santim mesafeden! Televizyonda! Hatta bu esnada meyveli yourt yedim. Belgesel dediimiz ey bunun iin var kardeim. Sen evinde otur, rahat rahat seyret diye. Herkes kalkp Afrika'da, orada burada telef olmasn diye. Adamlar profesyonel, 50 kii, araba, ekip, kamera, udur budur kalkp gidiyorlar, ekip ge-
tiriyorlar. Sen ekmeini evde mi yapyorsun, kyafetlerini kendin mi dikiyorsun? i uzmanna brakacaksn, bunu bilir bunu sylerim. ORTAOKUL SPORLARI Spor yaptmz ve yapmadmz dnemlerle ilgili bir dengesizlik var. Dikkat ediniz, insan bir yaa kadar mecburi spor yapmak zorundadr. lkokulda sabah sabah insana zorla kltr fizik yaptrrlar, teneffste zorla snftan kartlp, bahedeki komal atlamal oyunlara katlmak mecburiyetinde braklrsn. Sonra ortaokulda lisede falan beden eitimi
mecburidir, bir de not verirler. O dnemde sporcu olmayan bir insann kbuslar balar. Lisede beden eitiminden doru dzgn bir not getirmek iin doutan dekatloncu olmak lazmdr! Her sporu yapacaksn, mecbursun. Kh voleybol, kh basket, kh takla atacaksn, kpr kuracaksn, bir yandan denge tahtasnn zerinde ahenkle dans edeceksin. Bunlarn hepsini yapabiliyorsam niye bir de niversiteye hazrlanyorum? Niye iletmeye girmeye alyorum? Devlet bize yardm etsin, olimpiyatlara katlalm, Allah Allah. Sadece lise byle atletik biimde gemez, daha bebekken bebeklere yaptrlan zorunlu jimnastikler vardr biliyorsunuz! Bebee her gn zorla kol ama, bacak kapama gibi streching hareketleri empoze edilir ve asla fikri sorulmaz. Ondan sonra ne olur? insann en atletik, en sk yalar biter, otuzlara yaklalr ve mecburi spor sona erer. Halbuki esas imdi balamaldr. Ofislere mecburi beden hocas ve denge tahtas koyulmasn talep ediyorum. Ben artk ofiste almyorum ya, maksat seyredip elenelim.
HAKEM DE OYNASIN AZICIK Futbol malaryla ilgili anlamadm eyler var. Bir kere ofsaytn ne olduunu sadece ben deil, dnya zerindeki birok kii anlamyor, ondan bahsetmeyeceim, bir girersek konuya bir daha kamayz. im sahalarn niye patlcan gibi kuak kuak, byle akl koyulu olduunu da merak ediyorum aslnda ama, o da deil konumuz. Ben hakemlere byk hakszlk edildii kanaatindeyim! Sahaya doru sylenen sloganlardan sz etmiyorum. Fark ettim ki futbol hakemi, dier birok sporda olduu gibi tepelerde bir yerde oturup seyreden, ahkam kesen bir insan deil. Futbolda o srekli kfr yiyen hakem futbolcular kadar kouyor. at orada, at orta sahada. nanlmaz bir performans. Buna ramen hakemlerin deeri bilinmiyor. Daha bir tane spor spikerinin kalkp, "Hakem kouyor, hzland, oyuncular geti, topa
yaklayor, ceza sahasnn hemen dnda, nefis bir almla takm kaptann geti, ve evet, yanl hareketi grd, sar kartn kard, bravo hakem!" falan dediini duymadm. Adam 90 dakika dili darda kouyor, stelik dier futbolcular gibi yalandan yere yatp kvranarak dinlenme, sinirlenip barp arma gibi bir lks de yok. Dakikalarca sakin sakin topun arkasnda koacak, stelik bir kere vuramadan. Verin azck da o oynasn, yazk deil mi? Hakemlerin kymetini bilelim, futbolu sevelim.
'1
SEYAHATLER UAK YEME Uak yolculuklarndaki yemek tepsileri beni intihara srklyor. Yani endstri tasarm bu kadar gelimi. Rahat koltuklar, kocaman tabaklar, her ey alr kapanr, bilgisayarlar artk bir gerzein bile anlayabilecei kadar kolay. Ama uak yemei tepsisi ve ieriini kim tasarlamsa, herhalde 1900'lerin bandan beri ayn! Bir kere her ey kk: Kk ieler, kk atal bak, kk dikdrtgen tabak, kk fincan. En bata o tepsiye her eyi sdran kendiyle gurur duymutur ama, bir kere o ahengi bozdun mu, bir daha hibir ey yerine oturmuyor! Yapboz gibi. atal ban naylondan kardn, naylonu ne yapacaksn? Ekmei fincann iine sokmular, karttn, elinde mi kalacak? O oraya, bu buraya, deitir deitir, hep bir para artyor! Delirmek iten deil, zek testi gibi. Belki de insanlar yolculukta oyalansn diye yapyorlar. Bir de tepsiyi geri almaya geldiinde hostesin bak vardr. Her ey yenmi bitmi ve yerli yerindeyse glmser. Ama tut ki sen zek testini zemedin ve bardaklar tabak-
lar, naylonlar, atal bak, buruuk peete, karmakark, s-tste, le gibi tepsiye ylm. O zaman hostes surat asar!
nk onunda o tepsileri sdrmas gereken byle kat kat yapboz arabas vardr, ve senin tepsi yukar doru itiinden, bir kata smaz. O yzden de "Bitirdin uan sistemini, insan gibi yesene" manasnda i eker. Diyelim ki koridor tarafnda deil, cam kenarnda oturdunuz ve yemekler datld. Ama sizin tuvalete gitmeniz lazm. Zamannda yapsanza. imdi skysa tepsiyi al, masay kapa, yanmdakinden izin iste, o tepsisini alsn, masasn kapasn, ikiniz birlikte kalkn, tepsinizi kendi masanza eilerek geri koyun, yannzdaki otursun, ve artk zgr msnz? Yooo. Koridorda yiyecek arabas var. Servisin bitmesini bekleyeceksiniz. AYNI BZM... Farkl kltrlere almak zor. Mesela bizde dier kltrlerin pisliiyle ilgili bir taknt vardr. nsanlar ok sk ykanmaz, yere tkren vardr, umumi tuvaletlerin durumundan bahsetmeyeceim, ama baka milletlerin temizlik alkanlklar zellikle ev hanmlarn pek irendirir. "Ay Almanya'ya gittik biz, orada eve ayakkabyla giriyor onlar, detleri yle, nasl irendim" gibi. Bize gre bizden baka herkes biraz pistir, kabul edelim. yle bir takntmz vardr nedense. Bizden dudakiler zaten pistir de bize gre, batdakiler de o kadar temiz deildir. Amerikal desen hamburgeri elle yiyip, elini kotuna siler, Avrupal kadn pedikr yaptrmaz, onlarda Arap sabunu yok, bunlar nevresim kullanmaz, falan filan...
Bu farkllklara ramen yurtdna gidip gelen herkes de, oray bizden bir eye benzeterek anlatr. "Orada byle yksek bir tepe var, amlca Tepesi gibi. Oraya ktk! Ravioli yiyin dediler, bizdeki mantnn peynirlisi oluyor! ok k insanlar vard, biri nlym, orann Hlya Avar'ym..." Ayn bizim imece sistemi, ayn bizim rak, ayn bizim i pilav, ayn bizim Bodrum... Kardeim orjiinal hibir ey grmediniz mi, oraya ait, bizde olmayan mesela?
Yok, her ey, "Aaa ayn bizim bilmemne"! O zaman niye gittin o kadar yolu? MUHTEEM TATLLER Tatil planlarken dikkat etmeniz gerekenleri sralyorum. lanlara bakarken biliyorsunuz, eitli tatil terimleri gze arpar: Tam pansiyon, 5 gece 4 gn, falan gibi. Bunlarn arasnda baz baka terimler vardr ki, kesinlikle kanmanz gerekir. Bunlarn banda "Animasyon" gelir. "Ay ne elenceli" gibi grnse de, aslnda animasyon, ou yerde, yumurta atma, garip kyafetlerle dans etme, ip ekme gibi ocuk oyunlarnn byklere, grevliler tarafndan zorla oynatlmas anlamna gelir. Kann! Otelin zelliklerinde yldz mldz grnmyor da, nitelemeler "irin, scak, aile ortam, yresel" gibi sfatlardan oluuyorsa, anlayn ki scak su, klima, temiz araf tamamen ansa bal. "0-6 ya aras ocuklar bedava!" te bu, grdnz anda, arkanz dnp hayatnz pahasna kamanz gereken bir ibaredir. Bu demektir ki, sessizlik, huzur ve temizlik konusunda standartlarnz baya drmeniz lazm ve havuzun da amonyak oran olduka yksek olacak!
Bunlar aklnzda tutun. Yaz yaklap tatil planladnzda bana dua edeceksiniz. SEYAHAT ARKADAI Yalnz seyahat etmenin en zor taraflarndan biri udur: Yalnz seyahat eden dier insanlar! Biliyorsunuz insanolu eit eit. Bunun sessizi var, utangac var, gevezesi var, arkada canls var Allah korusun, ve zellikle bunlar seyahatte hi ekilmez. Otobste, trende uakta yan yana dtnde, bu arkadalar baz zelliklerinden tanyabilirsiniz. Bagajn koydun, oturdun. Yannda birisi, ve fakat elinde ne kitap var, ne gazete, ne walkman, stelik camdan dar bile bakmyor. Gz mitli bir tebessm eliinde dier yolcularda, ve zellikle de sende. Bittin! Bence o anda bileti yak ve al antan in. nk bu arkada, vasta hareket eder etmez, nce zararsz grnen bir "yi yolculuklar"la balayacak...
"Orada m oturuyorsunuz, burada m oturuyorsunuz, ne i yapyorsunuz, a benim bir arkadam da o sektrde yle byle" derken, ne getiin yerleri grebileceksin, ne iki dakika huzur iinde kitabna bakabileceksin! Bu tipler zoraki be sohbetten sonra, bu ilikiyi gerek bir dostluk zannederek talepkr olmaya da balarlar. "Tatlnz yemeyecekseniz alabilir miyim? Kitabnza, (hatta senli benli olduk ya kitabna) bakabilir miyim?" Derken, birbirini tanmayan ama yan yana oturan iki yolcu arasndaki kutsal oturma mesafesi, o grnmez fiziksel snr da yava yava kapanmaya balar, bir sre sonra bakmsn omuzunda uyuyor! Tat aralarndaki dar alanlarda ilk uyuyan kazanr, nk sadece bir kiinin kayklabilecei kadar alan vardr. En kts de, yava yava, yolcular ve grevlilerin de sizi bir ikili, yakn arkada, ift gibi grmeye balamas olur.
.
Zoraki arkada tuvalete gider, hostes gelip sana sorar, "Arkadanz kahve veya ay alacak m?"! "Ne bileyim ben, arkadam yok benim, yalnz seyahat ediyorum, ve keke etmeseydim"! Seyahat gzel eydir ama zaman zaman yorar. KURUDUM, BTTM! Uak yolculuu zaten bal bana zevksiz bir ey. Biliyorsunuz uaklar aslnda bilinmeyen bir rka ait, daha 212 minik insanlar iin yaplmtr. Pigmelerin daha minyonlar iin falan olabilir! Uaklarda her ey olmas gerekenin yzde altm boyu-tundadr. Koltuklar, masa, yemek tepsisi, antalarn konduu "ba st blmeler". O uak yanlardan ellier santim geni olsa umayacak m? Kardeim yapsanza unu azck ferah, efendi gibi oturalm.
Ayn zamanda uaklarn bir Kerbela zellii de vardr. Hem yazlar hem klar, uaklar scak ve kurak meknlardr. Yemek kuru kuru, karton gibi gelir, su istersin, plastik bebek bardaklarnda, yarm verirler. Havadan insann cildi kurur. Tuvalete gidersin, sanki kuraklk kmtr. Suyu idareli kullanacaksn. Sv sabunu eline alrsn, muslua basarsn, saniyen var, ya da sabunlu ellerle tekrar basacaksn. Ve deneyimlerime gre defadan aza eller durulanmyor. Nedir bu? Koyun kardeim arkaya bir su deposu, ka kuru? Ayptr ya, salgn hastalk olacak! Btn bunlar yetmiyormu gibi, her uakta, zaman zaman koro halinde alasnlar diye, belirli aralklarla serpitirilmi huysuz ocuklar bulunur. ocuklarnsa kesin uaklarla bir problemi vardr. Uaa girerken, bakarsn dnyann en irin ocuu, etrafa glyor, melek gibi. Uak bir havalanr, inene kadar ocuun iine eytan girer! O ne barmalar, o ne sonsuz alamalar, o
zellikle uak hava boluuna girdiinde sanki kt bir ey olacakm da onu hissediyormu gibi, ne tyler rpertici lklar atmalar! Nasl susturacaksn ocuu? Normal insan deil ki, "Bak sakin ol, dnyadaki herhangi bir insann uak kazas geirme ihtimali, araba kazas geirme ihtimalinin yz binde biri bile deil" desen, "Ha, e iyi o zaman" deyip susacak m?! Yine bayram seyran olacak, seyahate gidilecek de, gitme-sek mi n'apsak. nk kt yolculuk da hi ekilmiyor. HNDSTAN'A SEVGLERLE Hindistan, biliyorsunuz, ok egzotik bir lke. Ve bana kalrsa Hint filmleri Hindistan'dan bile daha egzotik. Muhakkak seyretmisinizdir, hi seyretmediyseniz "Ava-re"yi grmsnzdr, ok elenceli ve deerli eserlerdir bunlar. Bir kere mesela, bu filmlere baklrsa, Hintliler dnyann en hzl hareket eden ve en hzl soyunup giyinen insanlardr! Bir bakmsn pembe sarili kzla pembe kaftanl ocuk ayrda ark sylyor, arkada pembe kyafetli danslar. Nakarat bitiyor, hop aniden hep birlikte bu sefer nehir kysnda dans ediyorlar hem de mavi elbiselerle! Ayol kostm ne zaman deitirdin? Hint filmlerinin ikinci en belirgin zellii pme sahnesi olmamasdr. arklar sylenir, karlkl ilan- ak edilir, tam pecekken, Hintli kz ani ve cilveli bir hareketle frt diye kafasn teki tarafa evirip, evik bir hamleyle kaar! Bu bir flrt yntemi olarak grnse de, aslnda kltrn zellikleriyle ilgilidir kanmca.
Biliyorsunuz Hint yemekleri olduka baharatl ve sarmsakldr. Yani "Gel bir peyim", "Hmm, ay pme imdi sarmsak yedim" gibisinden bir durum da olabilir! Bu sahnenin hemen ardndan, kadn kaar, dalar bayrlar,
ayrlar, adam kovalar. Tam pecekken, tak, yine kadn kamaya balar. Dnyann en kalabalk lkesinde kadn m yok? Brak kardeim, belli ki kz istemiyor! Git dola, Ganj Nehri kysnda sana kz m yok? Hindistan' daha gitmeden seviyorum.
Ercan Arkl'ya
Kaza geiren Ercan Arkl deilmi! Dn ok garip bir ey oldu! New York'tan bir okul arkadam arad ve eski patronumla u anda bulunduklar davette tantn, dergilerden bahsederken konunun bana geldiini, onun yannda olduunu syleyip, grmek isteyip istemediimi sordu! Telefonun dier ucunda Ercan Arkl vard! Aramzdaki konumay zetleyerek size de aktarmak istiyorum: -Hay Allah, ben bu serseme syledim kimseyle grmem diye ama yine aram, getirdi telefonu, elime tututurdu. Ne haberler? -Nasl ne haberler? ok geiriyorum Ercan Bey! Sizin cenazenize gittik, duman olduk, siz lmediniz mi? -Bak... Peki bak, anlatacam ama aramzda kalsn ha! -Tamam, anlatn, lmediniz mi?
-Yavrucuum geen sene de konumutuk. Benim niyetim artk her eyi brakp scak, gzel bir yerlere, Bali'ye maliye yerlemekti, biliyorsun. Bu son birka yl ok tatsz ge-
ti. O akam st, baktm yine stanbul'a scak basm. Kalkp Bodrum'a gitsen, artk o da skt. Ayn yerler, ayn insanlar, etraf da yaland! Yarn br gn deprem olacak, bil-memne. Kendi kendime dedim ki, hayat ksa, burada hyar gibi yalanacamza, gidip uzuun bir tatil yapaym, her yl baka bir yerde yaarm. -len kimdi pekiyi? -Sen beni dinle. Tam bunlar dnyorum, bir yandan da yryorum, kardaki pastanenin nne gelmiim. Dur dedim uradan biraz krokan alaym. Yahu hakikaten nefis yapyorlar. -Ercan Bey, kalp krizi geiriyorum, sadede gelelim. -Bak imdi gensin tahamml ediyorlardr, ama yalannca, byle herkesin szn kesersen bayltrsn insanlar syleyeyim! -Tamam, pardon, dinliyorum. -Ben krokan alrken bir bar ar oldu. Adamn birine otobs arpm. Fakat yavrucuum, hakikaten inanlmaz. Tipi, st ba, ayn ben. Dedim ki, bunun gibi frsat bir daha ele gemez. Atla git. Allahasmarladk seremonisi, her gittiin yerden ei dostu ara, geyik yap. kide bir telefon mesaj denen sinir eyle, e-maille, derginin, gazetenin tirajn, kapan susunu busunu gnderecekler, sinirleneceim, kafanda yine i, buradan kopamayacaksm. Hemen karar verdim. Eya bile toplamadm, buradan alyorum. -Yahu srndrdnz bizi. -Bana bak, nasld cenaze? -Kalabalkt. Herkes oradayd valla, cenaze deil parti olsa ok elenirdiniz. -Kzm, asl elence buralarda vallahi, baka bir ey. Yeni dergiler falan karmlar, muhteem kitaplar aldm. Esas buras. Bakaym bir sre sonra tatilden sklrsam yepyeni bir konseptle buralarda dergi kartmay dnyorum. -Akolsun yahu, nasl aladk.
-Eh tabii, iyice alasaydnz, ayp denen bir ey var! yle irkin erkek kalabal falan yoktu deil mi?
-Yok, hatta daha ok kadnd galiba! -yi, aferin! k myd herkes? -Yahu srndk diyorum, ne kl? -Kes tra Allahakna! -imdi New York'ta m yaayacaksnz? -Dur bakalm, aratryorum imdi. nce bir Gney Amerika'ya geeyim diyorum. Burada ho bir grupla tantm, onlarla nce Brezilya'ya gideceiz. Hep scak yerleri gezeceim. Sen bana u Mauritius'da bir restorandan bahsetmitin, syle bakaym onu. -Alain Ducasse'n yeriydi, bir otelin iinde. Ercan Bey, dergiler ne olacak peki? -Bak ben sana bir ey syleyeyim, bu kadar zamandr benimle alan insanlar, hl bensiz bu ii yapamyorlarsa ne hlleri varsa grsnler zaten! Sizleri yetitirdik yavrucuum, greceiz bakalm o kadar ukalalnzn altnda hakikaten bir eyler var m! -Greceiz tabii, merak etmeyin! zlerek unu aklyorum, ben bu konumay kemde yazacam. -Alaklk etme! -Ne yapalm, bu ii siz rettiniz. Yazmazsam atlarm. -nanmazlar. -Olsun. -yi hadi yaz, peki. Byk skse yaparsn, ben sana syleyeyim. Paral yaz bari, rahat okunsun. -Soru cevap dnyorum. -O da iyi. Bana bak, usturuplu yaz yalnz, bir daha dnmeyeceim diye rezil etme beni. Dedikodu blmlerini falan kar. -Tabii, biraz sansrleyeceim. -Hadi yavrucuum, bu kzn telefonu kapanacak. Bir de, bak ben sana bir ey syleyeyim, u g.a.g.'da seni stten ek-
meinler, tanmasam kim bu bastbacak ey derim. Muhakkak syle bak. Hadi canm bye bye.
-Bir daha gremezsek iyi elenceler, iyi tatiller Ercan Bey. Ama herhalde grrz, hepimizin uzun vadede plan ayn...
BTT