Uluslararasi_Politikada_Suriye_Krizi_kit.pdf - Editörler Prof Dr Hasret ÇOMAK Do� Dr Caner SANCAKTAR Yrd Do� Dr Zafer YILDIRIM Uluslararası

Uluslararasi_Politikada_Suriye_Krizi_kit.pdf - Editörler...

This preview shows page 1 out of 688 pages.

You've reached the end of your free preview.

Want to read all 688 pages?

Unformatted text preview: Editörler Prof. Dr. Hasret ÇOMAK Doç. Dr. Caner SANCAKTAR Yrd. Doç. Dr. Zafer YILDIRIM Uluslararası Politikada Suriye Krizi İstanbul - 2016 Yay›n No : 3434 İşletme-Ekonomi Dizisi : 788 1. Bask› – Temmuz 2016 – ‹STANBUL ISBN 978 - 605 - 333 - 643 - 3 Cop­yright© Bu ki­ta­b›n bu ba­s›­s›­n›n Tür­ki­ye’de­ki ya­y›n hak­la­r› BE­TA  Ba­s›m Ya­y›m Da­€›­t›m A.fi.’ye ait­tir.  Her hak­k› sak­l›­d›r. Hiç­bir bö­lü­mü ve pa­rag­ra­f› k›s­men ve­ya ta­ ma­men ya da özet ha­lin­de, fo­to­ko­pi, fak­si­mi­le ve­ya bafl­ka her­han­gi bir fle­kil­de ço­ €al­t›­la­maz, da­€›­t›­la­maz. Nor­mal öl­çü­yü aflan ik­ti­bas­lar ya­p›­la­maz. Nor­mal ve ka­nu­nî ik­ti­bas­lar­da kay­nak gös­te­ril­me­si zo­run­lu­dur. Dizgi : Beta Bas›m A.fi. Bask› - Cilt : Yazın Basın Yayın Matbaacılık Trz. Tic. Ltd. Şti. (Sertifika No: 12028) İkitelli Çevre Sanayi Sitesi 8. Blok No: 38-40-42-44 Başakşehir/İSTANBUL 0212 565 01 22 - 0212 565 02 55 Kapak Tasar›m : Gökhan Ayrancı Beta Basım Yayım Dağıtım A.fi. (Sertifika No. 16136) Narl›bahçe Sokak Damga Binas› No: 11 Ca€alo€lu - ‹STANBUL Tel : (0-212) 511 54 32 - 519 01 77 Fax: (0-212) 511 36 50 III İçindekiler Ö N S Ö Z 2010 sonunda Tunus’ta başlayan ve kısa sürede geniş bir coğrafyayı etkisi altına alan “Arap Baharı” Orta Doğu’da kırılgan bir yapı oluşturmuştur. Yeni parametrelerin egemen olduğu Orta Doğu’daki bölgesel gelişmeler, küresel ve bölgesel aktörleri içine çekerek küresel bir jeopolitik ve jeostratejik rekabet ortamı yaratmıştır. Orta Doğu’da ortaya çıkan istikrarsız bu ortam etnik, ideolojik, siber ve dini motifli terör örgütlerinin faaliyetlerini kolaylaştırmış, etki alanlarının genişlemesine olanak vermiş ve bölgedeki siyasi sınırları belirsiz hale getirmiştir. Bu gelişme aynı zamanda Batı Dünyası ile Müslüman Toplulukları arasındaki ilişkileri giderek olumsuz hale getirmektedir. Özellikle son dönemde yaşanan düzensiz göçler ve sığınmacı/mülteci olgusu Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri için önemli sağlık, sosyal, ekonomik ve güvenlik sorunlarının oluşmasına neden olmuştur. 2014 yılında Kırım’ın işgal ve ilhakı ile ortaya çıkan yeni durum Karadeniz’de güvenlik ve istikrarı olumsuz etkilemiştir. Bu istikrasız ortam, Orta Doğu’da da etkisini aktör düzeyinde kendisini göstermektedir. Tarihi, sosyal ve kültürel bağlarımızın olduğu Suriye ile 911 km. ortak kara sınırımız bulunmaktadır. 2011 yılının Mart ayından itibaren Rejimin, Ülke halkının meşru taleplerini karşılayamaması ve demokratik reformları gerçekleştirememesi sonucunda barış ve istikrar bozulmuş, şiddet eylemleri yaygınlaşmış ve iç savaş kaçınılmaz hale gelmiştir. Suriye Halkının demokrasi, özgürlük, insan hakları, hukukun üstünlüğü, evrensel demokratik değerlere yönelik taleplerinin karşılanmaması, bunun yanında bu taleplerde bulunan halka silah kullanılması ve silah kullanılarak yaygın şiddet eylemlerini bastırma girişimleri ülkeyi daha derin bunalıma sürüklemiştir. Rejim, söz konusu olayları bastırmak için Şam kırsalında karadan karaya atılan füzelerle kimyasal silah dahi kullanmıştır. IV Uluslararası Politikada Suriye Krizi Bugün ülke nüfusunun ortalama 2/3’ü yerinden edilmiş, yardıma muhtaç durumda olan nüfus 13 milyonu geçmiştir. Komşu ülkelere sığınan Suriyeli sığınmacıları sayısının 5 milyonu geçmiş olduğu ileri sürülmektedir. Ülkemizdeki 3, 3 milyon olan sığınmacıların yaklaşık 2, 8 milyonu Suriye Arap Cumhuriyeti vatandaşıdır. Suriye’de mevcut olan ve devamlı derinleşen bu kriz, başta Türkiye olmak üzere bölgesel ve küresel düzeyde ciddi güvenlik sorunu yaratmakta ve her geçen gün daha çok hissedilir hale gelmektedir. Bölgesel ve küresel güvenlik açısından ciddi tehdit oluşturan bu durum, ülke içinde etnik ve mezhepsel temelde ayrışmaya ve şiddetli çatışmalara neden olmuştur. Etnik ve mezhepsel ayrışma ve şiddet sarmalı bölge geneline yayılma eğilimi göstermekte ve risk her geçen gün daha da artmaktadır. Son dönemlerde sınırımıza yakın bölgelerdeki terör unsurlarının silahlı çatışmaları, ülkemizin bazı yerleşim bölgelerini tehdit eder konuma ulaşmıştır. Türkiye, uluslararası sözleşmelerin verdiği hak ve yetkiler gereğince aldığı önlemleri hassasiyetle uygulamak zorunda kalmaktadır. BM Güvenlik Konseyi’nin 2118 ve 2209 sayılı kararları gereğince Rejime ait kimyasal silahların üretim ve stok merkezlerindeki denetimler halen devam etmektedir. Suriye’de iç barışın sağlanabilmesi için Rejimin şiddet ve baskılarına son vermesi gerekmektedir. Mevcut alt yapı tesislerine yeniden işlerlik kazandırılması ve kamu kurumlarının işlevselliklerinin yaratılması gerekmektedir. Suriye Halkının meşru istek ve talepleri ile beklentilerinin karşılanması yönündeki reformlar için planlar oluşturulmalı ve yürürlüğe konulmalıdır. Etnik köken, din ve mezhep ayrımı yapılmaksızın bütün Suriye vatandaşlarının temel hak ve özgürlükleri eşitlik temelinde ulusal ve uluslararası hukuk güvencesine kavuşturtulmalıdır. Ülke, bölge ve dünya güvenliği için Suriye’de hür ve demokratik bir barışçıl sistemin en kısa sürede tesisi ve sürekliliği sağlanmalıdır. Bu kapsamda Suriye’nin ulusal birliğinin ve toprak bütünlüğünün korunması için barışçı ve dostça girişimler devam ettirilmelidir. Suriye’de evrensel düzeyde değerlerin yerleşmesi barış, istikrar ve refahın sağlanması, ancak demokratik ve bilimsel düşünceyi esas alan devlet ve toplum yapısı ile mümkündür. İçindekiler V Suriye’de yaşanan süreç ve bu süreci hazırlayan nedenler ile gelecekte yaşanması muhtemel gelişmeleri içeren “Uluslararası Politikada Suriye Krizi” isimli bu eserin bilim alanına kazandırılması zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu eser bilim insanlarına, araştırmacılara ve öğrencilere son derece güncel, orijinal, özgün niteliği ile katkı sağlayabilecektir. Eser, Uluslararası İlişikler bilimine, bölgesel ve küresel güvenlik ve çalışma alanlarına derinlik ve zenginlik kazandırabilecektir. “Uluslararası Politikada Suriye Krizi” kitabımıza bölüm yazarak katkı veren çok değerli meslektaşlarıma, dostlarıma ve arkadaşlarıma içten teşekkür eder şükranlarımı sunarım. Kitabımızın editörlüğünü birlikte yürüttüğümüz değerli meslektaşlarım Doç. Dr. Caner Sancaktar ve Yrd. Doç. Dr. Zafer Yıldırım son derece dikkatli, özenli ve özverili çalışmalarda bulundular. Olağanüstü gayret ve desteklerinden dolayı çok teşekkür ederim. Yardım ve katkılarını hiç esirgemeyen ve kitabımızın baskısını nitelikli olarak zamanında sağlayan BETA Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Seyhan Satar’a teşekkür ederim. Eserin bilim alanına yararlı olmasını, güncellik, derinlik ve zenginlik kazandırmasını yürekten dilerim. HAZİRAN / 2016 Prof. Dr. Hasret ÇOMAK İstanbul Arel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı ve İstanbul Arel Üniversitesi Uluslararası Stratejik Araştırmalar Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü VI Uluslararası Politikada Suriye Krizi VII İçindekiler İ Ç İ N D E K İ L E R Önsöz Hasret ÇOMAK.............................................................................................. iii BİRİNCİ BÖLÜM SURİYE’NİN KISA TARİHİ Suriye Siyasi Tarihi Zafer YILDIRIM...............................................................................................3 Sykes-Picot Anlaşması’nın 100. Yılında Suriye’yi Anlamak Uğur ÖZGÖKER, Serdar YILMAZ................................................................31 İKİNCİ BÖLÜM SURİYE’NİN SİYASAL VE EKONOMİK YAPISI Suriye’nin Siyasal Yapısı Mesut ŞÖHRET..............................................................................................39 Suriye’nin Ekonomik Yapısı Mesut ŞÖHRET..............................................................................................85 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM SURİYE SAVAŞI: HALKLAR, ÖRGÜTLER VE CEPHELER “Arap Baharı”nın Dış Faktörleri Caner SANCAKTAR....................................................................................119 VIII Uluslararası Politikada Suriye Krizi “Arap Baharı” ve Suriye Savaşı Doğan Şafak POLAT....................................................................................137 Nusayrîler: Arap Alevîleri Yasin ATLIOĞLU.........................................................................................157 Suriye Hükümeti ve Ordusu Volkan TATAR, Gaye ALTUNER.................................................................181 Suriyeli Sünniler Uğur C. ÖZGÖKER, Hüseyin ÇELİK...........................................................191 Özgür Suriye Ordusu Saadat Rustemova DEMİRCİ.......................................................................199 Irak Şam İslam Devleti Doğan Şafak POLAT....................................................................................211 El-Nusra Cephesi Yasemin Özden CHARLES..........................................................................227 Suriyeli Kürtler Aşkın İnci SÖKMEN....................................................................................231 Suriyeli Türkmenler Emin ABBASOV..........................................................................................253 Suriye Türkmen Ordusu Saadat Rustemova DEMİRCİ.......................................................................267 Suriyeli Hıristiyanlar Hüseyin ÇELİK, Uğur C. ÖZGÖKER...........................................................281 Ortadoğu ve Suriye’de Terör Örgütleri Huriye YILDIRIM.........................................................................................291 Suriye Savaşı ve Propaganda Hüseyin ÇELİK............................................................................................305 IX İçindekiler DÖRDÜNCÜ BÖLÜM BÜYÜK GÜÇLERİN SURİYE POLİTİKALARI ABD’nin Suriye Politikası Ufuk CERRAH.............................................................................................319 NATO ve Suriye Krizi Sertif DEMİR, Hasret ÇOMAK....................................................................335 Avrupa Birliği’nin Suriye Politikası Zhaleh ABDİ................................................................................................347 Soğuk Savaş’tan Günümüze Rusya’nın Suriye Politikası Fatma Aslı KELKİTLİ...................................................................................359 Rus Dış Politikasında Dinin Rolü ve Suriye Dilek YİĞİT..................................................................................................371 Türkiye ve Rusya İlişkileri Denkleminde Suriye Krizi Giray Saynur DERMAN...............................................................................383 Çin’in Büyük Stratejisi Açısından Suriye Çağdaş DEDEOĞLU.....................................................................................403 Suriye Jeopolitiğinin Uluslararası Güçlerin Suriye Politikalarına Yansıması Halil ERDEMİR............................................................................................413 Siyasal İletişim Bağlamında Suriye Dış Politikası Emine KILIÇASLAN....................................................................................435 BEŞİNCİ BÖLÜM BÖLGE DEVLETLERİN SURİYE POLİTİKALARI Türkiye’nin Suriye Politikası Zhaleh ABDİ................................................................................................449 X Uluslararası Politikada Suriye Krizi Suriye Krizinin Türkiye’nin Değişen Güvenlik Algısına Etkisi Murat YORULMAZ......................................................................................459 İran’ın Suriye Politikası Doğan Şafak POLAT....................................................................................477 Suudi Arabistan’ın Suriye Politikası Dilek YİĞİT..................................................................................................491 Mısır’ın Suriye Politikası Nuri Gökhan TOPRAK, Volkan TATAR......................................................499 İsrail’in Suriye Politikası Nuri Gökhan TOPRAK................................................................................511 ALTINCI BÖLÜM SURİYE KRİZİNDE ENERJİ FAKTÖRÜ Uluslararası Enerji Politikaları Çerçevesinde Suriye Krizi M. Oktay ALNIAK, Pelin BOLAT................................................................523 Boru Hatları Kördüğümünün Kilit Ülkesi Suriye Azime TELLİ................................................................................................535 YEDİNCİ BÖLÜM SURİYE KRİZİ VE BİRLEŞMİŞ MİLLETLER UN Security Council Resolution 2254 and Its Implementations in Syria Hasret ÇOMAK, Burak Şakir ŞEKER..........................................................551 Birleşmiş Milletler’in Suriyeli Mültecilere Yönelik Politikası Volkan TATAR.............................................................................................563 Suriye’de İnsani Kriz: Uluslararası Hukuk Neden Çaresiz? Cenap ÇAKMAK..........................................................................................575 XI İçindekiler SEKİZİNCİ BÖLÜM SURİYE’DEN GÖÇLER VE MÜLTECİLER KRİZİ Uluslararası Hukukta Mülteci Kavramının Gelişimi Adnan SEYAZ, Sezin İba GÜRSOY............................................................587 Mixed Migration by Sea and Maritime Security: Syrian and Libyan Cases Burak Şakir ŞEKER, Hakan Selim CANCA................................................597 Savaş Mülteciliğinin Biyopolitikası: Türkiye’de Suriyeliler H. Yaprak CİVELEK.....................................................................................611 Türkiye’nin Suriyeli Mülteciler Politikası Zhaleh ABDİ................................................................................................627 Suriyeli Mülteciler Sorununun Türkiye’ye Yansıması Soyalp TAMÇELİK, Gülin Merve AYVAZ...................................................637 Türkiye’deki Suriyeli Sığınmacı Çocuklar ve Eğitim Hakkı İlhan ARAS, Abdullah DİRİKOÇ................................................................661 XII Uluslararası Politikada Suriye Krizi 1 Zafer Yıldırım BİRİNCİ BÖLÜM SURİYE’NİN KISA TARİHİ 2 Uluslararası Politikada Suriye Krizi 3 Zafer Yıldırım SURİYE SİYASİ TARİHİ Zafer YILDIRIM* Giriş Ortadoğu tarihi insanoğlunun tarihi olmuş ve ilk uygarlıklar bu bölgede ortaya çıkmıştır. Ortadoğu kelimesi yerel bir adlandırma olmamış, İngiliz çıkar alanlarını belirlemek üzere 20.yüzyılın başında kullanılmaya başlanmıştır. İlk uygarlıklar bir ucu Verimli Hilal olarak adlandırılan Suriye Çölü’nden Fırat nehrine, diğer ucu doğu Akdeniz’den Nil’in suladığı vadiye kadar uzanan, yarım ay şeklindeki bölgede ortaya çıkmıştır. Verimli Hilal’in batısını ise Suriye oluşturmaktadır.1 Lübnan, İsrail, Suriye ve Ürdün’ün batısını içine alan bölgeye daha sonra Levant adı verilmiştir. Toprağının verimliliği ve yağışlarının bolluğu ile bu toprakların sunduğu imkânlara sahip olmak isteyen farklı yerlerden halklar bölgeyi ele geçirmeye çalışmışlardır. Çalışmada Dicle ve Fırat’ın sularıyla bereketli topraklara sahip Suriye’nin siyasi tarihi analiz edilecektir. Suriye MÖ 3500’den günümüze farklı uygarlıklara beşiklik etmiştir. MS 9.yüzyıldan itibaren Suriye’de Memluklular ve Osmanlılar uzun süreli hâkimiyet kurmuşlardır. 19. yüzyıldan itibaren bölgede yabancı etkisi ve buna paralel olarak gelişen milliyetçi faaliyetler görülmeye başlanmıştır. 20. yüzyıldan başlayarak ise bölge Alman-İngiliz rekabetine sahne olacaktır. Osmanlının Almanya ile ilişkilerini geliştirmesine paralel şekilde İngiltere’nin bölgedeki milliyetçi ve etnik gruplara destek verdiği görülmektedir. I. Dünya Savaşı’na giren Osmanlı Devleti’nin savaştan mağlup ayrılmasıyla Suriye ve Lübnan’da Fransız manda rejimi başlayacaktır. Arap Ortadoğu’sunda Osmanlı’ya yönelik milliyetçi faaliyetlere destek olan İngiltere ve Fransa bölgenin mandateri olarak Arap milliyetçiliğinin hedefi haline gelecektir. Fransa iki dünya savaşı arası dönemde Suriye ve Lübnan’daki milliyetçi ayaklanmaları şiddetli bir şekilde bastıracak ancak İngiltere’nin baskısıyla 1946 yılında Suriye ve Lübnan’dan eş zamanlı olarak çekilecektir. Çalışmanın ilk bölümünde Suriye’de kurulan önemli uygarlıklar incelenecektir. Bu bölüm iki alt başlık etrafında analiz edilecektir. İlki Suriye’de İslam medeniyetinin hakimiyetine kadar olan dönem ki, bu bölüm Sümerlerden Arap Egemenliğine Suriye Siyasi Tarihi başlığı altında verilmeye * Yrd. Doç. Dr.; Kocaeli Üniversitesi İİBF Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi. 1 Albert Hourani, Arap Halkları Tarihi, Çev. Yavuz Alagon, İstanbul: İletişim Yayınları 1997, 121122. 4 Uluslararası Politikada Suriye Krizi gayret edilecektir. Bölümün ikinci alt başlığı ise Arap ve Müslüman Rejimleri Altında Suriye olacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde Osmanlı Egemenliğinde Suriye siyasi tarihi incelenecektir. Bu bölümde 16-19. Yüzyıllar Arası Suriye Siyasi Tarihi, 19. Yüzyılda Suriye: Siyaset ve Sosyal Yaşam ve 19. Yüzyıl Suriye’sinde Milliyetçilik olmak üzere üç alt başlık altında analiz edilecektir. Çalışmanın son bölümünde ise Sykes-Picot’dan Bağımsızlığa Suriye başlığı altında analiz edilecektir. Bu bölümde 1916-1920 Dönemi Suriye ve Fransız Mandası Altında Suriye olmak üzere iki alt başlığa ayrılmıştır. 1. Suriye’de Uygarlıklar (MÖ 3500-MS 1800) 1.1. Sümerlerden Arap Egemenliğine Suriye Siyasi Tarihi Suriye ve çevresinin insanoğlunun yaşaması için verimli alanlara sahip olması, bölgede önemli kültürlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Sümerler buraya MÖ 3500 yılında sahip olmuşlar ve bu konumlarını sekiz asır korumuşlardır. Bölge MÖ 2300’lerde Akad Kralı I. Sargon tarafından kontrol altına alınmıştır. Akadların zayıflamasıyla MÖ 21501950 yılları arasında yeniden Sümerlerin hâkimiyetine girmiştir. Bölge MÖ 1950-1800 arası küçük kent devletleri tarafından paylaşılırken Babil kralı Hammurabi Suriye dahil tüm Mezepotamya’yı denetimine almıştır.2 Bölgeye MÖ 16.yüzyılda gelen Kenanlılar, buraya yeni gelen halklarla kaynaştı. Bölge MÖ 14. yüzyılda ise denizci bir kavim olan Fenikelilerin eline geçer.3 Suriye’ye MÖ 15. asırda Anadolu’dan gelen Hititler hâkim olmaya çalışmış, ancak rakip Mısırlılarla savaşmak zorumda kalmıştır. Asi nehri kıyısındaki Kadeş kentinin Hitit kralı Mutavallis tarafından ele geçirilmesiyle başlayan gerginlik dört gün süren bir savaşa neden olur. Bu savaşta Mısır kralı II. Ramses’in ordusunu geri çekmesiyle MÖ 1258 yılında tarihin ilk yazılı antlaşması olan Kadeş Antlaşması imzalanır. Antlaşmayla Suriye bu iki ülke arasında paylaşılır.4 MÖ 12. yüzyılda Arabistan’dan Aramiler gelerek Suriye’ye de hüküm sürdüler. Kullandıkları dil Sami diliydi. MÖ 13. yüzyılda Mısır’dan kaçarak gelen İbraniler kendileriyle aynı dönemde gelen Filistinlilerle bölgeyi sahiplenme mücadelesine girdiler. İbraniler bölgede egemenliklerini ilan ederek iki ayrı krallık kurdular. Kurulan İsrail ve Yahuda krallıkları MÖ 8. yüzyılın ilk çeyreğinde Irak’tan gelerek bölgeye hakim olan Asurlular tarafından yıkıldı.5 Asurlular Babil (Kalde) kralı Nabukednezar yenilgiye uğratıp bölgeyi ele geçirse de bu kontrol uzun süreli olmadı. Bölge MÖ 6. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren Ege denizi ve Mısır’a kadar olan bir bölgeyi ele geçirecek olan Perslerin kontrolüne geçti.6 Bugün yöre halkının Sami 2 Niels Peter Lemche, “The History of Ancient Syria and Palestine: An Overview”, s.1200-1203 (Çevrimiçi: 28 Nisan 2016) 3 Peter Mansfield, Ortadoğu Tarihi, Çev. Ümit Hüsrev Yolsal, Ankara: Say Yayınları 2012, s.18-19. 4 Clyde E. Fant, Mitchell G. Reddish, Lost Treasures of the Bible: Understanding the Bible Through Archaeological, Michigan: Wm B. Eerdmans Publishing Co. 2008, s.57-58. 5 Helene Sader, “History”, The Aramaeans in Ancient Syria, ed. Herbert Niehr, Leiden: Koninklijke Brill NV 2014, s.29-36. 6 Laura Etheredge, Syria, Lebanon, and Jordan, New York: Britannica Educational Publishing 2011, s.42-45. Zafer Yıldırım 5 ırkından geldiğinin söylenmesinin nedeni bu insanların soylarının Hz. Nuh’un büyük oğlu Sam’dan geldiğine inanılmasıdır. Arapların atalarının ise iki farklı kabilenin, Adnanlılar ve Kahtanlılar kabilelerinin kaynaşmasıyla meydana geldiği kabul edilmektedir.7 Bölge MÖ dördüncü yüzyılın ikinci çeyreğinde Makedonya Kralı Büyük İskender’in kontrolüne girdi. İskenderin’in ölümüyle parçalanan imparatorluğun doğu tarafları Selekousların egemenliğine girdi. Ancak kültürel anlamda...
View Full Document

  • Fall '19

  • Left Quote Icon

    Student Picture

  • Left Quote Icon

    Student Picture

  • Left Quote Icon

    Student Picture

Stuck? We have tutors online 24/7 who can help you get unstuck.
A+ icon
Ask Expert Tutors You can ask You can ask You can ask (will expire )
Answers in as fast as 15 minutes