mikro.pdf - Podstawy mikro i makroekonomii Podrczniki...

This preview shows page 1 out of 409 pages.

Unformatted text preview: Podstawy mikro- i makroekonomii Podręczniki – Politechnika Lubelska Politechnika Lubelska Wydział Zarządzania ul. Nadbystrzycka 38 20-618 Lublin Bogusław Ślusarczyk Stanisław Ślusarczyk Podstawy mikro- i makroekonomii Politechnika Lubelska Lublin 2011 Recenzent: prof. dr hab. Ewa Bojar, Politechnika Lubelska Publikacja wydana za zgodą Rektora Politechniki Lubelskiej © Copyright by Politechnika Lubelska 2011 ISBN: 978-83-62596-38-6 Wydawca: Politechnika Lubelska ul. Nadbystrzycka 38D, 20-618 Lublin Realizacja: Biblioteka Politechniki Lubelskiej Ośrodek ds. Wydawnictw i Biblioteki Cyfrowej ul. Nadbystrzycka 36A, 20-618 Lublin tel. (81) 538-46-59, email: [email protected] Druk: ESUS Agencja Reklamowo-Wydawnicza Tomasz Przybylak Elektroniczna wersja książki dostępna w Bibliotece Cyfrowej PL Nakład: 100 egz. Spis treści Wstęp .................................................................................................................11 Część I: Mikroekonomia Rozdział I: Przedmiot ekonomii i wstępne wiadomości o jej metodzie .......13 1. Ekonomia jako nauka ...................................................................... 13 2. Cele i metody badań ........................................................................ 16 3. Ekonomia pozytywna i normatywna ............................................... 17 4. Mikroekonomia a makroekonomia .................................................. 19 5. Rzadkość zasobów i ich alternatywne zastosowanie, krzywa transformacji ........................................................................................ 22 Rozdział II: Warsztat ekonomisty. Narzędzia analizy ..................................27 1. Modele ekonomiczne ....................................................................... 27 2. Dane ekonomiczne........................................................................... 28 3. Wskaźniki ........................................................................................ 30 4. Wielkości nominalne i realne .......................................................... 30 5. Sposoby mierzenia zmian wielkości ekonomicznych ..................... 31 Rozdział III: Produkcja, wartość, cena ..........................................................33 1. Czynniki i metody produkcji ........................................................... 33 2. Podział pracy, wymiana ................................................................... 34 2.1. Podział pracy w społeczeństwie i w zakładzie wytwórczym ... 34 2.2. Społeczny charakter pracy ........................................................ 34 2.3. Prawo wartości – prawo gospodarki towarowej ....................... 36 2.3.1. Praca w gospodarce towarowej.............................................. 36 2.3.2. Wartość użytkowa i wartość towaru ...................................... 39 2.3.3. Pieniądz.................................................................................. 43 Rozdział IV: Rynek w gospodarce ..................................................................47 1. Pojęcie rynku ................................................................................... 47 2. Miejsce rynku w procesach gospodarowania .................................. 49 3. Podmioty i elementy rynku .............................................................. 51 4. Mechanizm rynkowy ....................................................................... 53 5. Procesy negocjacyjne i konkurencyjne ............................................ 55 6. Rodzaje rynku .................................................................................. 58 7. Segmentacja rynku........................................................................... 59 7.1. Istota i kryteria segmentacji ...................................................... 59 7.2. Rodzaje procedur segmentacji rynku ........................................ 60 8. Struktura podmiotowa i przedmiotowa rynku ................................. 61 9. Efekty działania na rynku ................................................................ 69 10. Fazy rozwojowe rynku .................................................................. 71 11. Podstawowe modele rynku............................................................ 73 5 Rozdział V: Efektywność rynku konkurencyjnego .......................................81 1. Pojęcie popytu, podaży i ceny równowagi rynkowej ...................... 81 2. Rynek i cena równowagi ................................................................. 83 3. Prawo popytu i podaży .................................................................... 85 3.1. Krzywa popytu (prawo popytu) ................................................ 85 3.2. Elastyczność i mobilność popytu.............................................. 92 3.3. Nietypowe zależności między zmianami cen a zmianami popytu .............................................................................................. 98 3.4. Krzywa podaży (prawo podaży) ............................................. 101 3.5. Elastyczność podaży ............................................................... 105 4. Efektywność systemu rynku konkurencyjnego ............................. 106 4.1. Model graficznej analizy efektywności rynku konkurencyjnego............................................................................ 106 4.2. Ceny minimalne i pułapy cen ................................................. 108 4.3. Konkurencja w krótkim i długim okresie ............................... 112 4.4. Konkurencja niecenowa.......................................................... 116 4.5. Co, jak i dla kogo produkować? ............................................. 118 4.6. Rola rządu ............................................................................... 121 Rozdział VI: Przedsiębiorstwo w gospodarce rynkowej i koszty produkcji ........................................................................................................ 125 1. Wpływ zmian form własności na charakter przedsiębiorstw ........ 125 2. Funkcja produkcji ........................................................................... 128 3. Wybór metody wytwarzania w przedsiębiorstwie ......................... 136 4. Koszty jako funkcja wielkości produkcji ...................................... 146 5. Techniczne optimum wielkości produkcji ..................................... 159 6. Optimum rozmiarów zakładu ........................................................ 160 Rozdział VII: Konkurencyjność przedsiębiorstwa na rynku .................... 163 1. Istota i funkcje konkurencji ........................................................... 163 2. Zdolność konkurencyjna przedsiębiorstwa.................................... 165 3. Model analizy pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa na rynku ............................................................................................. 173 4. Strategie konkurencji przedsiębiorstwa na rynku .......................... 175 Rozdział VIII: Teoria gospodarstwa domowego ........................................ 179 1. Rynek od strony popytu ................................................................. 179 2. Determinanty struktury rynkowej .................................................. 179 3. Racjonalność – podstawa badania zachowań ludzkich ................. 180 4. Racjonalne decyzje w warunkach ograniczeń występujących w otoczeniu ........................................................................................ 181 5. Konsumpcja i użyteczność ............................................................ 182 6 6. Substytucja dóbr i użyteczność ...................................................... 194 7. Związek między malejącą krańcową użytecznością a prawem popytu ................................................................................................ 203 8. Irracjonalność a prawo popytu....................................................... 205 Rozdział IX: Rynek czynników produkcji .................................................. 207 1. Znaczenie rynku czynników produkcji i jego elementy ................ 207 2. Popyt na czynniki produkcji .......................................................... 208 2.1. Popyt na czynniki produkcji w krótkim okresie ..................... 209 2.2. Popyt na czynniki produkcji w długim okresie ...................... 213 2.3. Popyt na czynniki produkcji w warunkach monopolu ........... 215 2.4. Elastyczność cenowa popytu na czynniki produkcji .............. 218 3. Podaż czynnika pracy .................................................................... 219 4. Równowaga na rynku pracy .......................................................... 221 5. Konkurencja niedoskonała i rynek pracy ...................................... 225 6. Podaż innych czynników produkcji ............................................... 230 6.1. Podaż zasobów kapitałowych i naturalnych ........................... 230 6.2. Renta i quasi-renta .................................................................. 231 6.3. Renta gruntowa ....................................................................... 233 Rozdział X: Znaczenie rynku kapitałowego w gospodarce ....................... 237 1. Zakres rynku kapitałowego ............................................................ 237 2. Rodzaje giełd i ich znaczenie ......................................................... 238 3. Pojęcie, cechy i funkcje giełdy papierów wartościowych .............. 240 4. Rynek pierwotny i wtórny papierów wartościowych ..................... 242 5. Papiery wartościowe jako przedmiot obrotu rynkowego ............... 243 5.1 Pojęcie i klasyfikacja papierów wartościowych ..................... 243 5.2 Podstawowe rodzaje papierów wartościowych ...................... 246 5.3 Emisja papierów wartościowych ............................................ 252 6. Pochodne instrumenty finansowe ................................................... 254 6.1. Istota i cele instrumentów pochodnych .................................. 254 6.2. Rodzaje instrumentów pochodnych ........................................ 255 7. Inwestorzy rynku kapitałowego ..................................................... 269 Część II: Makroekonomia Rozdział XI: Procesy tworzenia wartości i produkcji w gospodarce ....... 273 1. Podstawowe kategorie makroekonomii w postaci zasobów i strumieni. ......................................................................................... 273 2. Modelowe ujęcie gospodarki .......................................................... 274 2.1. Ruch okrężny w gospodarce ................................................... 274 2.2. Przepływy międzygałęziowe W. Leontiefa ............................ 277 2.3. Bilans gospodarki Oskara Langego ........................................ 280 7 3. Podstawowe kategorie produktu i dochodu narodowego ............... 282 4. Produkt narodowy brutto i dochód narodowy ................................ 285 5. Mierniki dobrobytu ekonomicznego .............................................. 287 Rozdział XII: Mechanizm równowagi w gospodarce ................................. 291 1. Pojęcie mechanizmu równowagi .................................................... 291 2. Funkcja konsumpcji ........................................................................ 293 3. Funkcja oszczędności ..................................................................... 297 4. Równowaga inwestycji i oszczędności .......................................... 299 5. Funkcja agregatowego popytu ........................................................ 302 6. Mnożnik .......................................................................................... 304 7. Paradoks zapobiegliwości .............................................................. 307 Rozdział XIII: Pieniądz i system bankowy ................................................. 309 1. Pieniądz i jego funkcje ................................................................... 309 2. Podaż pieniądza i popyt na pieniądz............................................... 310 3. System bankowy i funkcje banków ................................................ 312 4. Baza monetarna i mnożnik kreacji pieniądza ................................. 314 5. Instrumenty banku centralnego ...................................................... 316 6. Równowaga na rynkach finansowych ............................................ 320 Rozdział XIV: Rynek towarowy i pieniężny, popyt globalny .................... 325 1. Konsumpcja a kształtowanie się dochodu w długim okresie ......... 325 2. Popyt inwestycyjny ........................................................................ 327 3. Równowaga na rynku towarowym – krzywa IS ............................. 328 4. Rynek pieniądza – krzywa LM ....................................................... 331 5. Fiskalna i monetarna polityka ekonomiczna państwa .................... 335 Rozdział XV: Inflacja i bezrobocie .............................................................. 341 1. Istota i pomiar inflacji..................................................................... 341 2. Rodzaje inflacji ............................................................................... 342 3. Przyczyny inflacji ........................................................................... 343 4. Bezrobocie ...................................................................................... 347 4.1. Istota i pomiar bezrobocia ...................................................... 347 4.2. Rodzaje bezrobocia ................................................................. 348 5. Inflacja a bezrobocie ....................................................................... 350 6. Skutki inflacji ................................................................................. 351 Rozdział XVI: Rola państwa we współczesnej gospodarce rynkowej ...... 355 1. Podstawowe koncepcje dotyczące interwencjonizmu państwa ..... 355 2. Funkcje ekonomiczne państwa ....................................................... 359 3. Koncepcja socjalnej gospodarki rynkowej ..................................... 362 4. Obszary i narzędzia aktywnej polityki gospodarczej państwa ....... 365 8 Rozdział XVII: Makroekonomia gospodarki otwartej .............................. 371 1. Podstawowe pojęcia ....................................................................... 371 2. Handel międzynarodowy a wzrost gospodarczy ............................ 373 3. Mnożnik inwestycyjny i eksportowy, supermnożnik ..................... 379 Rozdział XVIII: Bilans płatniczy. Równowaga zewnętrzna i wewnętrzna gospodarki otwartej ...................................................................................... 385 1. Pojęcie bilansu płatniczego ............................................................ 385 2. Budowa bilansu płatniczego ........................................................... 386 3. Równowaga bilansu płatniczego .................................................... 390 4. Przyczyny nierównowagi bilansu płatniczego w krótkim okresie. Mechanizmy automatycznego przywracania równowagi .................. 390 5. Nierównowaga bilansu płatniczego w długim okresie ................... 392 6. Istota równowagi zewnętrznej i wewnętrznej ................................ 398 Bibliografia .................................................................................................... 401 Wykaz rysunków ........................................................................................... 405 Wykaz tabel.................................................................................................... 409 9 Wstęp Gospodarka rynkowa wymaga specjalistów zorientowanych doskonale w funkcjonowaniu podmiotów gospodarczych w mikro- i makroskali, znajomości reguł rynku, technik z nim związanych oraz zasad polityki gospodarczej państwa. Przy konstrukcji opracowania w znacznej mierze korzystaliśmy z renomowanych podręczników, zarówno jeżeli chodzi o treści wykładu ekonomii, jak i sposób ich prezentacji. Zamierzeniem naszym jest przedstawienie i wyjaśnienie teoretycznych zasad i prawidłowości funkcjonowania współczesnej gospodarki rynkowej. Ekonomia jako przedmiot studiów ekonomicznych musi stać się teoretyczną i metodologiczną podstawą kształcenia ekonomicznego, tak jak ma to miejsce w krajach zachodnich. Nie może ona być jednym z przedmiotów pomocniczych, takich jak: socjologia, historia gospodarcza itd. Prezentowany materiał w podręczniku może być wykorzystany przez studentów roku pierwszego studiów ekonomicznych. Ujmuje on bowiem zarówno wprowadzenie do analizy ekonomicznej, rozważania mikroekonomiczne oraz mechanizmy funkcjonowania gospodarki jako całości. Podręcznik składa się z dwóch części: część I - mikroekonomia (od I do X rozdziału) i część druga – makroekonomia (od XI do XVIII rozdziału). Trzy pierwsze rozdziały podręcznika wprowadzają czytelnika w arkana nauki ekonomii. Przyjęliśmy założenie, że jest to pierwsze zetknięcie się studenta z tą dziedziną wiedzy. Omawiamy tu zarówno przedmiot ekonomii i wstępne wiadomości o jej metodzie, warsztat ekonomisty i narzędzia analizy ekonomicznej oraz podstawowe kategorie ekonomiczne tj. produkcję, wartość i cenę. Miejsce rynku w procesach gospodarowania, jego podmiotową i przedmiotową strukturę oraz efektywność rynku konkurencyjnego prezentujemy w rozdziale czwartym i piątym. Przedstawiamy elementy popytu, podaży i proces kształtowania się ceny równowagi rynkowej. Przedmiotem rozdziału szóstego jest teoria produkcji, koszty i przedsiębiorstwo w gospodarce rynkowej. Zachowanie się dwóch podstawowych podmiotów gospodarczych (uczestników rynku) tj. przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowego przedstawiamy w rozdziale siódmym i ósmym. Znaczenie rynku czynników produkcji i rynku kapitałowego w gospodarce kończy rozważania części pierwszej – mikroekonomii. Wprowadzeniem do części drugiej - makroekonomii są rozdziały jedenasty i dwunasty, gdzie przedstawiamy proces tworzenia wartości i produkcji w gospodarce oraz funkcję konsumpcji i oszczędności. Pieniądz oraz współczesny system bankowy jest przedmiotem rozdziału trzynastego. W rozdziale czternastym wykorzystaliśmy model IS - LM i na tej podstawie opisaliśmy fiskalną i monetarną politykę ekonomiczną państwa. Problemy inflacji i bezrobocia przedstawiliśmy w rozdziale piętnastym. Zakres, formy i instrumenty oddziaływania państwa na przebieg procesów w skali makro tj. gospodarki narodowej, a także poglądy i koncepcje dotyczące interwencjonizmu państwa stanowią 11 przedmiot rozważań rozdziału szesnastego. Zagadnienia makroekonomii gospodarki otwartej tj. jej związków i współzależności z otoczeniem zewnętrznym oraz efektów, jakie one generują zostały zaprezentowane w rozdziale siedemnastym. Istota bilansu płatniczego, jego struktura oraz wpływ na stany równowagi zewnętrznej i wewnętrznej gospodarki otwartej omówiono w rozdziale osiemnastym. Reasumując, w podręczniku przedstawiliśmy najważniejsze zagadnienia z mikroekonomii i makroekonomii obowiązujące studentów wydziałów ekonomicznych. Mamy nadzieję, iż będzie on stanowił wydatną pomoc w studiowaniu tego niełatwego przedmiotu. Autorzy 12 Część I: MIKROEKONOMIA Rozdział I Przedmiot ekonomii i wstępne wiadomości o jej metodzie 1. Ekonomia jako nauka W historii społeczeństw ludzkich ogromne znaczenie ma rozwój gospodarczy, co uznają niemal wszyscy historycy, ekonomiści, socjologowie itp. Dowodu na to dostarczają zarówno doświadczenia historyczne, jak i współczesne wydarzenia. Nie ma wątpliwości co do tego, że przodujące stanowisko Wielkiej Brytanii w świecie w XIX w. było wynikiem przede wszystkim jej potęgi gospodarczej, tak jak obecnie dominują Stany Zjednoczone, będące potęgą ekonomiczną, uwarunkowaną wysokim poziomem techniki produkcji. Czynniki rozwoju historycznego należy zatem upatrywać w rozwoju gospodarki społecznej. W jaki sposób ludzie zdobywają niezbędne dla siebie dobra? Oto jedno z fundamental...
View Full Document

{[ snackBarMessage ]}

What students are saying

  • Left Quote Icon

    As a current student on this bumpy collegiate pathway, I stumbled upon Course Hero, where I can find study resources for nearly all my courses, get online help from tutors 24/7, and even share my old projects, papers, and lecture notes with other students.

    Student Picture

    Kiran Temple University Fox School of Business ‘17, Course Hero Intern

  • Left Quote Icon

    I cannot even describe how much Course Hero helped me this summer. It’s truly become something I can always rely on and help me. In the end, I was not only able to survive summer classes, but I was able to thrive thanks to Course Hero.

    Student Picture

    Dana University of Pennsylvania ‘17, Course Hero Intern

  • Left Quote Icon

    The ability to access any university’s resources through Course Hero proved invaluable in my case. I was behind on Tulane coursework and actually used UCLA’s materials to help me move forward and get everything together on time.

    Student Picture

    Jill Tulane University ‘16, Course Hero Intern